II SA/Lu 875/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca),, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Cz. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] P. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania C. Z. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z [...] czerwca 2018 r. znak: [...], w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Prezydent Miasta Z. przyznał skarżącej odpłatne częściowo usługi opiekuńcze w postaci pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych przez 5 dni w tygodniu, od poniedziałku do piątku w ilości 2 godzin dziennie, od dnia [...] stycznia do dnia [...] czerwca 2018 r. Pełny koszt jednej godziny usługi wynosi [...] zł, organ ustalił procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 30%. Decyzją z [...] stycznia 2018 r. organ zmienił swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r. w zakresie wyliczenia wysokości miesięcznej odpłatności za usługi. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Prezydent Miasta Z. zmienił swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r. w zakresie dotyczącym czasookresu i ustalił okres przyznania usługi do dnia [...] sierpnia 2018 r. W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem i wniosła o przyznanie usług opiekuńczych w ilości 4 godzin usług dziennie oraz o zwolnienie od odpłatności za usługi. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że jest skarżąca osobą samotnie gospodarującą. Mieszka w domu murowanym, piętrowym, na parterze. Do dyspozycji ma dwa pokoje i kuchnię. Nie pobiera dodatku mieszkaniowego ani energetycznego. Choruje na stwardnienie rozsiane, ma problemy z poruszaniem się. Cierpi na zaburzenia adaptacyjne. Ponadto istnieje podejrzenie zaburzeń psychoorganicznych, występuje choroba zwyrodnieniowa wielostawowa i kręgosłupa. W ocenie pracownika socjalnego w ostatnim czasie stan zdrowia skarżącej bardzo się pogorszył. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżąca ma znaczny stopień niepełnosprawności, który ma charakter trwały. Wskazane jest również korzystanie przez skarżącą z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Skarżąca pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zasiłek pielęgnacyjny. Łączny dochód skarżącej wynosi [...] zł. Skarżąca nie udokumentowała swoich wydatków. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca od wielu lat korzysta z usług opiekuńczych. Skarżąca ma dwie córki jednak nie życzy sobie aby były one angażowane w pomoc. Córki wspierają matkę w miarę możliwości, w listopadzie 2017 r. podjęły próbę sprzątania w domu matki i zatrudniły do uprzątnięcia wejścia do piwnicy pracowników ze spółdzielni socjalnej. Córki mieszkają oddzielnie, mają utrudniony kontakt z matką, która nie chce przyjmować od nich pomocy. Z wywiadu środowiskowego z [...] czerwca 2018 r. wynika, że w domu zajmowanym przez skarżącą jest bardzo brudno i czuć fetor. W przedpokoju znajdują się sterty zalegających śmieci. Przed domem powylewane zlewki i makulatura. Realizacja przyznawanych skarżącej usług opiekuńczych jest utrudniona. Próby podejmowane przez córki, pracowników pomocy społecznej oraz PCK w uprzątnięciu mieszkania nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Skarżąca oskarża opiekunki o dewastację i brud w jej domu. Na próby pracownika socjalnego uzyskania zgody na uprzątnięcie mieszkania skarżąca zareagowała agresywnie i stwierdziła, że tylko wykwalifikowana opiekunka pod jej dyktando będzie mogła sprzątać. Pracownikom socjalnym nie udało się wejść do żadnego pokoju, ponieważ nie pozwoliła na to skarżąca, blokując wejście do przedpokoju. Skarżąca utrudnia wykonywanie pracy opiekunom, nie pozwala wykonywać im czynności. Nie wyraża chęci do współpracy z opiekunami PCK i pracownikami socjalnymi. Podczas wywiadu obrażała pracownika socjalnego, pomazała wywiad. Zdaniem Kolegium, z uwagi na powyższe okoliczności tj. niechęć Skarżącej do pomocy, utrudnianie wykonywania czynności opiekunom, brak współpracy ze strony Skarżącej z opiekunką PCK zasadne jest utrzymanie wymiaru usług tj. dwóch godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Ustalony wymiar i zakres usług pozwala zaspokoić niezbędne potrzeby skarżącej oraz uwzględnia ograniczenia wynikające z jej postawy. Odnosząc się do zwolnienia od odpłatności za usługi, Kolegium wyjaśniło, że odpłatność została wyliczona zgodnie z tabelą znajdującą się w uchwale nr XXXV/446/2017 Rady Miasta Zamość z dnia 27 listopada 2017 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania. Dochód Skarżącej wynosi [...] zł co stanowi 244,31% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego [...] zł. Zgodnie ze wskazaną uchwałą dochód ten kwalifikuje do 30% odpłatności za usługi. Tym samym nie istnieją przesłanki do zwolnienia od odpłatności za usługi. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium C. Z. zarzuciła brak kompetencji pracowników pomocy społecznej, niewłaściwą ocenę jej sytuacji zdrowotnej i finansowej (bez szczegółowych argumentów), zakwestionowała wymiar przyznanych świadczeń, wnioskując o przyznanie usług opiekuńczych w wymiarze 3 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi skutkującymi koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do podważenia argumentacji organów, które przekonująco uzasadniły, dlaczego zasadne jest przyznanie skarżącej usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Organy prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, ustaliły również procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 30%. Dla uporządkowania wywodu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 50 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, ze zm.; dalej jako: u.p.s.) pomoc w formie usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona (ust. 1). Usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Biorąc pod uwagę charakter pomocy w formie usług opiekuńczych oczywistym jest, że ich cel w postaci wsparcia w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych jest możliwy do osiągnięcia wyłącznie wówczas, gdy po stronie świadczeniobiorcy istnieje minimalna chociażby wola współdziałania z pracownikami socjalnymi. Pomoc społeczna opiera się na zasadzie pomocniczości, a zatem wspierania, a nie całkowitego wyręczania osoby, do której pomoc jest kierowana, w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych i przezwyciężeniu trudności, z jakimi się boryka. Trafnie w tym kontekście Kolegium powołuje treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z prawidłowych ustaleń faktycznych, bazujących na zaktualizowanym wywiadzie środowiskowym oraz informacjach znanych organowi z wcześniejszych spraw, w których przyznawano skarżącej świadczenia z pomocy społecznej, wynika jednoznacznie, że udzielenie pomocy skarżącej napotyka na ogromne trudności. Źródłem tych trudności jest bez wątpienia postawa samej skarżącej. Wyjaśnieniem tej skrajnie negatywnej postawy wobec osób usiłujących nieść skarżącej pomoc, może być zły stan zdrowia, w szczególności zaburzenia natury psychicznej. Wnioski takie trafnie wywodzą organy na bazie informacji zebranych w szczególności w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji Sąd nie znajduje żadnych podstaw do podważenia prawidłowości rozstrzygnięcia organów, które ustaliły, że odpowiednie dla potrzeb skarżącej będzie świadczenie usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin przez 5 dni w tygodniu. Należy mieć na uwadze fakt, że z oczywistych względów ustawa nie precyzuje przesłanek wymiaru świadczenia w postaci usług opiekuńczych. Specyfika tej formy pomocy uniemożliwia formułowanie żadnych abstrakcyjnych wskazań w tym zakresie w regulacji ustawowej. To organy pomocy społecznej są najlepiej predestynowane do tego, aby właściwie ocenić niezbędny wymiar świadczenia, kierując się celami pomocy społecznej, uwzględniając ograniczone zasoby finansowe i bardzo dużą liczbę osób potrzebujących pomocy. Organy muszą również brać pod uwagę ustawowo określone zasady udzielania pomocy, w tym wskazaną wyżej zasadę pomocniczości. W tej sytuacji sądowa kontrola decyzji przyznającej pomoc w formie usług opiekuńczych, w zakresie dotyczącym w istocie samego wymiaru tej pomocy, z konieczności jest ograniczona. Sąd nie jest w stanie lepiej niż pracownicy pomocy społecznej, stykający się bezpośrednio z osobami poszukującymi pomocy, określić rzeczywistego rozmiaru potrzeb i właściwych środków pomocy. Z tego względu sąd administracyjny wkracza tylko tam, gdzie organy pomocy społecznej naruszają ustawowo określone zasady udzielania pomocy. W rozpoznawanej sprawie żadnych takich naruszeń sąd nie stwierdził, nie ma zatem podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie wymiaru świadczenia przyznanego skarżącej. W ocenie Sądu nie ma również podstaw do podważania zgodności z prawem rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia odpłatności za usługi przyznane skarżącej. Rozstrzygnięcie w tym zakresie jest zdeterminowane treścią aktu prawa miejscowego, tj. wspomnianej wyżej uchwały nr XXXV/446/2017 Rady Miasta Zamość z dnia 27 listopada 2017 r. Z niespornych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że dochód skarżącej wynosi 244,31% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz miarodajnego ze względu na datę złożenia wniosku i orzekania o świadczeniu § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Zgodnie z tabelą zamieszczoną w § 2 ust. 2 ww. uchwały Rady Miasta Zamość wysokość odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych przy tym dochodzie wynosi 30%. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 uchwały koszt jednej godziny usług opiekuńczych wynosi [...] zł. W świetle powyższych regulacji rozstrzygnięcie organów w zakresie ustalenia procentowej odpłatność za jedną godzinę usługi przyznanej skarżącej jest wynikiem prostych, prawidłowo wykonanych obliczeń. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd zobowiązany był oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 18).