II SA/Lu 88/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej za usunięcie drzew - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z 30 sierpnia 2018 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący M.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z 30 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie 11 września 2018 r. (k. 14). W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyjaśnił, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, zważywszy, że ponosi coraz wyższe koszty wyżywienia, a ponadto musi się liczyć ze zwiększonymi wydatkami np. na leki w okresie jesienno-zimowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Postanowieniem z 8 marca 2018 r. przyznano skarżącemu w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Zatem zasadnie przyjął referendarz, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego powoduje, że skarżący żąda w istocie przyznania w niniejszym postępowaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika bowiem z art. 243 § 1 p.p.s.a. w toku postępowania sądowego bądź przed jego wszczęciem przyznawane jest jedno prawo pomocy w jednej sprawie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie wykazał, że nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Mają oni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, gdyż żona skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni 81 m2. Posiadają stałe źródła dochodu w postaci emerytur w łącznej kwocie 3000,00 złotych netto miesięcznie. Dochody te pokrywają ponoszone przez skarżącego koszty utrzymania koniecznego, pozwalając równocześnie na spłatę kredytu w kwocie 500 zł miesięcznie. Nie zachodzą zatem przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po poniesieniu wykazanych przez skarżącego kosztów utrzymania koniecznego, wliczając w to nawet koszty opróżniania szamba w kwocie 130 złotych miesięcznie, na poczet pozostałych wydatków, takich jak koszty wyżywienia dwuosobowej rodziny, czy koszty zakupu dla niej środków czystości i higieny osobistej pozostaje kwota 1440,67 złotych. Uszczuplenie jej o minimalne wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego z wyboru, które wynosi 360 złotych (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 265) spowoduje, że na poczet miesięcznych wydatków związanych z wyżywieniem dwuosobowej rodziny i zakupu dla niej środków czystości i higieny osobistej pozostanie kwota 1080,67 złotych. Kwota ta jest wystarczająca na pokrycie miesięcznych koniecznych kosztów utrzymania skarżącego i jego żony, w tym wyżywienia, leków oraz środków czystości i higieny osobistej. Przyznanie prawa pomocy skarżącemu w sytuacji, gdy posiada on środki finansowe pozwalające na spłatę kredytu wzbogacałoby jego prywatny majątek kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych bądź majątku ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/14 – oba publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie temu zaś służy przyznanie prawa pomocy). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady obciążenia finansowe wynikające z konieczności spłacania zadłużenia pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu postępowania sądowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności kredytowe nie mogą wyprzedzać należności sądowych. Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienia NSA z: 14 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 726/06 i z 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1132/13). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.