II SA/Lu 885/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia NSA Witold Falczyński - sprawozdawca, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] Wójt Gminy przyznał W.L. świadczenie w formie usług opiekuńczych w okresie od dnia 1 lipca 2004 r. do 30 listopada 2004 r. w wymiarze 8 godzin dziennie z wyłączeniem sobót, niedziel i dni wolnych od pracy, w zakresie określonym w art. 50 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przyznana opieka polegała na: pielęgnacji chorego, podawaniu posiłków i leków, sprzątaniu mieszkania oraz w miarę możliwości zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Odpłatność za w/w usługi ustalono na kwotę 242,82 zł miesięcznie. Od tej decyzji odwołanie wniosła W.L. podnosząc, że do dochodu stanowiącego podstawę do wyliczenia odpłatności za świadczone usługi, niesłusznie doliczona została kwota 54,32 zł. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 7 pkt 5, art. 50 ust. 2, 3, 5, 6, art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64 poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podano następujące motywy: Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie nie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza, pielęgnację oraz, w miarę możliwości zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania określa rada gminy w drodze uchwały (art. 50 ust. 6). W myśl art. 96 ust. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej z pomocy społecznej. W dniu [...] listopada 1997 r. Rada Gminy podjęła uchwałę Nr XL/210/97 w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (zmienioną następnie uchwałą Rady Gminy Nr XLI/293/2002 z dnia [...] października 2002 r.). Stosownie do postanowień w/w uchwały naliczenie miesięcznej odpłatności w stosunku do dochodu W.L. przedstawia się następująco: 1.214,11 zł – miesięczny koszt usługi OPS; Dochód osiągany przez zainteresowaną: 663,93 zł – emerytura netto z zasiłkiem pielęgnacyjnym; 54,32 zł – działka o pow. 0,28 ha przelicz. x 194 zł; Razem daje to 718,25 zł, co stanowi 155,80 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (461 zł), mieści się w przedziale 151 – 200 % zgodnie z uchwałą Nr XLI/293/2002 Rady Gminy z dnia 9 października 2002 r. i kwalifikuje do 20 % odpłatności od kosztu usługi; 1.214,11 zł x 20 % = 242,82 zł. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji słusznie przyjął działki o pow. 0,35 ha (przeliczeniowe 0,28 ha) do podstawy odpłatności za świadczone usługi. W świetle art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej okoliczność, że właściciel nie prowadzi na nich działalności i nie uzyskuje dochodu (a są to działki rolne i łąka) nie stanowi podstawy odstąpienia od stosowania w/w przepisu prawa i dlatego w sprawie rozpatrywanej posiadanie tych działek przez stronę nie jest obojętne dla odpłatności za przyznane świadczenia. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W.L., wskazując, iż jest ona dla niej krzywdząca. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w 1999 r. przeszła udar mózgu, który pozostawił nieodwracalne ślady na jej zdrowiu (kolejny udar przeszła w 2003 r.). Od tego czasu jest pod stałą opieką lekarską i musi przyjmować bardzo drogie leki, bez których nie mogłaby żyć. Jest osobą niepełnosprawną fizycznie, nie jest w stanie wykonywać czynności dnia codziennego, samoobsługi, jak: ubieranie, dbanie o higienę osobistą, sprzątanie, robienie zakupów, napalenie w piecu, musi być karmiona przez drugą osobę, występuje u niej brak świadomości w kontaktach z ludźmi. W związku z powyższą sytuacją spowodowaną stanem zdrowia i pracą zawodową jej dzieci, po śmierci męża S., w marcu 2002 r. zwróciła się o pomoc w formie usług opiekuńczych do Ośrodka Pomocy Społecznej . Usługi, które zostały przyznane w wymiarze 8 godzin dziennie ograniczają się jedynie do podania przygotowanych posiłków, ubrania, podania leków i pomocy w czynnościach podstawowych. W czerwcu 2004 r. Ośrodek Pomocy Społecznej zmienił skarżącej wysokość odpłatności z kwoty 121,41 zł na kwotę 242,82 zł doliczając rozdrobnione działki, tj. łąki, nieużytki oraz 23 ary zabudowane domem mieszkalnym, oborą i stodołą. W skład tego areału wchodzi również podwórko, które służy za dojazd. Skarżąca wskazała, iż z posiadanych działek nie uzyskuje żadnych dochodów ani korzyści, jak również nie jest w stanie się ich pozbyć, ponieważ nikt ich nie kupi do uprawy. Świadczenie emerytalne, które pobiera w wysokości 663,93 zł nie wystarczy na zakup leków i środków higienicznych oraz ponoszenie opłat związanych z utrzymaniem domu. W.L. zaznaczyła, że przy jej zdrowiu i niskiej emeryturze opłacenie tak wysokiej kwoty 242,82 zł za usługi opiekuńcze pozbawia ją godnego życia. Gdyby ubiegała się o miejsce w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym miałaby zapewnioną całodobową opiekę lekarską, pielęgniarską, zapłaciłaby 70 % swojej emerytury, a 30 % pozostałoby jej na własne potrzeby. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest prawidłowość ustalenia wysokości dochodu skarżącej, warunkującej kwotę odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, w tym w szczególności zaliczenia do źródeł dochodu nieruchomości o powierzchni 0,35 ha (przeliczeniowe 0,28 ha). Fakt posiadania przez W.L. takiego areału znajduje potwierdzenie w adnotacji pracownika Urzędu Gminy (działającego z upoważnienia Wójta Gminy), zamieszczonej w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego (rodzinnego) część I (k. 18 v. akt adm.). Zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) "Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1/ miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2/ składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3/ kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl ust. 4 cyt. przepisu do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze. Z kolei ust. 9 art. 8 omawianej ustawy nakazuje przyjąć, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. W świetle zaprezentowanego unormowania prawnego organy administracji prawidłowo przyjęły ustalając dochód skarżącej, że z tytułu posiadania nieruchomości obejmującej m.in. działki rolne i łąki o powierzchni 0,28 ha przeliczeniowego uzyskuje ona kwotę 54,32 zł miesięcznie (0,28 ha x 194 zł). Powołany przepis art. 8 ust. 9 ma charakter fikcji prawnej. Ustawodawca jednoznacznie, kwotowo określił wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego, jaki należy przyjmować w sprawach z zakresu pomocy społecznej, niezależnie od tego, iż w poszczególnych przypadkach dochód ten może być wyższy bądź niższy albo strona może nie uzyskiwać go wcale. Brak jest zatem możliwości prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność wysokości faktycznego dochodu z tytułu posiadania nieruchomości rolnej. Zgodnie z § 4 ust. 2 uchwały Rady Gminy Nr XL/210/97 z dnia 15 listopada 1997 r. w brzmieniu nadanym przez § 1 ust. 1 uchwały tejże Rady Nr XLI/293/2002 z dnia 9 października 2002 r. odpłatność za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze ustalona została w przypadku osób lub rodzin, których dochód zawiera się w przedziale od 151 % do 200 % kryterium dochodowego na 20 % kosztu świadczonych usług. Miesięczne dochody W.L. wynoszą 718,25 zł. Kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących wynosi 461 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Dochód skarżącej stanowi zatem 155, 80 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, wobec czego prawidłowo ustalono odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze w wysokości 20 % ich kosztu wynoszącego 1214,11 zł, tj. w kwocie 242,82 zł miesięcznie. Uprawnienie rady gminy do określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze wynika z treści art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., przy czym stosownie do dyspozycji art. 159 tej ustawy dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, zachowują moc do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie tej ustawy. Argumentacja skargi powołująca się na zły stan zdrowia skarżącej i konieczność korzystania przez nią z usług opiekuńczych jest bezprzedmiotowa, gdyż te usługi ze względu na jej schorzenia, wiek i niepełnosprawność zostały właśnie przyznane. Jeżeli zaś chodzi o podnoszoną także w skardze trudną sytuację materialną skarżącej, to wypada zauważyć, że po uiszczeniu opłaty za usługi opiekuńcze pozostaje jej dochód przekraczający (chociaż nieznacznie) kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących (718,25 zł – 242,82 zł = 475,43 zł). Jeżeli mimo to skarżąca posiadałaby niezaspokojone niezbędne potrzeby, to jak wynika z akt sprawy, ma ona troje dzieci zobowiązanych względem niej do świadczeń alimentacyjnych. Odnosząc się do kwestii podnoszonej w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, iż jedna z działek (o powierzchni 0,08 ha) stanowi wspólną własność skarżącej i jej siostry J.K., to pomijając fakt, że nie przedstawiono w tej mierze żadnego dowodu, stwierdzić należy, iż zagadnienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Gdyby bowiem nawet zmniejszyć areał gruntów strony o 0,04 ha, to spowodowałoby to zmniejszenie dochodu miesięcznego tylko o 7,76 zł (0,04 ha x 194 zł) a w konsekwencji dochód ten nadal mieściłby się w przedziale od 151 % do 200 % kryterium dochodowego (dokładnie wynosiłby on 154,12 %). Z przedstawionych wyżej względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wobec czego skarga na nią jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).