II SA/Lu 885/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska – Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. (dalej jako: organ I instancji) z [...] lipca 2024 r., w przedmiocie zasiłku celowego. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W dniu 3 lipca 2024 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy (zasiłek celowy) na sfinansowanie zawalonego domu w R. G.. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 8 lipca 2024r. skarżący sprecyzował, że żąda pomocy na wynajęcie stancji w L.. Organ I instancji ustalił, że skarżący jest rozwiedziony, mieszka sam w domu swoich rodziców położonym w W. D., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dom składa się z trzech pomieszczeń, część (z osobnym wejściem) zajmuje jego brat J. . Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy na stałe, z tego tytułu pobierał rentę. Leczy się na schorzenia odcinków kręgosłupa, zmian zwyrodnieniowych prawego biodra, bólu stawu kolanowego prawego, a także ma wadę wzroku. Od kwietnia 2024 r. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł, ponadto osiąga dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,165 ha w wysokości [...] zł. Łącznie jego miesięcznie dochody w czerwcu 2024 r. (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) wyniosły [...] zł. Z kolei jako wydatki skarżący wskazał: energia elektryczna - [...] zł, gaz - [...] zł, koszt leków i leczenia - [...] zł. Na podstawie powyższych ustaleń, decyzją z 26 lipca 2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu pomocy, argumentując, że brak jest podstaw do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustaw z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej jako "u.p.s."), z uwagi na przekroczenie przez skarżącego ustawowego kryterium dochodowego. W ocenie organu nie zachodzą również szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.). W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił organowi wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, powołał się na liczne schorzenia, zagrażające – w jego ocenie – życiu. Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 2 października 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, które wynosi obecnie dla osoby samotnie gospodarującej 776 zł (art. 8 u.p.s.) i które skarżący przekracza. Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności pozwalające na zastosowanie art. 41 u.p.s., który w szczególnie uzasadnionych przypadkach umożliwia przyznanie zasiłku celowego pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wprawdzie skarżący ma stwierdzoną niezdolność do pracy na stałe, jednak posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury i osiąga dochody z gospodarstwa rolnego. Skarżący mieszka w domu po swoich rodzicach, a więc ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe, dlatego wynajęcia stancji w L. nie można uznać za potrzebą niezbędną. W ramach specjalnego zasiłku celowego nie można zapewniać stałego źródła utrzymania, ponieważ zasiłek ten ma charakter szczególnej pomocy doraźnej, przyznawanej na konkretny cel. Nie jest rolą organu pomocy społecznej regulowanie zobowiązań finansowych związanych z bieżącymi kosztami utrzymania, które ze swojej istoty są rzeczą stałą i do przewidzenia w budżecie domowym. Zgłoszona przez skarżącego potrzeba wynajmu stancji w innym mieście, nie może więc być uznana za zdarzenie nadzwyczajne w rozumieniu art. 41 u.p.s. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. W. podnosił, że domaga się pomocy finansowej na usunięcie zawalonego domu w R. G., w którym jest zameldowany; wskazał, że ma 67 lat i problemy zdrowotne, z powodu których nie jest w stanie wykonać porządku po zawalonym domu, który zagraża bezpieczeństwu. W uzupełnieniu skargi, pełnomocnik skarżącego (ustanowiony z urzędu) wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych dowodów i uznanie, że nie zachodzą okoliczności szczególnie uzasadnionego przypadku, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na wynajem stancji w L. lub uprzątnięcie nieogrodzonego terenu po zawalonym domu, w którym skarżący jest zameldowany na pobyt stały; - art. 41 u.p.s. poprzez odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w sytuacji, gdy stan zdrowia i sytuacja życiowa uzasadniają przyznanie mu pomocy finansowej na wynajęcie stancji w L.. W ocenie pełnomocnika, skarżący jako osoba samotnie gospodarująca, niepełnosprawna, w wieku emerytalnym oraz bierna zawodowo i w trudnej sytuacji mieszkaniowej był uprawniony do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego, zaś organ odmawiając przyznania mu tej pomocy przekroczył granice uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.; wniosek organu zawarty w odpowiedzi na skargę; skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że przedmiotem żądania skarżącego był zasiłek celowy z przeznaczeniem na wynajęcie mieszkania w L.. Wprawdzie we wniosku z 3 lipca 2024 r. (k.22) skarżący wnosząc o przyznanie mu zasiłku celowego podnosił, że zawalił się jego dom w R. G., w którym ma stałe zameldowanie, jednak podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2024 r. (k. 27-28) wyjaśnił, że obecnie zamieszkuje w domu po zmarłych rodzicach, a ze względu na to, że jest czworo spadkobierców, którzy też zamieszkują w tym domu, on chce wynająć stancję w L. i wnosi o przyznanie pomocy na ten cel. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu i nie może przekraczać ustawowego kryterium dochodowego (co wynika on z art. 8 ust. 1 u.p.s.). Stosownie zaś do art. 41 pkt 1 u.p.s. – w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W sprawie bezsporne jest, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe wynosi 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2021 r., poz. 1296). Dochód skarżącego - zgodnie z art. 8 u.p.s. – wynosi [...] zł, a więc bezspornie jest wyższy niż kryterium dochodowe, a zatem organy prawidłowo stwierdziły, że nie przysługuje mu zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. W związku z powyższym organy administracji słusznie rozważały przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie przytoczonego wyżej art. 41 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo i obszernie organy wyjaśniły, że przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu jest możliwe wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych, wyjątkowo trudnych, kwalifikowanych jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Wyjaśniły, że pojęcie to należy odnosić do sytuacji nagłych nieprzewidywalnych. Słusznie organy podkreśliły, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, które jednak nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych nie dotyczy celowości wydanego rozstrzygnięcia organu (o przyznaniu bądź o odmowie przyznania świadczenia), lecz tego, czy organ przeprowadził wyczerpujące wszechstronne postępowanie wyjaśniające (zgodnie z art. 7, 77 i 80 k.p.a.), czy uwzględnił wszystkie zgromadzone materiały i czy przedstawił swój tok rozumowania i logiczną, jasną motywację w uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że organy nie przekroczyły granic przysługującego im uznania. Organy prawidłowo zakwalifikowały żądanie skarżącego, następnie przeprowadziły wyczerpująco postępowanie dowodowe, przede wszystkim przeprowadziły ze skarżącym wywiad środowiskowy. wymagany stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s. Organy przytoczyły regulacje prawne dotyczące zasad przyznawania pomocy społecznej, a następnie odniosły te zasady do ustalonej sytuacji życiowej skarżącego. Wbrew zarzutom, organy uzasadniły swoje stanowisko, że sytuacja skarżącego nie może być kwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek. Organy słusznie podkreśliły, że takie przypadki dotyczą sytuacji wyjątkowych, nadzwyczajnych, nagłych, a do takich nie należy potrzeba wynajęcia mieszkania (stancji) przez skarżącego w L.. Organy trafnie zauważyły, że skarżący jako spadkobierca po swoich rodzicach zamieszkuje w domu po nich, a zatem ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Jak wynika z wywiadu, zajmuje jego część składającą się z trzech pomieszczeń (w drugiej części, z osobnym wejściem, mieszka jego brat). Organy nie wykluczyły, że wynajęcie mieszkania w L. poprawiłoby sytuację skarżącego. Niemniej jednak z uzasadnień ich decyzji wynika, że miały one na uwadze przede wszystkim to, że zasiłek celowy (w tym także specjalny) to pomoc finansowa na zaspokojenie wyłącznie potrzeb niezbędnych, co wprost wynika z art. 39 u.p.s. Potrzeby niezbędne to takie, których niezaspokojenie uniemożliwia funkcjonowanie i podejmowanie zwykłych codziennych czynności życiowych. Do takich potrzeb nie należy potrzeba poprawy warunków mieszkaniowych, a na taki właśnie cel skarżący domaga się przyznania mu zasiłku. Przy rozpatrywaniu jego wniosku z tak określonym przeznaczeniem oczekiwanej pomocy finansowej, nie miał istotnego znaczenia aktualny stan zdrowia skarżącego – okoliczność tę należałoby brać pod uwagę np. w razie wniosku o zasiłek na pokrycie kosztów leczenia, leków, terapii, rehabilitacji itp. W rozpatrywanej sprawie jej przedmiotem była wyłącznie pomoc na opłacenie wynajęcia mieszkania, dlatego biorąc pod uwagę, że skarżący mieszka w odziedziczonym po rodzicach domu, organ miał uzasadnione podstawy, by odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego. Podniesione przez pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., a w konsekwencji także art. 41 u.p.s., okazały się nieuzasadnione. Organy nie przekroczyły granic przysługującego im uznania, ponieważ wskazały trafnie okoliczności, które przemawiały za odmową przyznania zasiłku i wyczerpująco przeprowadziły postępowanie wyjaśniające. Kwestia ewentualnej pomocy na usunięcie lub zabezpieczenie zawalonego domu skarżącego w R. G. nie była natomiast przedmiotem niniejszej sprawy, a więc zarzuty w tym zakresie są chybione. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę. O wynagrodzeniu pełnomocnika, świadczącego pomoc prawną z urzędu (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., 764).