II SA/Lu 886/24
WyrokWSA w Lublinie2025-01-23
Skład orzekający: Jerzy Parchomiuk, Jacek Czaja, Maciej Gapski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona na podstawie dekretu z 1949 r. na cele wojskowe, która została następnie zaliczona do terenów zamkniętych, podlega zwrotowi na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany?Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona na cele wojskowe, dla której cel ten został zrealizowany (np. poprzez utworzenie placu ćwiczeń), nie podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, nawet jeśli pierwotne orzeczenie wywłaszczeniowe było wadliwe lub nieruchomość została następnie zaliczona do terenów zamkniętych. Kluczowe jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został faktycznie zrealizowany, a nie formalne terminy jego realizacji, zwłaszcza w przypadku wywłaszczeń sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1954 r. na cele wojskowe. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia (budowa placu ćwiczeń dla jednostki wojskowej) został zrealizowany, a nieruchomość nie stała się zbędna. Dodatkowo, nieruchomość została zaliczona do terenów zamkniętych decyzją Ministra Obrony Narodowej. Skarżąca kwestionowała ważność pierwotnych decyzji wywłaszczeniowych oraz status nieruchomości jako terenu zamkniętego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2024 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 27 września 2024 r., znak: [...], Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z 13 września 2023 r., znak: [...], orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości i umorzeniu postępowania w części.
Organ odwoławczy rozpoznawała sprawę na skutek odwołania C. W., A. L. i A. L. od wskazanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta L., orzekającej o odmowie zwrotu C. W., P. K., K. K., J. D., U. Ż.. S. D. oraz T. D. działającemu w imieniu własnym i A. D., nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr [...] i [...], wchodzącej w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r., znak: [...], stanowiącej część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (obr. 11, ark. 10), położonej przy ul. [...] w L., obecnie [...] a nadto umarzającej postępowanie w części dotyczącej żądania przez L. L., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. zwrotu nieruchomości.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r., znak: [...], wydanymi na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., wywłaszczono spadkobierców S. L. tj. J. L., [...] [...], W. L. i H. L. w stosunku do nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 26143 m2; spadkobierców S. L., tj. P. L. i M. K. w stosunku do nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 25068 m2 oraz spadkobierców L. D., tj. E. D.. C. D., R. D., S. D. w stosunku do nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 13322 m2. Wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 1, 10 i 12 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 4 poz. 31 z 1952 r.).
We wniosku z 14 lipca 2007 r. (data wpływu do organu - 18 lipca 2007 r.) C. W., S. D., K. D., T. D., A. D., J. D., U. Ż. i S. D. wystąpili o zwrot części wywłaszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi D., gmina Z., należącego do L. D.. Wnioskodawcy nadesłali (25 czerwca 2009 r.) postanowienie Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z 22 marca 2005 r., sygn. akt II Ns [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym w dniu 28 lutego 1943 r. L. D. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z 7 grudnia 1998 r., sygn. akt II Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym w dniu 27 października 1993 r. R. D.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z 22 marca 2005 r. sygn. akt II Ns [...] wynika, że spadek po L. D. nabyły dzieci: E. D., C. I. W., S. D. i R. J. D.. W dniu 27 października 1993 r. zmarł R. J. D. a spadek po nim, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z 7 grudnia 1998 r.. nabyli: żona K. M. D. oraz dzieci A. D.-M. i T. S. D.. Dnia 19 lutego 2003 r. zmarł E. D., a spadek po nim, stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z 28 października 2005 r. sygn. akt I Ns [...] nabyły dzieci: U. R. Ż. i S. D..
Wnioskiem z 14 lipca 2007 r. K. K. wystąpiła o zwrot części wywłaszczonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. gospodarstwa rolnego położonego we wsi D., gmina Z. należącego do jej dziadka S. L.. Organ I instancji pismem z 16 października 2007 r., znak: [...] [...] wezwał K. K. do uzupełnienia wniosku poprzez dołączenie do akt sprawy m.in. dokumentów potwierdzających następstwo prawne po właścicielu wywłaszczonej nieruchomości tj. S. L.. Dnia 16 czerwca 2009 r. zmarła K. K., a spadek po niej, stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego L. - Zachód w L. II Wydział Cywilny z 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II Ns [...], nabyli: córka G. R. i syn Z. K..
Wnioskiem z 21 maja 2009 r. L. L. wystąpiła o zwrot części wywłaszczonego gospodarstwa rolnego wywłaszczonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15 listopada 1954 r., znak: [...], położonego we wsi D., gmina Z. należącego do W. L.. Pismem z dnia 26 maja 2009 r. Prezydent Miasta L. wezwał ww. do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie do akt sprawy odpisów lub uwierzytelnionych kopii odpisów postanowień o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po W. L. i S. L..
Postanowieniem Prezydenta Miasta L. z 8 grudnia 2010 r., znak: [...], do sprawy z wniosku L. L. o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o łącznej pow. 26 143 m2, przyłączono sprawę prowadzoną pod znakiem [...] z wniosku K. K. o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o łącznej pow. 25 068 m2 oraz sprawę prowadzoną pod znakiem [...] z wniosku C. W., S. D., K. D., T. D., A. D., J. D., U. Ż., S. D. o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o łącznej pow. 13 322 m2.
Pismem z dnia 22 marca 2011 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. wezwał wnioskodawców do przedłożenia dokumentów poświadczających ich następstwo prawne po wymienionych w tabeli likwidacyjnej nr [...] byłych właścicielach nieruchomości składających się z działek o numerach [...], wypisów lub ich uwierzytelnionych kopii aktów notarialnych nr [...] z 1875 r., nr [...] z 1875 r., nr [...] z 1877 r., które były podstawą nabycia przez [...] L. i W. M. udziałów w prawie własności nieruchomości objętej tabelą likwidacyjną nr [...]. Jednocześnie organ I instancji poinformował, że wniosek o zwrot nieruchomości winien być złożony przez wszystkich uprawnionych tj. przez wszystkich współwłaścicieli, ewentualnie przez wszystkich spadkobierców byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.
Decyzją z 28 grudnia 2011 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] w L. oznaczonej uprzednio jako działki o numerach [...], wchodzących w skład tabeli likwidacyjnej nr [...] wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15 listopada 1954 r. znak: [...]
Decyzją z 8 stycznia 2013 r. znak: [...] Wojewoda uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 28 grudnia 2011 r. znak: [...] [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zgodnie z wytycznymi organu II instancji Prezydent Miasta L. miał przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, prawidłowo i w sposób wyczerpujący, niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, ustalić na podstawie wszelkich przewidzianych prawem dowodów stan prawny (w dacie wywłaszczenia) wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, wszystkie żyjące i uprawnione do zwrotu nieruchomości strony oraz przeprowadzić postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie przesłanek zwrotu określonych w art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a w przypadku braku wniosku wszystkich uprawnionych, należało wziąć pod uwagę możliwość umorzenia postępowania zgodnie z art. 105 § 1 Kpa.
Decyzją z 30 sierpnia 2013 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej uprzednio jako działki o numerach [...], wchodzących w skład tabeli likwidacyjnej [...] wywłaszczonej orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15 listopada 1954 r., znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może tylko jej właściciel lub jego spadkobierca, a nie posiadacz. Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie przewidują zwrotu wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości posiadaczowi.
Decyzją z 11 grudnia 2013 r. znak: [...] [...] Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta L..
Wyrokiem z 30 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Lu [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę C. W. na decyzję organu odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK [...] uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z 27 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Lu [...],7 WSA w Lublinie uchylił decyzję Wojewody z 11 grudnia 2013 r., znak: [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z 30 sierpnia 2013 r., znak: [...]
W toku ponownego rozpatrywania sprawy Prezydent Miasta L. powziął informację o śmierci stron postępowania tj. S. D., K. D., S. L. i M. L.. Dodatkowo o śmierci K. D. pismem z dnia 22 sierpnia 2020 r. poinformował syn T. D..
Postanowieniem z 7 października 2020 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. zawiesił z urzędu postępowanie do czasu przedłożenia przez spadkobierców S. D., K. D., S. L. i M. L. prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia. W dniu 16 października 2020 r. spadkobiercy S. L. i M. L. złożyli do akt poświadczenie dziedziczenia z dnia 26 września 2018 r. Rep. A nr [...], na mocy którego spadek po zmarłym w dniu 18 czerwca 2017 r. S. L. nabyli D. L. i A. L. po [...] części każdy z nich oraz akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 4 czerwca 2020 r. Rep. A nr [...], na podstawie którego spadek po zmarłej w dniu 3 listopada 2017 r. M. L. nabył w całości A. L.. T. D. przy piśmie z dnia 27 stycznia 2021 r. złożył do akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego L. - Zachód w L. VIII Wydziału Cywilnego z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt VIII Ns [...], na podstawie którego spadek po zmarłej w dniu 5 lutego 2019 r. K. D. nabyły dzieci: T. D., A. D. i J. D. po [...] części każde z nich. W odpowiedzi na wniosek Prezydenta Miasta L., w dniu 28 listopada 2022 r. do Urzędu Miasta L. wpłynął odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego L. - Zachód w L. VIII Wydział Cywilny z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt VIII Ns [...], na mocy którego spadek po zmarłym w dniu 18 grudnia 2019 r. S. D. nabyli jego wnukowie J. K., P. K. i K. K. po [...] części każdy z nich.
Do akt sprawy wpłynęła decyzja Ministra Obrony Narodowej nr [...] z 3 marca 2022 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym Ministra Obrony Narodowej z 2022 r. poz. 33, zmieniająca decyzję z 13 marca 2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej, wydana na podstawie art. 4 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U z 2021 r. poz. 1990) oraz § 2 pkt 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 1996 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Obrony Narodowej. Zgodnie z załącznikiem do ww. decyzji poz. 896 działki nr [...] i [...] objęte niniejszym postępowaniem stały się terenem zamkniętym na mocy tej decyzji MON. Do akt sprawy włączono również: wykaz szacunkowy gruntów nabywanych na rzecz Skarbu Państwa wsi D. z dnia 18 września 1954 r., protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 30 czerwca 2009 r., postanowienie Państwowego Biura Notarialnego z dnia 26 marca 1985 r. sygn. akt Nr Dz. Kw. [...], zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w L. z dnia 27 marca 1985 r. Dz. Kw. [...], protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 26 stycznia 1985 r., zaświadczenie lokalizacyjne z dnia 24 października 1951 r.
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2022 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. podjął postępowanie w sprawie z udziałem L. L.-K., G. R., Z. K., C. W., S. D., K. D., T. D., A. D., J. D., U. Ż., S. D., A. L., P. L..
Następnie A. L., D. L., J. K., P. K. i K. K. przyłączyli się do wniosku.
Prezydent Miasta L. pismem z 21 lutego 2023 r. zawiadomił Agencję Mienia Wojskowego o toczącym się postępowaniu administracyjnym.
Decyzją z 13 września 2023 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu C. W., P. K., K. K., J. D., U. Ż., S. D. oraz T. D. działającemu w imieniu własnym i A. D. objętych wnioskiem nieruchomości oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania przez L. L., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. zwrotu nieruchomości.
Odwołania od wymienionej decyzji złożyli: C. W., A. L. i A. L..
Utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z 13 września 2023 r., znak: [...], organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia oraz ocenę prawną.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 poz. 1145; dalej "ugn") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 ugn nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Stosownie do art. 137 ust. 2 ugn, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Jak wynika z materiału dowodowego, orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15 listopada 1954 r. znak: [...] 47/4/52, wydanymi na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. wywłaszczono spadkobierców S. L. tj. J. L., [...] L. , W. L. i H. L. z nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 26 143 m2, spadkobierców S. L. tj. P. L. i M. K. w stosunku do nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 25 068 m2 oraz spadkobierców L. D. tj. E. D., C. D., R. D., S. D. z nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z. o pow. 13 322 m2. Z treści tych orzeczeń wynika, że wywłaszczenia ww. nieruchomości dokonano na podstawie art. 1, 10 i 12 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r, o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, bez określenia celu wywłaszczenia. Przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L.. Na podstawie zaświadczenia lokalizacyjnego z dnia 24 października 1951 r. organ I instancji ustalił, że teren stanowiący przedmiot niniejszego postępowania (grunty wsi D.) przeznaczony był pod budowę placu ćwiczeń dla Jednostki Wojskowej Nr [...] w L.. Pismem Jednostki Wojskowej Nr [...] w L. skierowanym do właścicieli gruntów wsi D., gmina Z. z dnia 17 lipca 1952 r. wyrażono gotowość zawarcia umowy kupna lub umowy przejęcia gruntu za nieruchomości zamienne. Z treści ww. wezwania wynika, że ten teren przeznaczony był na cele Jednostki Wojskowej Nr [...] w L., a ustalenia te, poczynione przez organ I instancji, pozostają spójne z ustaleniami poczynionymi na podstawie zaświadczenia lokalizacyjnego z dnia 24 października 1951 r. dotyczącego budowy placu ćwiczeń dla ww. Jednostki Wojskowej Nr [...].
Z orzeczenia z dnia 7 lipca 1952 r., L.dz. [...], wydanego m.in. w związku z pismem Jednostki Wojskowej Nr [...] w sprawie wykonania robót ziemnych, związanych z budową specjalnego obiektu wojskowego we wsi D., gmina Z., wynika, że Prezydium Rady N. w L. zezwoliło na objęcie w posiadanie placu o powierzchni ogólnej 715 053 m2 z gruntów wsi D., gmina Z., celem przygotowania terenu pod budowę. Wśród objętych orzeczeniem nieruchomości wymieniono m.in. działki nr [...]. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Miasta L. prawidłowo uznał, że dokumentem, z którego treści wywieść można dokładny cel dla którego sporna nieruchomość została wywłaszczona jest także wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. o wywłaszczenie nieruchomości z 8 października 1952 r., L. dz. H- [...]/e. W uzasadnieniu ww. pisma wskazano, że na tym terenie przeprowadzona zostanie budowa obiektu wojskowego, która już została rozpoczęta. Podniesiono także, że inwestycja ta została zatwierdzona w planie budownictwa na 1952 r. i będzie kontynuowana w latach następnych.
Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy protokołu zdawczo - odbiorczego spisanego w dniu 26 stycznia 1985 r. w L. pomiędzy Kierownikiem Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami a Wojskowym Rejonowym Zarządem Kwaterunkowo - Budowlanym w L. w sprawie przekazania w użytkowanie MON terenu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w L. przy ul. [...], organ I instancji prawidłowo ustalił, że powyższy teren znajdował się w faktycznym użytkowaniu Ministerstwa Obrony N. od 1967 r. Dla nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] (obecnie [...] ) o pow. 70 ha 92 a 92 m2, na mocy postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w L. z dnia 26 marca 1985 r. założono księgę wieczystą nr [...], a w dziale II powyższej księgi wieczystej wpisano jako właściciela Skarb Państwa oraz że nieruchomość znajduje się w zarządzie i korzystaniu Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo - Budowlanego w L..
Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego 30 czerwca 2009 r. wynika, że na terenie stanowiącym przedmiot niniejszego postępowania znajdowały się m.in.: obiekt szkoleniowy wybudowany w 1996 r., obiekt szkoleniowy nr [...] - strzelnica A-l, obiekt szkoleniowy nr [...] - plac ćwiczeń ogniowych, obiekt szkoleniowy nr [...] w tym: tor taktyczny dla plutonu piechoty, punkt oporu plutonu, obiekt szkoleniowy z obrony przeciwchemicznej nr [...], obiekt szkoleniowy nr [...] plac treningów ogniowych.
W trakcie oględzin nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o pow. 26 143 m2, przeprowadzonych 19 października 2010 r. z udziałem uprawnionego geodety ustalono, że na działce znajdowały się pozostałości po okopach wojskowych oraz że nieruchomość ta była wykorzystywana jako plac ćwiczeń, poligon. Również przeprowadzone 21 października 2010 r. oględziny nieruchomości położonych dawniej we wsi D., gmina Z., oznaczonych dawniej jako działki nr [...] i nr [...] wykazały, że na nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr [...] zlokalizowane są tory taktyczne a obie nieruchomości oznaczone dawniej numerami 10 i 11 były w przeszłości wykorzystywane jako poligon wojskowy.
Organ odwoławczy zauważył, że w orzecznictwie wskazuje się, że przeznaczenie nieruchomości pod inwestycje wojskowe, należy rozumieć szeroko, z uwzględnieniem specyfiki i potrzeb instytucji powołanych do obrony kraju i zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Inwestycje takie należą do inwestycji o złożonej strukturze i tworzą, podobnie, jak lotniska wojskowe, urbanistyczną zorganizowaną całość. W przypadku takich inwestycji pozostawienie wolnych przestrzeni pomiędzy poszczególnymi elementami infrastruktury, nie świadczy o ich niezagospodarowani u w ramach większej inwestycji (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1417/13, z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 846/13, z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 850/13, z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2502/12).
Zdaniem Wojewody, okoliczności te pozwalają na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa placu ćwiczeń dla Jednostki Wojskowej Nr [...] w L. został zrealizowany a zatem nie zachodzi przesłanka określona w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, która uzasadniałaby zwrot nieruchomości.
Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, z którego wynika, że art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z sentencją ww. wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców te nieruchomości, na których cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że sporny teren został przeznaczony na cele wojska przed złożeniem przez spadkobierców byłych właścicieli wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, a jednocześnie przed dniem 22 września 2004 r. Ponadto, zaliczenie działek o numerach ewidencyjnych nr [...] i [...] (obr. 11, ark. 10) położonych przy ul. [...], zgodnie z decyzją nr [...] Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 marca 2022 r., do terenów zamkniętych wymusza odpowiednią modyfikację wykonywanych względem nich czynności. Uwzględniając szczególny charakter terenu zamkniętego, w kontekście prowadzonego postępowania dotyczącego zwrotu jego części, należy wskazać na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z 26 października 2007 r., sygn. akt III CZP [...], zgodnie z którym przyjmuje się, że szczególny charakter nieruchomości, w tym jako niezbędnej dla celów obronności i bezpieczeństwa państwa, może wyłączać ją z obrotu cywilnoprawnego. Powyższy aspekt zaważył na dokonywanych ustaleniach co do możliwości zwrotu nieruchomości osobom fizycznym, spadkobiercom poprzednich właścicieli. Dodatkowo, doktryna i orzecznictwo jednoznacznie wskazują, że wyłączenie nieruchomości z obrotu ma charakter bezwzględny, może być dokonana tylko ustawą i oznacza niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany osoby właściciela. Ponadto terenów zamkniętych, co do których organy gminy nie mają kompetencji planistycznych, nie można objąć zapisami planu miejscowego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5.12.2006 r., sygn. II SA/Po 650/06).
Odnosząc się do zarzutu, że bezpodstawnie organ I instancji uznał teren, oznaczony jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] (obr. 11, ark. 10), oznaczone uprzednio jako działki nr [...] i 11, wchodzące w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...], za tereny zamknięte, organ wyjaśnił, że decyzja nr [...] z 3 marca 2022 r. Ministra Obrony Narodowej zmieniająca decyzję z 13 marca 2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej, wydaną na podstawie art. 4 ust. 2a ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz § 2 pkt. 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 lipca 1996 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Obrony Narodowej, objęła swoim zakresem m.in. objęte niniejszym postępowaniem działki nr [...] i [...]. Wymieniona decyzja pozostaje w mocy i organ prowadzący postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości nie jest uprawniony do jej kwestionowania.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła C. W., zaskarżając decyzję w całości, w tym:
- w części utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. dnia 13.09.2023 r. Znak: [...] orzekającej o odmowie zwrotu C. W., P. K., K. K. J. D., U. Ż., S. D., T. D. i A. D. nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki [...] wchodzącej w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...] wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...];
- w części dotyczącej umorzenia postępowania dotyczącego żądania przez L. L.-K., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr [...].
W skardze zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji wywłaszczeniowej bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa, co miało wpływ na treść błędnej zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 27.09.2024 r., znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z 13.09.2023 r., znak: GM- [...], gdyż w wyniku tych obu decyzji uznano za prawidłowe wskazane decyzje wywłaszczeniowe z 1954 r. i orzeczono odmowę zwrotu C. W., P. K., K. K. J. D., U. Ż., S. D., T. D. i A. D. nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15.11.1954 r., znak: [...];
2) naruszenie przepisów materialnych przez brak podstawy prawnej do uznania za tereny zamknięte w resorcie obrony narodowej działki objęte roszczeniami zwrotu spadkobierców L. D. (działki ewidencyjne nr [...] i [...] /obr. 11. ark. 10/ oznaczone uprzednio jako działki nr [...]), które zostały objęte decyzją [...] z 03.03.2022 r. Ministra Obrony Narodowej zmieniającą decyzję z 13.03.2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej tereny. Wskazane działki ewidencyjne nie są bowiem terenami uznanymi za tereny zamknięte niezbędne dla obronności państwa na podstawie § 3 pkt. 1 lit. a) do lit. g) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 18.07.2003 r. w sprawie terenów zamkniętych niezbędnych dla obronności państwa (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1368).
Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o:
1) odstąpienia - na podstawie art. 158 § 3 k.p.a. - od wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...], gdyż upłynęło ponad trzydzieści lat od ogłoszenia tych decyzji wywłaszczeniowych, oraz o
2) stwierdzenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 zdanie trzecie ustawy p.p.s.a. - iż decyzje wywłaszczeniowe: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15.11.1954 r., znak: [...], zostały wydane z naruszeniem prawa z powodu wady kwalifikowanej wymienionej w art. 156 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27.11.2018 r., sygn. akt II SA/Lu [...], który stał się prawomocnym na podstawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.12.2019 r. sygn. akt I OSK [...], rozstrzygnął ostateczne kwestionowane dotychczas od 2007 r. przez organy państwowe stanowisko, iż L. D. do 1943 r. był właścicielem gospodarstwa rolnego położonego na działce oznaczonej nr [...] objętej wywłaszczeniem na podstawie orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...] Wyrok WSA z 2018 r. przekreślił więc zasadność wydania postanowienia Prezydenta Miasta L. z dnia 08.12.2010 r. znak: [...], dotyczącego połączenia trzech spraw o zwrot nieruchomości i uznania, na podstawie błędnej opinii geodety J. Ć., iż wywłaszczaną nieruchomością były działki o numerach [...]. Żądania zwrotu przez L. L.-K., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. nieruchomości - zdaniem skarżącej - powinny być rozpatrzone w odrębnym postępowaniu, a nie w ramach postępowania prowadzonego na wniosek skarżącej. Skarżąca C. W. jak również pozostali spadkobiercy L. D. (P. K., K. K. J. D., U. Ż., S. D., T. D. i A. D.) nie dochodzili zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki [...] wchodzącej w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...] - co wynika z tytułu zaskarżonej decyzji - lecz dochodzili określonej w decyzji wywłaszczeniowej części uprzedniej działki oznaczonej numerem 11.
Organy pierwszej i drugiej instancji rozpatrując roszczenie skarżącej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oparte na nieważności decyzji wywłaszczeniowej pominęły wprowadzoną od dnia 16.09.2011 r. zmianę kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dodanie § 3 do art. 158, iż nie wszczyna się postępowania w sprawie nieważności decyzji jeśli od dnia jej doręczenia lub jej ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W takiej sytuacji zasadny jest wniosek skarżącej o wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku stwierdzającego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 zdanie trzecie ustawy p.p.s.a. - iż decyzje wywłaszczeniowe: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...], zostały wydane z naruszeniem prawa z powodu wady kwalifikowanej wymienionej w art. 156 § 1 k.p.a. Orzeczenia te wydano bowiem bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa.
We wstępie orzeczeń PWRN dokonujących wywłaszczeń na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego wskazano, iż ich podstawą były postanowienia art. 1, 10 i 12 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Skarżąca kwestionuje zasadność tego wywłaszczenia, gdyż urzędy bezpieczeństwa publicznego nie były wykonawcami narodowych planów gospodarczych. Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 20.11.2007 r. I OSK 1532/06 (LEX 323725) stwierdzając, że "Urzędy bezpieczeństwa publicznego zostały powołane do walki z organizacjami niepodległościowymi, a ich celem była ochrona ustroju ludowo-demokratycznego. Takiego celu nie można zakwalifikować jako realizacji narodowych planów gospodarczych.". Za wykonawcę narodowych planów gospodarczych nie można również uznać Jednostki Wojskowej nr [...] w L., kierującej do właścicieli wywłaszczanych gruntów, iż są one niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych. Jak tego wynika wywłaszczenia przedmiotowymi orzeczeniami PWRN na rzecz urzędu bezpieczeństwa publicznego dokonano bez podstawy prawnej.
Za działanie bez podstawy prawnej należy również uznać wywłaszczenie spadkobierców L. D.. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27.11.2018 r. sygn. akt II SA/Lu [...] potwierdzono po raz pierwszy, iż L. D. był właścicielem zagrody "nieohipotekowanej", której część objęto wywłaszczeniem dokonanym w 1954 r. W dacie jego zgonu 28.02.1943 r. jego dzieci, w tym także skarżąca, stali się współwłaścicielami tego gospodarstwa. Dekret z 1949 r. nie dopuszczał wywłaszczenia współwłaścicieli co przekreślało możliwość wywłaszczenia dzieci L. D., a ich wywłaszczenie jako współwłaścicieli gospodarstwa rolnego dokonano bez podstawy prawnej. Jak wynika z treści orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...] nie wskazano celu wywłaszczenia. Rolników wsi D. pozbawiono użytkowania części ich gospodarstw już w 1948 r., co potwierdzili świadkowie działań funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa publicznego w swoich oświadczeniach złożonych w sprawach o zwrot wywłaszczonych gruntów. W 1948 r. pozbawiono rolników użytkowania części ich gospodarstw rolnych tworząc "na zapas" rezerwę gruntów dla urzędu bezpieczeństwa publicznego. Takie działanie organów państwa jest kwestionowane w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego dotyczących wywłaszczeń. W takiej sytuacji wywłaszczony pozbawiony jest prawa do żądania zwrotu wywłaszczonego gruntu - na podstawie postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami — jeśli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Celu wywłaszczenia nie można ustalać po fakcie wywłaszczenia, gdyż nie można dokonywać rozszerzającej interpretacji decyzji wywłaszczeniowych, co wynika z treści wielu orzeczeń sądowych.
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydając decyzje wywłaszczeniowe naruszyło szereg generalnych zasad postępowania administracyjnego obowiązujących w dacie ich wydania (rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym), jak również zawartych w obowiązującym obecnie kodeksie postępowania administracyjnego, w tym art. 6,7, 8, 9, 10 i 12. Naruszone zostały również postanowienia dekretu z 1949 r., zwanego dalej Dekretem, wskazanego za podstawę prawną tych orzeczeń, w tym:
1) art. 6 ust. 1 oraz art. 19 ust. 1 Dekretu - brak zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz zgody Prezydium WRN na niezwłoczne objęcie wywłaszczanej w późniejszym okresie nieruchomości (nieruchomości przejęto w 1948 r.);
2) art. 30 ust. 1 i art. 19 ust. 2 Dekretu - gwarantujących ochronę wywłaszczanych właścicieli gospodarstw rolnych, w tym brak oferty Prezydium WRN wydania nieruchomości zamiennej skierowanej do spadkobierców L. D.;
3) art. 5 ust. 2 Dekretu - przez brak opinii Prezydium WRN w spawie nabycia nieruchomości na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz brak zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego stwierdzającego, iż nabycie nieruchomości jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych;
4) art. 8 ust. 1 Dekretu - przez brak wystąpienia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego lub Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. wzywającego spadkobierców L. D. by odstąpili resortowi bezpieczeństwa publicznego część ich gospodarstwa rolnego za cenę określoną przez ten resort;
5) art. 40 ust. 2 Dekretu - przez wydanie w dniu 15.11.1954 r. orzeczenia PWRN w L. o wywłaszczeniu C. D. (skarżącej) pomimo czasowego zajęcia części gospodarstwa L. D. tylko do dnia 08.01.1953 r.
W ocenie skarżącej, organy państwowe, pomimo uznania wywłaszczonego w 1954 r. terenu o powierzchni ponad 70 ha za zbędny dla potrzeb resortu obrony narodowej (decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia 01.06.2009 r. znak: [...] o wygaszeniu prawa trwałego zarządu sprawowanego przez Ministerstwo Obrony N. - Rejonowy Zarząd Infrastruktury w L. w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa o pow. 70,9414 ha z powodu jej zbędności dla potrzeb resortu obrony narodowej), podjęły próbę obrony tego terenu. Decyzją [...] z dnia 03.03.2022 r. Ministra Obrony N. zmieniającą decyzję z dnia 13.03.2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej tereny przedmiotowy teren (działki ewidencyjne nr [...] i [...] /obr. 11, ark. 10/ oznaczone uprzednio jako działki nr [...]), uznany został za teren zamknięte niezbędny dla obronności państwa. Zdaniem skarżącej, przy wydaniu wskazanej decyzji [...] z dnia 03.03.2022 r. naruszone zostały przepisy materialne.
Wskazane powyżej działki ewidencyjne nr [...] i [...] nie można uznać za tereny uznane za tereny niezbędne dla obronności państwa, które zostały wymienione w § 3 pkt. 1 lit. a) do lit. g) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 18.07.2003 r. w sprawie terenów zamkniętych niezbędnych dla obronności państwa (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1368).
Powyżej okoliczności potwierdzają, zdaniem skarżącej, kwalifikowane wady orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.11.1954 r., znak: [...], o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uwagi na postanowienia art. 158 § 3 k.p.a. - uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 15.1 1.1954 r., znak: [...], gdyż upłynęło ponad trzydzieści lat od ich ogłoszenia - zdaniem skarżącej, uzasadniony jest wniosek o stwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 zdanie trzecie ustawy p.p.s.a. - iż decyzje wywłaszczeniowe: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15.11.1954 r., znak: [...], zostały wydane z naruszeniem prawa z powodu wady kwalifikowanej wymienionej wart. 156 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Na podstawie art. 153 p.p.s.a. za wiążące w sprawie należy więc uznać stanowisko przyjęte w prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z 27 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Lu [...], co do skutecznego wykazania w sprawie następstwa prawnego tych wnioskodawców, którzy wstąpili do sprawy jako spadkobiercy L. D. i jego następców prawnych. WSA w powyższym wyroku wskazał również, że jeżeli chodzi o drugą grupę wnioskodawców - domniemanych następców prawnych właścicieli działek nr [...] - konieczne jest zbadanie, czy wymienieni w tabeli likwidacyjnej, jako posiadacze samoistni, J. L., F. L., W. L., H. L., P. L. i M. K. są spadkobiercami [...] L. . Pogląd ten zaaprobował w całości NSA w wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 995/19.
W wykonaniu powyższych zaleceń organ pierwszej instancji ustalił, że L. D. nabył udział w nieruchomości objętej tabelą likwidacyjną wsi D., stanowiącej działkę nr [...], a następstwo prawne wynikające ze spadkobrania po L.. D., po uwzględnieniu zmian podmiotowych związanych ze śmiercią jego następców prawnych, pozwala na uznanie wskazanych poniżej osób za strony postępowania: C. W., P. K., K. K., J. D., U. Ż.. S. D. oraz T. D. i A. D..
Jak natomiast wynika z ustaleń tego organu w zakresie następstwa prawnego co do własności działek nr [...], będących własnością [...] [...] zgłaszający żądanie zwrotu tych działek - L. L.-K., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. - nie wykazali, że są następcami F. z tytułu spadkobrania, jak i z innego tytułu prawnego, a zatem nie posiadają legitymacji do ubiegania się o zwrot nieruchomości.
W ocenie sądu powyższe ustalenia są prawidłowe, co oznacza, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w zakresie obejmującym opisane wyżej działki nr [...], jako pochodzące od osób uprawnionych z uwagi na wykazanie następstwa prawnego, mogło zostać rozpoznane co do meritum i z tego względu rozstrzygnięcia organów obydwu instancji prawidłowo objęło te osoby - C. W., P. K., K. K., J. D., U. Ż.. S. D. oraz T. D. i A. D. (pkt I decyzji organu pierwszej instancji).
Trafnie natomiast organy uznały, że L. L.-K., G. R., Z. K., A. L., P. L., D. L. i A. L. - nie wykazali, że są następcami prawnymi [...] L. . Tym samym osoby te nie wykazały swojego następstwa prawnego w zakresie przysługującego F. L. prawa własności spornej nieruchomości (działek nr [...]), co wiązało się z obowiązkiem umorzenia postępowania wobec tych osób, na podstawie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. Prawidłowo więc organ pierwszej instancji orzekł w tym zakresie - w punkcie II decyzji z 13 września 2023 r.
Bezsporne jest, że będąca przedmiotem postępowania nieruchomość została wywłaszczona na skutek orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r., znak: [...], wydanych na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., w trybie określonym w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. RP z 1952 r., nr 4, poz. 31).
W zakresie zasad i trybu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w tym będących przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, zastosowanie mają przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145; dalej jako "u.g.n.").
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (ust. 1 pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1 pkt 2).
Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w art. 137 ust. 1 u.g.n. określona została kluczowa przesłanka, od spełnienia której uzależniony jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie czy nieruchomość stała się zbędna na cel jej wywłaszczenia. W przypadku nieruchomości wywłaszczonej przed wejściem w życie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, ocena, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, sprowadza się do ustalenie, czy w ogóle cel wywłaszczenia został w zrealizowany, natomiast bez znaczenia prawnego jest zagadnienie zachowania terminów realizacji tego celu, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n. (zob. także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11).
Przechodząc do ustaleń organów administracji, które dotyczyły realizacji celu wywłaszczenia spornej nieruchomości, wskazać należy, że organy trafnie uznały, że celem tym była lokalizacja i urządzenie placu ćwiczeń dla Jednostki Wojskowej Nr [...] w L.. Ustalenie celu wywłaszczenia dokonane zostało zarówno w oparciu o treść orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r., wydanych na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., jak i dokumentację związaną z realizacją celu wywłaszczenia, obejmującą dane z okresu sprzed daty wywłaszczenia, jak i po tej dacie. Organy administracji obydwu instancji trafnie w tym zakresie wskazały, że jakkolwiek orzeczenia o wywłaszczeniu zawierały jedynie informację, że wywłaszczenie jest dokonywane "na rzecz" Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., to już z treści pozostałej dokumentacji wynika wprost, że bezsprzecznie celem tym było urządzenie placu ćwiczeń na potrzeby Jednostki Wojskowej Nr [...] w L..
Na podkreślenie zasługuje w pierwszej kolejności to, że już na wstępnym etapie przygotowania tej inwestycji wydane zostało zaświadczenie lokalizacyjne z 24 października 1951 r., z którego wynika, że sporny teren, wchodzący w skład gruntów wsi D., przeznaczony był pod budowę placu ćwiczeń dla Jednostki Wojskowej Nr [...] w L.. Następnie już pismem z 17 lipca 1952 r. Jednostka Wojskowa Nr [...] w L. poinformowała właścicieli gruntów wsi D. o gotowości zawarcia umowy kupna (sprzedaży) lub umowy przejęcia gruntu za nieruchomości zamienne i wezwała do zawierania takich umów (k. 933 akt administracyjnych). Z treści tego dokumentu wynika, że sporny teren przeznaczony był na cele Jednostki Wojskowej Nr [...] w L., co w pełni odpowiada danym ujętym w zaświadczeniu lokalizacyjnym z 24 października 1951 r.
Z orzeczenia z dnia 7 lipca 1952 r., L.dz. [...], wydanego w związku z pismem Jednostki Wojskowej Nr [...] w sprawie wykonania robót ziemnych, związanych z budową specjalnego obiektu wojskowego we wsi D., gmina Z., wynika, że Prezydium Rady N. w L. zezwoliło na objęcie w posiadanie placu o powierzchni ogólnej 715 053 m2 z gruntów wsi D., gmina Z., celem przygotowania terenu pod budowę. Wśród objętych orzeczeniem nieruchomości wymieniono m.in. działki nr [...] (k. 887 akt administracyjnych). Jak wynika z treści wniosku Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. z 8 października 1952 r., L. dz. H- [...]/e, o wywłaszczenie nieruchomości, obejmował on ten sam - sporny w niniejszej sprawie - obszar wsi D., przy czym w uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że na tym terenie przeprowadzona zostanie budowa obiektu wojskowego, która już została rozpoczęta, a jest ona zatwierdzona w planie budownictwa na rok 1952 i będzie kontynuowana w latach następnych (k. 931 akt administracyjnych).
Wskazany wyżej materiał dowodowy został poddany ocenie organów administracji publicznej, a w jej rezultacie organy w sposób niebudzący wątpliwości ustaliły rzeczywisty cel dokonanego wywłaszczenia, jakim była lokalizacja i urządzenie placu ćwiczeń na potrzeby Jednostki Wojskowej Nr [...] w L..
Także okoliczność zrealizowania tego celu została przez organy administracji prawidłowo ustalona. Podkreślić trzeba, że w istocie okolicznością niepodważoną w sprawie jest wykorzystanie spornego terenu na potrzeby Jednostki Wojskowej Nr [...] w L., począwszy od roku 1952, kiedy to rozpoczęło się przygotowanie terenu pod budowę. Słusznie organy administracji podniosły, że na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w sprawie, okoliczność trwałego i wieloletniego wykorzystywania spornego tereny na potrzeby Jednostki Wojskowej Nr [...] w L. nie budzi wątpliwości. W szczególności trafnie organy podniosły, że z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z 30 czerwca 2009 r. wynika, że na spornym terenie znajdował się obiekt szkoleniowy wybudowany w 1996 r., obiekt szkoleniowy nr [...] - strzelnica A-l, obiekt szkoleniowy nr [...] - plac ćwiczeń ogniowych, obiekt szkoleniowy nr [...] w tym - tor taktyczny dla plutonu piechoty, punkt oporu plutonu, obiekt szkoleniowy z obrony przeciwchemicznej nr [...], obiekt szkoleniowy nr [...] plac treningów ogniowych. Natomiast w trakcie oględzin nieruchomości - działki nr [...] o pow. 26 143 m2, przeprowadzonych 19 października 2010 r. ustalono, że na działce znajdowały się pozostałości po okopach wojskowych oraz że nieruchomość ta była wykorzystywana jako plac ćwiczeń (poligon). W trakcie oględzin z 21 października 2010 r. ustalono, że na działkach oznaczonych dawniej jako działki nr [...] i [...] zlokalizowane są tory taktyczne, zaś działki "były w przeszłości wykorzystywane jako poligon wojskowy".
W tak ustalonym stanie faktycznym prawidłowo organy administracji uznały, że nie została w sprawie spełniona przesłanka z art. 137 ust. 1 u.g.n. - zbędność nieruchomości na cel jej wywłaszczenia - co uniemożliwiało zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Pogląd ten należy podzielić w całości, przy czym jest on również zbieżny ze stanowiskiem przyjętym - w analogicznym stanie faktycznym i prawnym - przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 816/18.
Zauważyć także należy, że uwzględnienie żądania zwrotu nieruchomości nie było również możliwe w świetle aktualnego stanu prawnego nieruchomości związanego ze statusem jako obszaru zamkniętego. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, sporna nieruchomość wchodzi bowiem w skład terenu zamkniętego - na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej, nr [...] z 3 marca 2022 r., zmieniającej decyzję z 13 marca 2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej, wydanej na podstawie art. 4 ust. 2a ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Jak wynika z ustaleń organu, wymieniona decyzja pozostaje w mocy, jako ostateczne i organ prowadzący postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości jest tą decyzją związany. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w obowiązującym stanie prawnym, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 października 2020 r., sygn. akt I OSK 415/20, podkreślając, że jeśli nieruchomość została zaliczona do obszaru będącego terenem zamkniętym, to wykluczona jest możliwość jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.
Podkreślić także trzeba, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia podnoszona przez skarżącą kwestia domniemanej wady kwalifikowanej orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r., znak: [...], co miałoby być skutkiem "wydanie decyzji wywłaszczeniowej bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa" - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organy administracji rozstrzygają bowiem w granicach rozpoznawanej sprawy, które wytycza jej przedmiot, którym w niniejszej sprawie było żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, nie zaś stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z 15 listopada 1954 r. o wywłaszczeniu nieruchomości.
Organy obydwu instancji nie naruszyły również przepisów postepowania, gdyż wyjaśniły wszystkie istotne w sprawie okoliczności i rozważyły cały zebrany materiał dowodowy, stosując się do zasad regulujących postępowanie administracyjne, określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ustalenia i ocena organów znalazły wyraz w uzasadnieniu decyzji, które spełniają wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto organ odwoławczy prawidłowo orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a.
Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło