II SA/Lu 889/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] odmawiającą przyznania J. S. zasiłku celowego na zakup w maju 2012r. żywności w ramach ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ( Dz. U Nr 267, poz. 2259 ze zmianami ). W motywach decyzji podano, że strona co prawda spełnia warunek dochodowy uprawniający ją do ubiegania się o tego rodzaju świadczenie, jednak zwrócono uwagę, że po odliczeniu wydatków rodziny, którą tworzy z matką, pozostaje im do dyspozycji 933,08 złotych, co pozwala na zakup żywności we własnym zakresie, zwłaszcza, że od wielu lat korzystają z pomocy na dożywianie. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, według którego sytuacja rodziny nie pozwala na rozszerzenie pomocy na dożywianie, ponieważ otrzymana od 2010r. pomoc na ten cel w wysokości 2500 złotych pozwala stwierdzić możliwość zaspokojenia tej potrzeby w miesiącu maju z własnych dochodów. W ocenie Kolegium sprawa została załatwiona zgodnie ze słusznym interesem strony oraz uwzględnieniem jej własnych możliwości finansowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. zarzuciła Kolegium wadliwe ustalenie co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Zaprzeczyła, jakoby opiekowała się matką, ponieważ nie pozwala jej na to stan zdrowia. Opiekę sprawuje ustanowiony opiekun, który jednak nie mieszka z nimi i nie ma prawa do używania jej sprzętów. Podkreśliła niekonsekwencję Kolegium, które w poprzedniej decyzji z dnia 31 maja 2011r, potwierdziło ten stan rzeczy, a obecnie utrzymuje stanowisko o sprawowaniu opieki. Nie może zatem nie opiekować się matką, jednocześnie zaś opiekować się matką, nie pomagać, wymagać pomocy przy pracach domowych. Zwróciła uwagę, że otrzymywany przez nią dodatek mieszkaniowy potwierdza jednoosobowe gospodarstwo domowe. W jej ocenie organy uznając prowadzenie wspólnego gospodarstwa z matką są nieobiektywne i stronnicze, chcą udowodnić wszelkimi sposobami jej niesamodzielność. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wbrew zarzutom skargi przekonanie organów rozpoznających sprawę co do wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą i jej matkę uznać należy za uzasadnione. Podkreślić należy, że stosownie do art. 6 pkt. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ) osoby spokrewnione ze sobą stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, co oznacza codzienne ich współdziałanie zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Przyjąć należy, że wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić koncentrację w nim aktywności życiowej każdej z osób zamieszkujących. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wspólne zamieszkanie i gospodarowanie zachodzi zatem wówczas, gdy co najmniej dwie osoby razem czymś zarządzają, dysponują i przyczyniają się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Wspólne gospodarowanie to zatem wspólne pokrywanie kosztów mieszkania, energii elektrycznej, wody, żywności, środków czystości i innych niezbędnych kosztów utrzymania, a także wspólne decydowanie o wydatkach bieżących oraz o zaspokajaniu potrzeb rodziny. W świetle powyższego brak jest podstaw do uznania, że skarżąca prowadzi samodzielne i odrębne gospodarstwo domowe. Przeciw tej tezie przemawia choćby fakt, że zajmuje wraz z matką mieszkanie o powierzchni 36, 16 m2, składające się z pokoju, kuchni i łazienki. Trudno sobie wyobrazić, że nie korzystają z tego samego wyposażenia mieszkania – lodówki, kuchenki czy mebli. Teza ta kłóci się z doświadczeniem życiowym i elementarnymi zasadami logiki. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który trafnie podkreślił, że w takich warunkach lokalowych niemożliwe jest, tak jak twierdzi skarżąca, odrębne gospodarowanie, nie da się bowiem w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki skoro mieszkanie, i wszystkie znajdujące się w nim sprzęty służą do użytku dwóch osób ( wyrok z dnia 3 listopada 2011r. I OSK 1061/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Podzielić należy także wyrażone w tym wyroku zapatrywanie sądu, że przeciwko uznaniu prowadzenia przez skarżącą jednoosobowego gospodarstwa przemawia także brak własnych środków na jego utrzymanie. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby, zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie Nie ulega bowiem wątpliwości, że w istocie skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 171,05 zł, przyznanym decyzją z dnia 4 stycznia 2012r. i kwotą 100 złotych na dożywianie, wypłacanych przez organ pomocy społecznej, nie ma własnych dochodów. Nawet przyjmując, że otrzymuje 100 złotych alimentów od matki, co podkreśla w odwołaniu, nie jest to w żadnej mierze kwota wystarczająca na utrzymanie siebie i pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Z decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, która znajduje się w aktach administracyjnych, wynika ponadto, iż część tego świadczenia w kwocie 99,21 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, w którym mieszka skarżąca, zaś tylko pozostała część tego dodatku w kwocie 71,84 zł wypłacana jest skarżącej. Organy administracji prawidłowo zatem ustaliły, że skarżąca z matką, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a na ich dochód składa się emerytura matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 886,92 zł ( netto ), dodatek mieszkaniowy w wysokości 171,05 zł oraz świadczenie pieniężne na dożywianie w wysokości 100,00 zł, wypłacane przez organ I instancji do dnia 31 maja 2012r. na mocy decyzji z dnia 26 kwietnia 2012r. Łączny dochód strony stanowi więc kwota 1157, 97 zł, która przewyższa kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust.1 pkt.3 ustawy, wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł. Słusznie natomiast Kolegium uznało, że przekroczenie kryterium dochodowego o jakim stanowi art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie oznacza brak przesłanek do przyznania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), w oparciu o którą rozpatrywano wniosek skarżącej z dnia 16 maja 2012r. Według art. 5 ust.1 ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ust. 2 stanowi zaś, że rada gminy może podjąć uchwałę o podwyższeniu kryterium dochodowego, o którym mowa w ust. 1. W rozpoznawanej sprawie Rady Miejska uchwałą z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie podwyższenia kryterium uprawniającego do pomocy w formie dożywiania (Dz. Urz. Woj. Lub. Nr 42, poz. 1314) podwyższyła określone w art. 5 ust.1 ustawy kryterium do 175% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie ma to jednak decydującego znaczenia dla sprawy, skoro w sprawie zgodnie uznano, że skarżąca kryterium tego nie przekroczyła. Wspomniane kryterium dochodowe nie było też podstawą do odmowy przyznania świadczenia, ale fakt, że skarżącej został już przyznany zasiłek na tej samej podstawie na okres od 1 kwietnia 2012r. do 31 maja 2012r., organ zaś nie ma możliwości zaspokajania wszystkich potrzeb osób oczekujących na pomoc. Rację mają organy rozpatrujące sprawę, że w myśl art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego " Pomoc państwa w zakresie dożywiania " do udzielania pomocy w tym zakresie mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń. Oznacza to, że udzielając także tej formy pomocy organy powinny uwzględnić zasadę subsydiarności, według której pomoc społeczna ma zapewnić jedynie wsparcie osobom potrzebującym, ale nie zapewniać ich wszystkich niezbędnych potrzeb. Podkreślić jednak należy, że udzielenie pomocy na podstawie wspomnianej ustawy dotyczy absolutnie niezbędnej pomocy w postaci zapewnienia posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Stąd też wniosek o udzielenie pomocy w tej formie wymaga szczególnie starannego rozpoznania, tym bardziej, że decyzjami z dnia 30 maja 2012r. odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności i zasiłku celowego na ten cel pod warunkiem jego zwrotu w całości lub części. Prawdą jest, że skarżąca na mocy decyzji z dnia 26 kwietnia 2012r. otrzymała już pomoc na podstawie wspomnianej ustawy w kwocie 100 złotych miesięcznie od kwietnia do maja 2012r. W okolicznościach sprawy nie może to być jednak przeszkodą do uznania wniosku, który, inaczej, niż przyjęły to organy, nie obejmował ponownego przyznania pomocy, ale podwyższenia już otrzymanej kwoty świadczenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, co ustalono na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (wywiadu środowiskowego), że sytuacja życiowa i majątkowa skarżącej wskazuje na celowość przyznania tej właśnie pomocy. Jeśli Rada Gminy uznała za celowe rozszerzenie tej formy pomocy przez podwyższenie kryterium dochodowego ponad ustawowe minimum, także organy udzielające omawiane świadczenia powinny kierować się tymi samymi względami. Należało zatem wyjaśnić, jakie były przyczyny wniosku o podwyższenie świadczenia i w jakiej wysokości miałoby zostać udzielone. Powołanie w uzasadnieniu decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej średniej kwoty świadczenia wypłacanego w ramach wspomnianego "Programu", jakkolwiek może być przydane dla ustalenia zakresu pomocy, nie może być przecież stosowane automatycznie. Należy zestawić ją z innymi świadczeniami otrzymywanymi przez skarżącą, te zaś, jak wynika z akt sprawy, trudno jej uzyskać z powodu przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie można w tej sytuacji zgodzić się z Kolegium, według którego decyzja odmawiająca w ogóle tej formy pomocy została wydana zgodnie ze słusznym interesem skarżącej. Trudno też uznać, aby przy uwzględnieniu powołanych okoliczności zachowano zasadę uznaniowości w rozstrzygnięciu sprawy. Nie może ona bowiem oznaczać dowolności, tym bardziej, że w istocie rozpoznano wniosek niezgodnie z jego treścią. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r, poz. 270 ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy, w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).