II SA/Lu 891/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje [...] E. O. – M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... o odmowie przyznania jej zasiłku celowego na zakup leków i opłacenie energii elektrycznej. W uzasadnieniu wskazano, że J. S. złożyła w dniu 2 sierpnia 2011r. wniosek o przyznanie jej m.in. zasiłku celowego na zakup leków i opłacenie rachunku za energię elektryczną opiewający na kwotę 96,71 zł. W dniu 11 sierpnia 2011r. organ I instancji przeprowadził z wnioskodawczynią wywiad środowiskowy i ustalił, że mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni i wspólnie z nią prowadzi gospodarstwo domowe, pomimo iż zawarły między sobą umowę użyczenia (wskazuje na to korzystanie z tego samego sprzętu gospodarstwa domowego, stan zdrowia nie pozwalający H. P. na samodzielne wykonywanie czynności życia codziennego, pomaganie w sprawach urzędowych oraz związanych z mieszkaniem), utrzymują się z emerytury i dodatku pielęgnacyjnego H. P., wynoszących – po potrąceniu należnych składek - łącznie 821, 35 zł (728,18 zł + 186, 71 zł); J. S. wraz z matką otrzymują również dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł (przyznany dla nich obu), a także świadczenie pieniężne na żywność w wysokości 100 zł miesięcznie. Wydatki, jakie ponosi J. S. to czynsz za mieszkanie – 163 zł, na który przeznacza dodatek mieszkaniowy; innych wydatków wnioskodawczyni nie wskazała. Zarówno wnioskodawczyni, jak i jej matka są niepełnosprawne – J. S. w stopniu umiarkowanym, zaś H. P. w stopniu znacznym – z tego powodu posiada ona opiekuna, którym został ustanowiony jej syn. J. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, Organ ustalił, że dochód rodziny z lipca 2011r., a więc z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 1090,07 zł na rodzinę (w tym zasiłek na dożywianie w kwocie 100 zł), a więc dochód na osobę przekroczył kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej wynoszącego 351 zł, uprawniającego do przyznania takiego zasiłku na podstawie art. 39 tej ustawy – z tego powodu organ nie uwzględnił wniosku J. S. o przyznanie jej świadczenia. Organ rozważał również przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 41 tej ustawy, ale stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni nie należy do szczególnie uzasadnionych przypadków, co jest przesłanką przyznania takiego zasiłku. Wskazał też na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka i wyjaśnił, że z tego powodu nie może zaspokoić wszelkich potrzeb wnioskodawczyni. Ubocznie organ odniósł się także do przedstawionego przez wnioskodawczynię zaświadczenia o rozmowie kwalifikacyjnej w sprawie zatrudnienia w firmie I. w charakterze salowej, której nie przeszła pozytywnie z powodów zdrowotnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko i ustalenia organu I instancji, utrzymując w mocy jego decyzję. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła J. S., domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia. Podniosła, że wbrew stanowisku organów - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa wraz z matką, jest bowiem osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy osób drugich - "od lat sama utrzymuje mieszkanie zgodnie z umową użyczenia, opłaca na remont, administrację, zarząd, wywóz nieczystości stałych i za wodę". Wskazała, że nie posiada żadnych dochodów, znajduje się w niedostatku, w szczególności nie pobiera "zasiłku stałego w kwocie 288, 82 zł"; wyjaśniła, że nie odrzuciła propozycji pracy jako salowa, lecz nie zakwalifikowała się do niej ze względu na stan zdrowia, który – z uwagi na brak pomocy ze strony Ośrodka pogorszył się i obecnie wymaga ona pomocy psychologa; podkreśliła, że sama nie jest w stanie zapewnić sobie godnego życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Zasiłek taki może być przyznany bądź na podstawie art. 39 bądź na podstawie art. 41 ustawy. Przepis art. 39 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy; przyznanie na tej podstawie takiego świadczenia uzależnione jest jednak od wysokości dochodów, które nie mogą być wyższe niż ustalone w ustawie kryterium dochodowe (art. 8 ust.1) – jego przekroczenie uniemożliwia bezwzględnie przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39. Organ może rozważać również udzielenie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 41 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślić należy, że przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co w szczególności oznacza, iż organ samodzielnie ustala wysokość przyznawanego świadczenia. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.) nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.) kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej zasiłku celowego, a w konsekwencji nie można zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, wykorzystano również przeprowadzony ze skarżącą wywiad środowiskowy, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organ wskazał bowiem z jednej strony na stałe źródło dochodu skarżącej, a także pomoc udzielaną jej systematycznie przez Ośrodek, a z drugiej na ograniczone środki finansowe Ośrodka i konieczność udzielania pomocy również innym osobom. Wbrew zarzutom skargi, stanowisko organów, iż skarżąca stanowi wraz z matką rodzinę, jest uzasadnione. Osoby spokrewnione ze sobą stanowią bowiem "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, co oznacza codzienne ich współdziałanie zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wspólne zamieszkanie i gospodarowanie zachodzi wtedy, gdy co najmniej dwie osoby razem czymś zarządzają, dysponują i przyczyniają się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Wspólne gospodarowanie to zatem wspólne pokrywanie kosztów mieszkania, energii elektrycznej, wody, żywności, środków czystości i innych niezbędnych kosztów utrzymania, a także wspólne decydowanie o wydatkach bieżących oraz o zaspokajaniu potrzeb rodziny. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, jak słusznie wskazały organy, skoro wnioskodawczyni mieszka na stałe wraz z matką, zajmuje się wspólnym mieszkaniem, załatwia jej sprawy urzędowe i pomaga w codziennych czynnościach faktycznych. Należy podkreślić, że organy odmawiając przyznania skarżącej zasiłku celowego w niniejszej sprawie nie zakwestionowały trudnej sytuacji życiowej skarżącej (ze względu na stan zdrowia i niskie dochody, aczkolwiek przekraczające kryterium dochodowe przewidziane w ustawie o pomocy społecznej), ale wskazały, że jest ona objęta przez Ośrodek stałą opieką, a z akt sprawy wynika, że jej rodzina otrzymuje systematycznie pomoc na dożywianie - jednocześnie organy wskazały, że Ośrodek Pomocy Społecznej posiada ograniczone możliwości finansowe i nie jest w stanie spełniać wszystkich żądań wnioskodawców. W ocenie Sądu, zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżąca brała udział, jak i uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazują, że organy nie naruszyły obowiązujących przepisów, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z powyższych względów na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) Sąd skargę oddalił.