II SA/Lu 90/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia 16 listopada 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpoznaniu odwołania B. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta B. z dnia 8 października 2009 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu 16 września 2009 r. B. S., opiekun prawny A. S. – dłużnika alimentacyjnego, wystąpiła do Burmistrza Miasta B. o umorzenie jego długu z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Prośbę uzasadniła tym, iż dłużnik alimentacyjny nie jest zdolny do pracy i został całkowicie ubezwłasnowolniony. Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił umorzenia wskazanych wyżej należności, wskazując, iż art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzależnia umorzenie należności od skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego i wyegzekwowanych kwot zaś egzekucja alimentów ze świadczeń rentowych dłużnika daje kwoty mniejsze niż wysokość zasądzonych alimentów, co uzasadnia odmowę umorzenia. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i podkreśliło, że umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej może nastąpić jedynie w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 30 ust. 2 odwołujący się sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika dotyczy jedynie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc świadczeń przyznanych na podstawie nowej ustawy i nie dotyczy zaliczki alimentacyjnej. Zdaniem organu odwoławczego, zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (odpowiednio zaliczki alimentacyjnej) osobie uprawnionej jest w świetle przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zasadą, zaś umorzenie należności dłużnika jedynie wyjątkiem od tej zasady (art. 27 ust. 1). Umorzenie, jako wyjątek od zasady zwrotu świadczenia w całości, nawet w warunkach, gdy jego kryteria są ściśle określone, nie jest obligatoryjne. Zarówno przepis art. 30 ust. 1, jak i art. 30 ust. 2 powołanej ustawy wskazują jedynie, iż organ może umorzyć należność zależnie od stanu egzekucji albo uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Termin "może" oznacza w tym przypadku, iż organ w powyższej sprawie działa w sferze uznania administracyjnego. Z punktu widzenia przepisów prawa materialnego jego uprawnionym działaniem będzie więc zarówno umorzenie należności, jak i odmowa umorzenia. Kolegium wskazało, iż B. S. pobierała zaliczkę alimentacyjną najpierw na dwoje dzieci: P. S. oraz A. S., a następnie tylko na A. S. Dłużnikiem alimentacyjnym był i nadal pozostaje jej mąż A. S., ubezwłasnowolniony postanowieniem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 18 września 2008 r. nad którym od dnia 27 listopada 2008 r. żona sprawuje opiekę prawną. Z akt sprawy wynika, iż w drodze egzekucji alimentów przeciwko wyżej wymienionemu dłużnikowi (potrącenia z renty) przez okres ostatnich 3 lat uzyskano miesięcznie kwoty mniejsze niż kwota zasądzonych alimentów. W tej sytuacji, w ocenie organu, wobec dłużnika alimentacyjnego nie ma możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności, gdyż stan egzekucji jest taki, iż przez okres 3 lat wyegzekwowano należność, w wysokości miesięcznej, niższą niż wysokość zasądzonych alimentów. Tylko egzekucja w kwocie nie niższej niż wysokość alimentów uprawniałaby organ do zastosowania najniższej możliwej skali umorzenia (30% należności). Tym bardziej nie jest możliwe umorzenie należności w całości. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła w imieniu A. S. B. S., będąca opiekunem prawnym skarżącego, wnosząc o umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wskazała, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, która jest uzależniona od alkoholu. B. S. podkreśliła, że aktualnie również ona jest niezdolna do pracy i znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (a więc: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym), w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust.3). Z akt administracyjnych wynika, że B. S. pobierała świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej na dzieci: P. S. (w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. i od dnia 1 września 2007 r. do 31 stycznia 2008 r.) oraz A. S. (w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.). W dniu 16 września 2009 r. B. S., działając jako opiekun prawny A. S., złożyła wniosek o umorzenie jego należności wynikających z tytułu wypłacenia wyżej wymienionych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 30 ust. 1 ustawy, gdyż opisany wyżej wniosek z dnia 16 września 2009 r. dotyczył umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Prawidłowe jest stanowisko organów administracji, iż nie ma możliwości umorzenia należności skarżącego z tytułu zaliczek alimentacyjnych, gdyż jak wynika z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt [...], egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z powołanego przepisu art. 30 ust. 1 ustawy wynika natomiast, iż jedynie skuteczna egzekucja w kwocie nie niższej niż wysokość alimentów pozwalałaby organowi pierwszej instancji na rozważenie przez ten organ możliwości umorzenia wskazanych należności w wysokości do 30% ich łącznej wysokości. Nawet jednak wówczas organ działałby w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że w zależności od oceny stanu faktycznego sprawy organ ten mógłby, lecz nie musiał udzielić skarżącemu ulgi w postaci umorzenia 30% należności. Nie ulega zatem podstaw, iż w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do umorzenia w całości należności skarżącego z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych B. S. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. Złożony w skardze wniosek o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wraz z należnymi odsetkami nie może być przez Sąd rozpoznany, albowiem zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd nie rozpoznaje merytorycznie spraw administracyjnych, a jedynie kontroluje zgodność z prawem działalności administracji publicznej. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił.