II SA/Lu 900/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. W dniach 24 czerwca 2011 r. i 4 lipca 2011 r. Z. W. wystąpił do Wójta Gminy N. z wnioskami o przyznanie mu usług opiekuńczych na "okres dożywotni, 6 godzin codziennie, bezpłatnie, zakres: do czynności życiowych (pomoc)". Podniósł, że usługi "specjalistyczne (psycholog) nie są wykonywane jako absurdalne od 3.01.11" . Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. organ I instancji odmówił przyznania usług opiekuńczych. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Z. W. utrzymuje się z renty w wysokości 634,64 zł, z której potrącana jest kwota 182,04 miesięcznie na spłatę zaciągniętych kredytów. Skarżący korzysta również ze świadczenia pieniężnego w kwocie 200 zł miesięcznie (w roku 2011) z przeznaczeniem na zakup żywności. Zatem faktycznie, po odliczeniu potrąceń dysponuje on kwotą 652,60 zł miesięcznie. Pracownicy socjalni ustalili także w jakich warunkach zamieszkuje Z. W. Podniesiono również, że legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 11 czerwca 2001 r., gdzie został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w związku z chorobą psychiczną. Z orzeczenia wynika, że wobec strony wskazana jest częściowa opieka osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stosownie do powyższego orzeczenia decyzją wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 3 stycznia 2011 r. utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium przyznano Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 3 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Przyznając tego rodzaju usługi, Ośrodek kierował się opinią biegłej sądowej z zakresu psychiatrii, według której Z. W. powinien mieć opiekunkę, która kontrolowałaby podawanie leków oraz okolicznością, że żona skarżącego, z którą jest w separacji, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i sama z uwagi na długotrwałą chorobę korzysta z usług opiekuńczych. Organ I instancji podkreślił, iż do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze należy między innymi także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, szczególnie takich jak samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu. Ponadto ustalono, że Z. W. jest osobą sprawną fizycznie, sam porusza się po miejscowości Niemce, jeździ rowerem, samochodem, sam załatwia i prowadzi swoje i żony sprawy w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. i w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. W ocenie organu, rodzaj niepełnosprawności skarżącego nie uniemożliwia mu wykonywania czynności, na które powołuje się Z. W. w związku z ubieganiem się o przyznanie usług opiekuńczych. Znana ośrodkowi szczególna sytuacja zdrowotna Z. W. była podstawą przyznania szczególnego rodzaju świadczenia – specjalistycznych usług opiekuńczych, które zaspakajają jego potrzeby. Organ uznał, że skarżący jest w stanie wykonywać samodzielnie czynności, w związku z którymi ubiega się o usługi opiekuńcze, zaś jego sytuacja materialna pozwala na sporadyczne finansowanie wskazanych we wnioskach czynności z własnych środków. W odwołaniu od decyzji z dnia 25 lipca 2011 r. Z. W. podnosi, że najkorzystniejsze dla niego są usługi opiekuńcze "zwykłe". Ponadto wyraża niezadowolenie z orzeczeń wydanych w jego sprawach przez organy administracji, oraz podkreśla, że decyzja nie zawiera pouczenia. Decyzją z dnia [..] października 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Niemce przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] lipca 2011r. w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 50 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że podziela rozstrzygnięcie i uzasadnienie organu I instancji, gdyż nadal pozostaje w mocy decyzja o przyznaniu odwołującemu specjalistycznych usług opiekuńczych. Fakt, że w dniu 26 sierpnia 2011 r. zrezygnował on z tych usług nie powoduje konieczności przyznania mu "zwykłych" usług opiekuńczych. W myśl art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, rodzaj, forma rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W przedmiotowej sprawie przyznanie odwołującemu "zwykłych" usług opiekuńczych jest niecelowe i zbędne, gdyż dla odwołującego, który jest chory psychicznie, tylko opiekunka ze specjalistycznym przygotowaniem i odpowiednią praktyką, jak to przewiduje rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, może świadczyć odwołującemu usługi i winny to być specjalistyczne usługi opiekuńcze. Kolegium uznało za zasadny, zawarty w odwołaniu zarzut o braku w decyzji pouczenia co do sposobu wniesienia odwołania. Jednak brak tego pouczenia nie spowodował dla odwołującego negatywnych skutków. Zaskarżona decyzja została mu doręczona w dniu 9 sierpnia 2011 r. i tego samego dnia odwołujący złożył odwołanie w organie I instancji. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. W. podnosi, iż organy administracji są do niego wrogo nastawione. Podkreśla, że zrezygnował ze specjalistycznych usług opiekuńczych, a ponadto potrzebuje opiekunki, a nie psychologa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygały w przedmiocie usług opiekuńczych poddanych regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 1175, poz. 1362, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą". Zgodnie z tą ustawą usługi opiekuńcze stanowią świadczenia niepieniężne przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Podstawą prawną omawianej instytucji jest art. 50 ust. 1 i 2 ustawy. Stanowi on, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga opieki innych osób, a jest jej pozbawiona przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z treści powyższego przepisu wynika zatem, że podstawowym obowiązkiem organu rozstrzygającego w przedmiocie przyznania tego rodzaju świadczenia jest ustalenie sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się wnioskodawca, tj. zgromadzenie informacji na temat jego sytuacji osobistej, dochodowej, zdrowotnej i innych mających wpływ na prawo do świadczenia. Miarodajna jest tu sytuacja istniejąca w dacie wydawania decyzji przez organy. Z niekwestionowanych ustaleń organu I instancji wynika, że Z. W. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia 11 czerwca 2002 r. zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej literą "P", oznaczającej upośledzenie umysłowe i chorobę psychiczną. W związku z tym decyzją z dnia 3 stycznia 2011 r. wydaną przez kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z upoważnienia Wójta Gminy N. przyznano Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 3 stycznia 2011r. do 31 grudnia 2011r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Również w latach wcześniejszych skarżący korzystał z tego rodzaju usług (fakt znany Sądowi z urzędu). W myśl art. 50 ust. 4 ustawy, specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Wbrew twierdzeniom skarżącego, iż jest to tylko pomoc psychologiczna, słusznie podkreśliły organy, że do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze należy także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu. Skarżący ubiegał się o zmianę decyzji ostatecznej przyznającej mu specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie art. 155 kpa, jednakże decyzją z dnia 15 lipca 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło zmiany decyzji (vide: akta administracyjne – część zatytułowana "dodatkowe dokumenty Z.W. w celu wykorzystania do odwołania"). W dniu 26 sierpnia 2011 r. skarżący zrezygnował ze specjalistycznych usług opiekuńczych (k. 9 akt administracyjnych), jednakże zasadnie podnosi organ odwoławczy, że fakt ten nie powoduje konieczności przyznania mu "zwykłych" usług opiekuńczych. Jak bowiem wynika z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego, skarżący jest osobą w wielu 66 lat, leczy się z powodu nadciśnienia i zwyrodnienia stawów, zaś zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z powodu choroby psychicznej wymaga częściowej opieki osób drugich. Opiekę taką w 2011 r. poprzez przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze skarżący miał zapewnioną. Prawidłowo zatem przyjęły organy, że wobec zapewnienia wyżej wymienionej formy pomocy brak było podstaw do przyznania "zwykłych" usług opiekuńczych. Zaskarżona decyzja szczegółowo podaje przesłanki, jakimi kierował się organ odmawiając przyznania usług opiekuńczych. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymaganiom wynikającym z art. 107 § 3 kpa. Oceniając natomiast działanie organów należy mieć na uwadze również to, że skarżący nie jest pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest pod stałą opieką Ośrodka i korzysta z jego świadczeń otrzymując od wielu lat systematycznie potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Uznając, iż w sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wynagrodzeniu pełnomocnika rozstrzygnięto na podstawie art. 250 wyżej wymienionej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).