II SA/Lu 903/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. przyznaje [...] J. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 2 czerwca 2021r. Wójt Gminy Stary Zamość odmówił przyznania J. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad matką Z. B.. Organ wyjaśnił, że nie został spełniony warunek o jaki mowa w art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 203 r o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020r. poz. 111 ). Według tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub ( pkt. 1 ) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia ( pkt.2 ). Tymczasem na podstawie przedstawionego przez wnioskodawcę orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 15.11.2019 roku Nr akt [...] zaliczającego Z. B. do znacznego stopnienia niepełnosprawności na stałe od dnia 26 sierpnia 2019 r., nie udało się ustalić od kiedy datuje się niepełnosprawność. Po rozpoznaniu odwołania J. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzję Wójta uchyliło w całości i przyznało mu świadczenie pielęgnacyjne od dnia 21 sierpnia 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r. w wysokości 699,40 zł oaz od dnia 1 września 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości 1.971 złotych miesięcznie. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinny został zakwestionowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. ( K 38/13 ) w którym za niekonstytucyjne uznano uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany zakwestionowanego przepisu, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej jego części która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (np. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16, wyrok NSA z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16). Prawo do świadczenia przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Jednocześnie Kolegium przyznało, że odwołujący sprawuje opiekę nad trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, co wynika z oświadczeń wnioskodawcy oraz ustaleń wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego GOPS w S. w dniu 28 kwietnia 2021r. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że Z. B. z powodu przewlekłych schorzeń jest osobą niepełnosprawną, ma trudności z poruszaniem się, robi to przy pomocy kul łokciowych lub wózka inwalidzkiego. Wymaga całodobowej opieki i pomocy przy prawie wszystkich czynnościach dnia codziennego takich jak pranie, gotowanie, sprzątanie pomoc w ubraniu czy toalecie, robienie zakupów, podawanie leków. We wszystkich tych czynnościach pomaga jej syn, który z tego powodu zrezygnował z pracy i nie podejmuje też zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. W tej sytuacji Kolegium przyznało J. B. świadczenie od dnia 21 sierpnia 2021r. to jest po utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych (decyzja PUP w Zamościu z dnia 25 sierpnia 2021r.). Organ wskazał na art. 24 ust. 2 wspomnianej ustawy, według którego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W związku natomiast z tym, iż orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 15 listopada 2019r zaliczające Z. B. do znacznego stopnienia niepełnosprawności zostało wydane na stałe, Kolegium uwzględniając brzmienie ww. art. 24 ust. 4 ustawy orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, na czas nieokreślony. Stosownie do art. 17 ust. 3., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1.971 zł miesięcznie. Świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 21 sierpnia 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2021 roku ustalone zostało zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy w następujący sposób 1.971 zł : 31 dni x 11 dni = 699,38 zł, po zaokrągleniu 699,40zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. B. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu zaskarżył w części dotyczącej daty przyznania świadczenia. Jego zdaniem organ powinien przyznać je od dnia złożenia wniosku, czyli 28 kwietnia 2021r. a nie od daty utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem skarżącego organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celu ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczności pobierania przez opiekuna zasiłku dla bezrobotnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia od daty wpływu wniosku. Zwrócił uwagę, że art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje, aby pobieranie zasiłku było przeciwskazaniem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego z zasiłkiem, lub bez zasiłku nie ma wpływu na uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego, powołującego się na orzecznictwo, gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Wobec tego za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia. Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto, rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Trudno natomiast oczekiwać, aby już w dacie składania przedmiotowego wniosku zainteresowany rezygnował ze statusu osoby bezrobotnej, pozbawiając się tym samym m.in. ubezpieczenia zdrowotnego (tak wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16). Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło ojej oddalenie. Organ przyznał, że jak wynika z art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże jednym z warunków przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia, a tym samym z uzyskiwania wynagrodzenia. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast zasiłek dla bezrobotnych stanowi rodzaj wynagrodzenia, a tym samym koliduje z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rację ma oczywiście Kolegium wskazując, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ( K 38/13 OTK ZU 9A/2014, poz. 104; Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później, niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020r. poz. 111) kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pogląd ten był już wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie, potwierdzają go również orzeczenia powołane w zaskarżonej decyzji. Wbrew zatem temu, co przyjął organ I instancji, nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy data powstania niepełnosprawności matki skarżącego. Spór w istocie rzeczy sprowadza się do ustalenia daty przyznania samego świadczenia, organ odwoławczy nie zgłosił bowiem zastrzeżeń co do zakresu i sposobu sprawowania przez niego opieki nad matką, dowodząc, że spełnione są przesłanki o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarówno skarżący jak i organ wskazują natomiast na art. 17 ust. 6 ustawy według którego zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącego przepis ten nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjny, organ zaś wskazując na charakter świadczenia, mającego na celu zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną przekonywał, że właśnie zasiłek dla bezrobotnych stanowi rodzaj wynagrodzenia, a tym samym koliduje z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tym poglądem nie można się jednak zgodzić. Rzeczywiście, jak zauważył skarżący, w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierających wykaz świadczeń, których pobieranie przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza jego przyznanie, nie znalazł się zasiłek dla bezrobotnego, w związku z czym uzasadniony jest wniosek, że jego pobieranie przez wnioskodawcę nie powoduje, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. W wyroku z dnia 1 marca 2022r. ( I OSK 1185/21 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych nie dojdzie do kumulacji pobieranych świadczeń. Osoba ubiegająca się o przyznanie statusu bezrobotnego nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Dz.U. z 2021 r. poz. 1100 ). Jednocześnie w myśl art. 33 ust. 4 pkt 1 tej ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a więc m.in. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu oznacza to, że uzyskanie przez wnioskodawcę będącego osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej na skutek niespełnienia przesłanek zawartych w definicji osoby bezrobotnej, a zatem także utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wynika z powyższego, że nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływa na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do tego świadczenia ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Pogląd ten podziela sąd również w rozpatrywanej sprawie. W konsekwencji trafny jest także zarzut naruszenia przez organ art. 24 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Rację ma zatem skarżący, że miarodajną datą od jakiej powinno zostać przyznane świadczenie był dzień złożenia wniosku w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Starym Zamościu tj. 28 kwietnia 2021r. Zwrócić należy uwagę, że wprawdzie skarżący objął skargą jedynie część zaskarżonej decyzji w zakresie terminu przyznania świadczenia uzasadnione było jednak jej uchylenie w całości. W wyroku z dnia 17 listopada 2021r. ( I OSK 739/21 opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem, że nie jest możliwe uchylenie zaskarżonej decyzji tylko co do terminu początkowego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Termin początkowy przyznania świadczenia nie może być uznany za orzeczenie częściowe, bowiem wyeliminowanie tylko daty początkowej powoduje, że nie jest możliwe określenie okresu w jakim świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy przysługuje, a tym samym, w jakim zakresie zaskarżona decyzja podlega wykonaniu. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U z 2019r. poz. 2325 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Stary Zamość. O wynagrodzeniu radcy prawnemu ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 § 1 wspomnianej ustawy w związku z § 21 ust.1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2018r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U z 2019r. poz. 68 ). Jest to kwota 240 zł podwyższona zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.