II SA/Lu 905/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (spr.), Sędziowie NSA Ewa Gdulewicz, NSA Anna Kwiatek, Protokolant st. ref. Marta Ścibor, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2003 roku, Nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku z art.127 § 3 kpa oraz art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2000 roku, Nr [...], pozbawiającą K.J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, że K.J. posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej", przyznane mu przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD decyzją z dnia [...] sierpnia 1988 roku na podstawie zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...] lipca 1988 roku stwierdzającego, iż w okresie od 10 sierpnia 1947 roku do 26 września 1949 roku pełnił on służbę wojskową w jednostce wojskowej, która brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Decyzją z dnia [...] maja 2000 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił K.J. uprawnień kombatanckich na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednak wyrokiem z dnia 30 października 2002 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie uchylił tę decyzję stwierdzając, że organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności zaniechał wyjaśnienia kwestii udziału strony w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w czasie służby wojskowej. Rozpatrując sprawę ponownie, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska i wskazał, że zgodnie z art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Natomiast art.1 ust.2 pkt 6 powołanej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie potwierdziło udziału strony w walkach z UPA lub Wehrwolfem, co podnosiła ona po wszczęciu tego postępowania twierdząc, że w czasie służby w Wojskach Ochrony Pogranicza uczestniczyła w walkach z Wehrwolfem i UPA - pismo Archiwum Straży Granicznej z dnia 3 marca 2003 roku, nr 102/AR/V, nie potwierdza udziału K.J. ani jednostki wojskowej, w której służył, w walkach z grupami Wehrwolfu lub oddziałami UPA, również zaświadczenie Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 27 lutego 2003 roku, nr 483/wch/IV/EO, nie potwierdza udziału w takich walkach w okresie służby strony w 55. Pułku Piechoty. Zawarte w aktach kombatanckich byłego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację zaświadczenie WKU stwierdza służbę K.J. w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem, w powszechnej zaś opinii badaczy współczesnej historii Polski terminy "reakcyjne podziemie" i "bandy reakcyjnego podziemia" zarezerwowane były dla członków polskich organizacji niepodległościowych /np.: R.Wnuk - "Bandy reakcyjnego podziemia - analiza pojęcia w świetle dokumentów i prasy z lat 1944-1956 oraz opracowań PRL", ISP PAN, W-wa 2000. str.1-3/. Pogląd taki podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 kwietnia 2002 roku, sygn.akt V SA 2123/01. Wobec powyższego organ stwierdził, że strona nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających jej udział w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu, stąd nie można przyjąć, że przysługują jej uprawnienia kombatanckie na podstawie art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i należało pozbawić ją uprawnień kombatanckich zgodnie z art.25 ust.2 pkt 2 tej ustawy. Na powyższą decyzję K.J. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu jej wydania z naruszeniem przepisów postępowania - art.7, art.77 i art.80 kpa, przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w uzasadnieniu zaś stwierdził, że podtrzymuje "dotychczasowe dane świadczące o jego udziale w walkach z bandami UPA i Wehrwolfu w czasie pełnienia przez niego służby wojskowej w jednostkach Wojsk Ochrony Pogranicza", że wyjazdy w celu zwalczania tych ugrupowań były bardzo częste, lecz prowadzenie ewidencji stoczonych walk nie należało do jego kompetencji, z uwagi zaś na ich wielość mogły nie być odnotowywane przez powołane służby, że w tym czasie był żołnierzem służby zasadniczej i wykonywał rozkazy i nie miał możliwości sprawdzania, czy jego udział w walkach jest odnotowywany, a ponadto pisma Archiwum Straży Granicznej i Centralnego Archiwum Wojskowego są bardzo lakoniczne i nie podają dowodów, w oparciu o jakie sformułowano ich treść. Zdaniem strony, to na organie rozstrzygającym sprawę ciąży obowiązek udowodnienia przesłanek faktycznych decyzji, zaś zgromadzone dowody nie wykluczają jej osobistego udziału w zwalczaniu band. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art.3 i art.106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271/ z dniem 1 stycznia 2004 roku utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz.368 z późn. zm./ i przestały funkcjonować ośrodki zamiejscowe tego Sądu, a w ich miejsce powstały wojewódzkie sądy administracyjne /art.85 powołanej ustawy/. Stosownie do art.97 § 1 powołanej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec tego sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, będący sądem właściwym zgodnie z art.13 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269 oraz art.3 § 1 powołanego prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ stwierdzić należy, iż nie zachodzą ustawowe przesłanki do uwzględnienia skargi /por.: art.145 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Stosownie do art.25 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz.371 z późn.zm./ osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust.2, ten zaś przepis w pkt 2 stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 oraz w art.4, z tym że uprawnienia zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. Prawidłowo zatem przyjęto w zaskarżonej decyzji, że jeśli dana osoba na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", to powołany art.25 ust.2 pkt 2 stanowi podstawę prawną pozbawienia ją uprawnień kombatanckich, chyba że osoba ta wykaże, że zachodzi w stosunku do niej jeden z tytułów uprawnień kombatanckich określonych w ustawie, albo że uczestniczyła w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub była żołnierzem z poboru, pełniącym służbę wojskową w Wojsku Polskim w okre sie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. Stosownie do art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach /.../ za działalność kombatancką uznaje się, w szczególności, uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu i, jak wskazano wyżej, właśnie na tę okoliczność powoływał się w postępowaniu skarżący K.J. Organ rozstrzygający sprawę twierdzenia strony w tym zakresie uznał jednak za niewiarygodne, bowiem nie znajdują ona potwierdzenia w innym materiale dowodowym sprawy, tj. w uzyskanych przez organ z urzędu dokumentach pochodzących z Archiwum Straży Granicznej oraz z Centralnego Archiwum Wojskowego, a strona żadnych dowodów nie zaoferowała. Zgodnie z art.7, art.77 § 1 i art.80 kpa ocena materiału dowodowego należy do organu rozstrzygającego sprawę, zaś - zdaniem Sądu - przedstawionej wyżej ocenie dowodów nie można - wbrew stanowisku skargi - zarzucić dowolności. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pisma Archiwum Straży Granicznej z dnia 31 stycznia 2003 roku, nr 102/AR/V /w zaskarżonej decyzji omyłkowo przywołano inną datę pisma/, oraz Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 27 lutego 2003 roku jednoznacznie stwierdzają, że w zasobach archiwalnych brak jest dowodów świadczących o udziale skarżącego lub jednostek wojskowych, w których odbywał on służbę, w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu, a pisma te pochodzą od jednostek powołanych do udzielenia tego rodzaju informacji i stanowią dowód tego, co zostało w nich stwierdzone /por.: art.76 kpa/. Wskazać przy tym należy, że pisma te są dowodami uzyskanymi w toku postępowania po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 30 października 2002 roku i odnoszą się wprost do skarżącego i jednostek wojskowych, w których pełnił służbę. Nadto organ wyjaśnił i wykazał, że nie zachodzi sprzeczność pomiędzy dokonanymi ustaleniami, a treścią zaświadczenia wydanego przez Wojskową Komendę Uzupełnień dnia 6 lipca 1988 roku, ze względu na rozłączność pojęć "reakcyjne podziemie’ oraz "oddziały UPA lub grupy Wehrwolfu". Jeśli natomiast chodzi o skarżącego, to - jak wskazano w decyzji, a znajduje to potwierdzenie w aktach sprawy - nie zaoferował on żadnych dowodów potwierdzających jego udział w walkach, o których mowa, a dodatkowo wyjaśnienia składane przez niego samego w tym zakresie są rozbieżne - najpierw twierdził on, że "W czasie służby na tym odcinku granicy /wyjaśnienie - ochranianym przez 92 strażnicę 19 odcinka Wojsk Ochrony Pogranicza/ były przypadki, że brałem udział jako zabezpieczenie w walce z bandami UPA i bandami Wehrwolfu. /.../ O walkach z tymi bandami byliśmy fragmentarycznie powiadamiani przez przełożonych, po zakończonych akcjach. Z reguły przełożeni nie informowali nas o akcjach /.../. Począwszy od 8 grudnia 1947 roku, a więc od chwili skierowania mnie do szkoły podoficerskiej w G.W., moja służba polegała wyłącznie na ochronie granicy morskiej /.../"/tak w wyjaśnieniach z dnia 24 marca 2000 roku/, następnie zaś, iż "Po objęciu służby na 92 strażnicy WOP dowódca poinformował wszystkich żołnierzy, iż na terenie grasują bandy UPA i Wehrwolfu, z którymi mieliśmy walczyć w przypadku dokonywania przez te bandy napadów na ludność polską, ośrodki administracji polskiej, w celu ich likwidacji. /.../ Bardzo często dochodziło do potyczek zbrojnych z bandami, w czasie zasadzek. /.../ wielokrotnie z rozkazu naszych dowódców wożeni byliśmy na akcje, w tym zbrojne, mające na celu wysiedlanie rodzin niemieckich z terenów odzyskanych, będących w istocie siedliskami band Wehrwolfu, UPA /.../. Również w czasie służby w szkole podoficerskiej wielokrotnie byłem wraz z innymi żołnierzami wysyłany na akcje przeciwko grasującym na tym terenie bandom niemieckim oraz ukraińskim. /.../ I na tej strażnicy /wyjaśnienie - na 94 strażnicy we W./, jak i w czasie całej służby nie dość, że ochraniałem granice Państwa Polskiego, to jednocześnie brałem udział w akcjach przeciwko bandom UPA i band niemieckich." /pismo z dnia 17 lutego 2003 roku/. W tej sytuacji stwierdzić należy, że organ wyczerpał dostępne mu postępowanie dowodowe, czym zrealizował dyspozycje art.7 i art.77 § 1 kpa, a zgromadzony materiał dowodowy ocenił z zachowaniem art.77 § 1 i art.80 kpa. Sugerowany przez pełnomocnika strony na rozprawie w dniu 2 czerwca 2004 roku środek dowodowy w postaci opinii biegłego, na przykład Instytutu Historii PAN lub Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego, na okoliczność, czy na terenach, na których służbę odbywał skarżący, działały oddziały UPA lub grupy Wehrwolfu i czy miały miejsce walki jednostek Wojska Polskiego z tymi oddziałami lub grupami, nie mógłby być przydatny, bowiem stosownie do art.1 ust.1 i art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach /.../ dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie było istotne ustalenie tych okoliczności, konieczne natomiast było ustalenie, czy skarżący K.J. będąc żołnierzem Wojska Polskiego brał udział w takich walkach. Nie ma też racji skarżący twierdząc, że ciężar dowodu w zakresie istnienia /nieistnienia/ tytułu uprawnień kombatanckich spoczywał w niniejszej sprawie na Kierowniku Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W sprawie niniejszej bezspornym pozostaje, że na mocy dotychczasowych przepisów skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i dla obrony przed pozbawieniem go tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach /.../ powoływał się na fakty wymienione w art.1 ust.2 pkt 6 tej ustawy, zatem to nie organ, ale skarżący, jako powołujący się na okoliczności, z których wywodzi skutki prawne, winien okoliczności te wykazać. Ta ogólna zasada znajduje potwierdzenie także w regulacji zawartej w art.21 ust.1 i art.22 ust.1 ustawy o kombatantach /.../, nakładającej obowiązek przedstawienia dowodów na osobę ubiegającą się o uznanie jej tytułu do uprawnień kombatanckich. Wobec powyższego, skoro zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia prawa materialnego i z zachowaniem przepisów postępowania, skargę, jako nie mającą uzasadnionych podstaw, należało oddalić na zasadzie art.151 powołanego wyżej prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.