II SA/Lu 908/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak,, Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2006 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w postaci obiadów oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta , przyznającą G. J. pomoc w postaci obiadów od dnia 13 lipca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że A. J. wystąpił w dniu 21 czerwca 2005 r. o przyznanie pomocy społecznej dla jego rodziny w postaci "posiłków dla potrzebujących". Pomoc ta została przyznana decyzją z dnia [...] członkom rodziny z wyjątkiem G. J., co do którego prowadzone było postępowanie zmierzające do wyjaśnienia wysokości dochodów osiągniętych przez G. J. w czerwcu 2005 r., a ponadto zachodziła potrzeba odebrania od niego oświadczenia o wyrażeniu zgody na korzystanie z pomocy w ramach rządowego programu "Posiłek dla potrzebujących". W związku z trudnościami w skontaktowaniu się pracownika socjalnego z G. J., który w czerwcu 2005 r. podjął pracę poza miejscem zamieszkania, organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] r. odrębną decyzję przyznającą G. J. pomoc w postaci obiadów od dnia 13 lipca do dnia 31 sierpnia 2005 r. W ocenie Kolegium postępowanie organu pierwszej instancji, polegające na wydaniu odrębnej decyzji o przyznaniu pomocy G. J., mimo złożenia przez A. J. wniosku o przyznanie pomocy całej rodzinie, było prawidłowe. Takie rozwiązanie umożliwiło wcześniejsze przyznanie pomocy członkom rodziny, co do których nie zachodziła potrzeba czynienia dodatkowych ustaleń i podejmowania dodatkowych czynności. Kolegium wyjaśniło również, że zasadne było domaganie się przez organ pomocy społecznej złożenia przez G. J. oświadczenia o dochodach w obecności pracownika socjalnego. Kolegium powołało przepisy art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i § 7 ust. 1 pkt 1 i 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wskazało na nieścisłości w informacjach co do podjęcia pracy przez G. J., zawartych w wywiadzie środowiskowym, oświadczeniu G. J.z dnia 29 czerwca 2005 r. i jego piśmie z dnia 6 lipca 2005 r. W związku z powyższym nie było nieuzasadnione wydanie odrębnej decyzji przyznającej G. J. pomoc w postaci obiadów dopiero po złożeniu przez niego wymaganych oświadczeń. Nie było też podstaw do przyznawania G. J. zasiłku celowego, który stanowić miałby "wyrównanie" za okres nie objęty decyzją, tj. od początku lipca do dnia 13 lipca 2005 r. Kolegium podkreśliło, że przepis § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz.U. Nr 236, poz. 2363) nie mógł mieć w sprawie niniejszej zastosowania. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł A. J., nie zgadzając się z przyznaniem synowi pomocy w postaci posiłków "bez wyrównania od dnia 1 lipca do dnia 13 lipca 2005 r. zaległych posiłków". Skarżący zarzucił, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił przepisów art. 100 i 119 ustawy o pomocy społecznej, nakładających na organy pomocy społecznej obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej. Zarzucił ponadto, że trzykrotne wezwanie syna G. do stawienia się w Ośrodku Pomocy Społecznej jest naruszeniem dóbr osobistych i wyrazem braku poszanowania godności człowieka. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. W myśl przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zmianami), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności (art. 7 ustawy). Ustawa przewiduje świadczenia pieniężne oraz świadczenia niepieniężne, w tym m.in. posiłki (art. 36). Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić (art. 48 ust. 4 ustawy). W myśl przepisu art. 24 ust. 1 ustawy Rada Ministrów może przyjąć rządowy program pomocy społecznej mający na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki realizacji tego programu. Na podstawie powołanego przepisu wydane zostało w dniu 19 października 2004 r. rozporządzenie Rady Ministrów sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz.U. Nr 236, poz. 2363). Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia w roku 2005 pomoc w formie posiłku, ze szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego, mogła być przyznana bezpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wynoszącego 316 zł na osobę w rodzinie. Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1). Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 107 ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Sposób przeprowadzania wywiadu reguluje rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Stosownie do przepisu § 2 ust. 1, 3, 4 i 5 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie dokumentów wskazanych w § 7 ust. 1 rozporządzenia. Jest okolicznością bezsporną, że A. J. złożył w dniu 21 czerwca 2005 r. wniosek o przyznanie jego rodzinie pomocy w formie "posiłku dla potrzebujących". W dniu 28 czerwca 2005 r. dokonano aktualizacji wywiadu w miejscu zamieszkania rodziny i odebrano od A. J., A. J. oraz E. J. oświadczenia o wyrażeniu zgody na korzystanie z posiłków w ramach programu "Posiłek dla potrzebujących" oraz oświadczenia o wysokości osiąganych dochodów. G. J. był w tym czasie nieobecny, nie złożył w związku z tym wymaganych oświadczeń. W wywiadzie odnotowano, że G. J. jest nadal bezrobotny. A. J. oświadczył, że syn odbywa prawdopodobnie próbny staż, bowiem stara się o pracę. W dniu 29 czerwca 2005 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej złożone zostało pismo G. J., w którym oświadczył on, że nie osiągnął dochodów w czerwcu 2005 r. oraz wyraził zgodę na korzystanie z posiłków. Pismem z dnia 30 czerwca 2005 r. G. J. wezwany został do stawienia się w Ośrodku w celu złożenia w obecności pracownika socjalnego oświadczenia o dochodach oraz wyrażenia zgody na korzystanie z posiłków. W odpowiedzi na to pismo G. J. poinformował pismem z dnia 6 lipca 2005 r., że nie może zgłosić się do Ośrodka, ponieważ od dnia 21 czerwca 2005 r. pracuje na 1/4 etatu w Ł. w godzinach 7-15.00. Dyrektor Ośrodka zawiadomił go w związku z tym, że pracownik socjalny przybędzie do niego do domu w dniu 12 lipca 2005 r. Po odebraniu od G. J. w dniu 12 lipca 2005 r. oświadczenia o wysokości dochodów i wyrażeniu zgody na przyznanie posiłków organ pierwszej instancji wydał decyzję o przyznaniu G. J. posiłków od dnia 13 lipca do dnia 31 sierpnia 2005 r. Przedstawiony tok postępowania nie narusza ani przepisów ustawy pomocy społecznej, ani też powołanych wyżej rozporządzeń w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących". Ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki przyznania pomocy, określone w ustawie i rozporządzeniu z dnia 19 października 2004 r. wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności zaś aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej wysokości dochodów członków rodziny skarżącego. Pracownik socjalny miał prawo domagać się, stosownie do przepisu art. 107 ust. 5 ustawy, złożenia także przez G. J. oświadczenia o dochodach (oświadczenia takie pozostali członkowie rodziny złożyli w dniu 28 czerwca 2005 r.). Jak słusznie zauważył organ drugiej instancji postępowanie organu pomocy społecznej, polegające na wydaniu dwóch odrębnych decyzji mimo jednego wniosku było przejawem chęci przyjścia rodzinie z pomocą. Wcześniejsze przyznanie pomocy A. J., E. J., Ł. J., K. J., A. J. oraz M. J., mimo braku ustaleń co do sytuacji G. J., było działaniem na korzyść rodziny. Nie jest w tej sytuacji słuszny zarzut naruszenia przepisu art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych oraz zarzut naruszenia art. 119 ust. 2 ustawy, nakazującego pracownikowi socjalnemu kierowanie się przy wykonywaniu zadań m. in. zasadą dobra osób i rodzin, którym pomoc ma być udzielana. Właśnie dobro osób ubiegających się o pomoc zadecydowało o wydaniu odrębnej decyzji co do osoby G. J . Należy ponadto przypomnieć należy, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy o pomocy społecznej). G. J. powinien był więc dołożyć starań, by jak najwcześniej skontaktować się z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu złożenia wymaganych oświadczeń, zwłaszcza że pracę podjął jedynie w wymiarze 1/4 etatu. Należy również wyjaśnić, że brak było podstaw do zastosowania przez organy administracji przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących". Przepis ten przewidywał, że w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, może być przyznana pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten nie dotyczy zatem sytuacji jaka miała miejsce w sprawie niniejszej, nie zachodziły bowiem okoliczności w nim wskazane, tj. brak możliwości zapewnienia posiłku lub niecelowość przyznania pomocy w takiej formie. Przyznanie zasiłku celowego nie może też – jak tego oczekuje skarżący - "wyrównywać zaległych obiadów". Jest rzeczą oczywistą, że natura świadczenia w postaci posiłku nie pozwala na przyznawanie tego świadczenia z datą wsteczną, lecz tylko na przyszłość. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wobec konieczności dokonania ustaleń co do sytuacji G. J. brak było podstaw do przyznania mu pomocy z datą wcześniejszą niż 13 lipca 2005 r. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji jest więc prawidłowa. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).