II SA/Lu 912/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Maciej Kierek (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r.- Prawo wodne (Dz.U. Nr 239, poz.2019 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania E. D. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] nakazującą mu przywrócenie poprzedniego stanu na gruncie tj. na działce nr [...] położonej w miejscowości S., Gmina W. poprzez wywiezienie nagromadzonych mas ziemnych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że postępowanie toczy się od września 2006r. i zostało wszczęte na wniosek H. S. (właściciela działki nr [...] położonej w miejscowości S.) i A. Z. (właściciela działki [...]), którzy podnosili, że wskutek zasypania przez E. D. przepustu znajdującego się na jego działce, oznaczonej nr [...], ich działki są stale zalewane przez wody deszczowe i roztopowe. W sprawie organ I instancji dwukrotnie wydawał decyzje nakazujące E. D. przywrócenie stanu poprzedniego wód na gruncie poprzez wywiezienie mas ziemnych (decyzja z dnia [...]), zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze obie decyzje uchylało i przekazywało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania (odpowiednio: decyzje z dnia [...]). Przyczyną uchylenia obu decyzji były uchybienia procesowe. W konsekwencji organ I instancji w dniu 24 lipca 2007r. przeprowadził kolejne oględziny, uzupełnił materiał dowodowy i wydał decyzję z dnia [...], ponownie nakazując E. D. usunięcie mas ziemi ze swojej działki, oznaczonej nr [...], a Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymało ją w mocy. Organ ustalił, że działka nr [...] graniczy od północy z lokalną drogą publiczną nr [...] o nawierzchni gruntowej, od wschodu z zabudowaną działką nr [...], należącą do A. Z., od zachodu z zabudowaną działką nr [...], należącą do H. S., zaś od południa z drogą powiatową nr [...] relacji W. – M.. Wzdłuż wschodniej granicy działki nr [...] w kierunku północ – południe znajduje się przepust (kanał spławny), betonowy z przykryciem, który powinien przejmować i odprowadzać wody roztopowe i deszczowe w kierunku drogi powiatowej i dalej rowem przydrożnym do źródlisk rzeki B. Grunty rolne są nachylone niewielkimi stokami w kierunku południowo – zachodnim tj. w stronę zabudowy zagrodowej i drogi powiatowej. W części północnej działki nr [...] od strony drogi lokalnej na całej szerokości działki znajduje się nasyp z mas ziemnych podwyższający tę część działki o ok. 30-40 cm. Nasyp znajduje się również wzdłuż wschodniej granicy działki. Nasyp nie tylko podwyższył teren, ale również zasypał wlot przepustu i teren przylegający do niego, co spowodowało zalewanie działek sąsiednich tj. nr [...] W aktach sprawy znajduje się pismo H. S. z dnia 29 listopada 2006r., który podnosi, że w latach 70 - tych między działką nr [...] i [...] była droga dojazdowa, łącząca drogę lokalną z powiatową, po której spływała zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu woda deszczowo - roztopowa z działki nr [...], położonej na północ od działki nr [...]. Droga ta z czasem stała się mało użyteczna, dlatego wykonano betonowy przepust długości ok. 30 m i średnicy ok.70 - 80 cm. Przepust zapobiegał wymywaniu drogi i pogłębianiu koryta. H. S. złożył również do akt sprawy protokół komisji gminnej z dnia 1 czerwca 2007r. w sprawie szacowania strat w obiektach gospodarskich spowodowanych klęską wichury gradobicia, która wystąpiła w dniu 23 maja 2007r. na terenie Gminy W. Protokół ten stwierdza, że miało miejsce w gospodarstwie H. S. zalanie przez wody opadowe obiektu gospodarczego (stodoły) z częścią inwentarską, spowodowane brakiem drożności przepustu. Z kolei A. Z. w piśmie z dnia 19 czerwca 2007r. podnosząc, że woda zalewa również jego działkę zwrócił również uwagę, że wskutek nawiezienia ziemi na działce E. D. całkowicie nieprzejezdna staje się droga lokalna nr [...], na której gromadzi się woda i rozmięka grunt. E. D. wnosił o uchylenie decyzji nakazującej mu usunięcie nawiezionej ziemi. W jego przekonaniu nawiezienie ziemi nie zmieniło kierunku odpływu wód opadowych, na jego działce nie występują samoczynne źródła wód i nie są odprowadzane wody i ścieki na działki sąsiednie. Jego zdaniem to właściciele działek z naruszeniem prawa i bez jego zgody odprowadzali wody opadowe do jego przepustu, nie zważając na to, że może się zawalić garaż znajdujący się na przepuście. Za nieprawdę uznał również E. D. twierdzenie, iż na działce nr [...] była kiedyś droga dojazdowa; podkreślił, że przepust został wybudowany przez jego ojca i służył odprowadzania wody opadowej wyłącznie z jego działki nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło tych zarzutów i oceniając, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo i wyczerpująco stwierdziło, że E. D. nawożąc na działkę nr [...] ziemię dokonał zmiany stanu wód na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, co uzasadnia nakazanie mu przywrócenia stanu poprzedniego poprzez wywiezienie ziemi. Kolegium stwierdziło również, że nakaz nie narusza prawa własności, ponieważ wykonywanie tego prawa podlega ograniczeniom wynikającym z art. 144 kc, stanowiącym, iż właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno – gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Skargę do sądu administracyjnego wniósł E. D., domagając się uchylenia decyzji obu organów administracyjnych. Skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu: jego zdaniem to H. S. i A. Z. podwyższając poziom swoich działek i tworząc przepusty na działkę [...] spowodowali zalewanie tej działki i stagnowanie wody na drodze lokalnej nr [...], a tym samym naruszyli art. 29 ustawy – Prawo wodne. W tej sytuacji – zdaniem skarżącego - organ powinien również ich zobowiązać do przywrócenia stanu poprzedniego albo do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Skarżący zarzucił, że organ nie tylko nie ustalił czy nawiezienie mas ziemnych celem zabezpieczenia działki nr [...] przed zalewaniem wodami opadowymi jest jedyną przyczyną zalewania działek sąsiednich, ale też nie poszukał – jako gospodarz terenu Gminy – możliwości rozwiązania problemu odwodnienia tych gruntów tj. poprawy stosunków wodno – gruntowych, np. zobowiązując zarówno właścicieli działek sąsiednich, jak i zarządcę drogi lokalnej nr [...] do wykonania urządzeń zabezpieczających. W ocenie skarżącego zostało naruszone jego prawo własności, ponieważ przepust został wykonany wyłącznie do odprowadzania wody z dachu znajdującego się nad przepustem garażu, a nie z działek sąsiednich - odprowadzanie przepustem większej ilości wody mogłoby spowodować zawalenie się wybudowanego garażu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując obszerną argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium zwróciło również uwagę na znajdującą się w aktach sprawy kserokopię szkicu sytuacyjnego działki nr [...], z której wydzielono następnie działkę nr [...], będącą załącznikiem do decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] Ze szkicu tego wynika, że na działce istniała droga łącząca drogę dojazdową do pól z drogą publiczną, stanowiąca naturalny spływ wód z terenów wyżej położonych. Garaż na działce nr [...] jest posadowiony w miejscu, w którym była ta droga, dlatego pod garażem wykonano przepust, aby woda mogła naturalnie pod nim przepływać. Z tego względu twierdzenie skarżącego, iż przepust został wykonany do odprowadzania wody z dachów jest nieusprawiedliwiony. Kolegium podkreśliło również, że przedmiotem niniejszej sprawy jest zmiana stosunków wód na gruncie dokonana nawiezieniem ziemi przez skarżącego, natomiast kwestia podwyższenia terenu przez A. Z. i H. S. mogłaby być przedmiotem odrębnego postępowania, o ile skarżący złożyłby stosowne żądanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, a w szczególności wskazywanych w skardze przepisów procesowych tj. art. 7, 77 § 1 kpa. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów. Zgodnie natomiast z przepisem art.77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, by na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą nie tylko na organie pierwszej, ale również drugiej instancji, co wynika z przepisu art.136 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. W ocenie Sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę wyczerpująco przeprowadziły postępowanie dowodowe i nie uchybiły cytowanym przepisom, a w konsekwencji prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2001r., Nr 115, poz.1229 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. (ust. 3) Organ prawidłowo ustalił, że wskutek nawiezienia przez E. D. na jego działkę dużej ilości ziemi, nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie oraz, że zmiana ta spowodowała zalewanie, a przez to szkody na gruntach sąsiednich. Jak wynika z akt sprawy, zalewanie działek sąsiednich zaczęło się dopiero od chwili nawiezienia ziemi przez skarżącego i zasypania przepustu. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że zalewanie miało miejsce również wcześniej, co wskazywałoby na inne jeszcze przyczyny ich zalewania, a w szczególności, że przyczynili się do tego właściciele działek sąsiednich. Nie ma podstaw do przyjęcia, że sąsiedzi również zmienili stan wody na swoich nieruchomościach w sposób powodujący szkody na działce skarżącego, skoro skarżący zarówno przed wszczęciem niniejszego postępowania, jak i w jego toku nie zgłaszał tego organowi. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji organ prawidłowo nakazał przywrócić stan poprzedni poprzez wywiezienie przez skarżącego składowanej ziemi. Wbrew zarzutom skargi nie było podstaw do nakazywania sporządzania urządzeń zabezpieczających szkodom, skoro możliwe było przywrócenie stanu poprzedniego. Przepis art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne ma bowiem charakter alternatywny ("lub"), a więc wybór jednego ze sposobów przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego. Ratio legis tego przepisu jest wyeliminowanie szkodliwych zmian wprowadzonych na gruncie, a więc organ powinien nakazać taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Z tego względu zgodzić się należy ze stanowiskiem organów rozpoznających niniejszą sprawę, że wywiezienie ziemi z działki skarżącego przywróci w pełni poprzedni stan wody na gruncie i umożliwi jej naturalny spływ. W ocenie Sądu nakazanie skarżącemu wykonania urządzeń zabezpieczających, zamiast wywiezienia ziemi musiałoby być poprzedzone opinią biegłego, posiadającego specjalistyczną wiedzę, o co skarżący nie wnosił. Tym bardziej nieuzasadnione jest żądanie skarżącego nakazania wykonania takich urządzeń innym podmiotom, tj. przede wszystkim sąsiadom, a także zarządcy drogi lokalnej nr [...]. Jak bowiem wyżej wskazano, z materiałów dowodowych wynika, że zarówno stagnowanie wody na tej drodze, jak i zalewanie działek sąsiednich nie miało miejsca przed nawiezieniem przez skarżącego ziemi, co oznacza, że właściciele (zarządcy) sąsiednich działek nie przyczynili się do zalewania i nie ma przesłanek do wydania względem nich decyzji na podstawie art. 29 ustawy – Prawo wodne. W ocenie Sądu nie można również mówić o naruszeniu przez nich prawa własności skarżącego. Działka skarżącego jest bowiem tak usytuowana, że spływa nią dużo wody także z pól wyżej położonych, a więc z tego powodu wykonywanie prawa własności tej działki jest ograniczone i wiąże się z pewnymi obowiązkami właścicielskimi. Skoro bowiem ukształtowanie terenu wymaga urządzeń zapobiegających zbieraniu się na niej wody i jej zalewaniu, to w interesie właściciela leży instalowanie takich urządzeń (np. przepustu). Natomiast jeżeli skarżący uważa, że istniejący na jego działce przepust (niezależnie od tego, kto go wykonał) przyjmuje również wody z sąsiednich gruntów, choć nie jest wystarczający do odbierania tak dużej ilości wody bez szkody dla mienia skarżącego (może nawet spowodować zawalenie się garażu), skarżący ma prawo żądać w odrębnym postępowaniu administracyjnym lub cywilnym od właścicieli (zarządców) gruntów sąsiednich podjęcia odpowiednich czynności zabezpieczających. Ponadto zarówno skarżący jak i uczestnicy postępowania mogą dobrowolnie ustalić zmiany stanu wody na gruntach w trybie art. 30 ustawy – Prawo wodne. Z powyższych względów Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.