II SA/Lu 912/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia WSA Robert Hałabis, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 5 sierpnia 2014 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania L. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 12 czerwca 2014 r., znak: [...], w sprawie naruszenia stosunków wodnych, umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że przyczyną umorzenia postępowania odwoławczego było stwierdzenie, że wnoszący odwołanie L. S. nie posiada interesu prawnego do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony. Kolegium podkreśliło, że pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że dla wykazania takiego interesu konieczne jest wskazanie normy prawa materialnego przewidującej w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania decyzji administracyjnej bądź podjęcia innej czynności. Odwołującemu przysługuje jedynie służebność osobista do działki nr 279 w miejscowości [...], a właścicielem tej działki jest jego syn D. S. Służebność ta nie daje L. S. interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych pomiędzy nieruchomościami, których nie jest właścicielem, a tym samym do wniesienia odwołania od decyzji nakazującej właścicielowi wykonanie murku oporowego na granicy działki nr 279 oraz działki nr 282/2. W skardze na powyższą decyzję L. S. zażądał jej uchylenia i podniósł, że przekazał synowi działkę nr 279 w celu uniknięcia rozdrobnienia tej nieruchomości, zaś jego interes prawny w niniejszej sprawie wynika z przysługującej mu służebności osobistej do tej działki. Jego zdaniem pozbawienie go w tej sytuacji prawa do obrony narusza przepisy o gospodarowaniu nieruchomościami oraz art. 64 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podkreślenia wymaga, że ustalenie stron postępowania w sprawie dotyczącej zmian stosunków wodnych na gruncie sąsiednim, prowadzonej w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.), wobec braku stosownej regulacji w ustawie Prawo wodne, odbywa się na zasadach ogólnych, określonych w z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."). W myśl art. 28 K.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Tak więc przymiot strony przysługuje podmiotowi, któremu przepisy prawa przyznają interes prawny. Interes prawny musi być konkretny, indywidualny i sprawdzalny obiektywnie. Stwierdzenie istnienia takiego interesu wymaga wykazania związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., III SA 1876/99, LEX nr 47938). Istotą interesu prawnego jest zatem jego związek z normą prawa materialnego, z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Od interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, który oznacza, że określony podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, ale jego zainteresowanie nie może uzyskać ochrony wynikającej z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Dla stwierdzenia, iż dany podmiot winien być stroną postępowania, konieczne jest zatem wskazanie normy prawnej, z jakiej wywodzi on ochronę swojego interesu w konkretnej sprawie. Z powyższego wynika, że stronami postępowania w sprawie, o której mowa w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, są co do zasady właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz właściciele działek sąsiednich, na które wskazane zmiany oddziałują. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Wójt Gminy [...], po przeprowadzeniu postępowania w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, nakazał właścicielowi działki nr 282/2 w [...], gmina [...], wykonanie murku oporowego, od południowej strony budynku mieszkalnego znajdującego się na opisanej działce, przy granicy z działką sąsiednią nr 279. Nie budzi również wątpliwości, że postępowanie to zostało wszczęte na skutek pisma skarżącego L. S. z dnia 29 stycznia 2013 r. (przekazanego do organu w dniu 5 lutego 2013 r.), który wówczas był współwłaścicielem (wraz z żoną J. S.) działki nr 279 w [...]. Jednakże w toku tego postępowania, w dniu 12 czerwca 2013 r. skarżący wraz z żoną przekazali tę nieruchomość synowi D. S. w drodze umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego nr rep. A [...], zaś syn ustanowił na ich rzecz dożywotnią, nieodpłatną służebność osobistą polegającą na prawie zamieszkiwania na całej I kondygnacji domu mieszkalnego oraz na prawie współkorzystania z budynków gospodarczych, a także na prawie użytkowania nieruchomości o obszarze 0,10 ha w działce oznaczonej nr 279 w miejscu dowolnie wybranym. Zauważyć należy, że wskutek zawarcia wspomnianych umów darowizny oraz ustanowienia służebności osobistej stroną postępowania – jako właściciel działki nr 279 – stał się, na mocy art. 30 § 4 K.p.a., D. S. Niewątpliwie bowiem zbycie cywilnego prawa podmiotowego, jakim jest przeniesienie własności nieruchomości, z którą związane są określone uprawnienia czy obowiązki administracyjnoprawne, rozstrzygane w drodze postępowania administracyjnego, z mocy art. 30 § 4 K.p.a. wywołuje taki skutek, że nabywca tej nieruchomości wstępuje w sytuację procesową poprzedniego właściciela, bez potrzeby wydania w tej kwestii odrębnego aktu. Przekształcenia podmiotowe mające miejsce w trakcie postępowania nakładają na organ obowiązek zawiadomienia "nowej" strony o toczącym się postępowaniu w celu zapewnienia jej czynnego udziału w tym postępowaniu. Taka sytuacja miała zatem miejsce w rozstrzyganej sprawie. Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Z przepisu tego wynika, że naruszenie przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych powodujące szkodę na gruntach sąsiednich rodzi skutek w postaci nałożenia sankcji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkody. Organ pierwszej instancji uznając, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki określone w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, wydał decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. nakazującą D. W. przywrócenie stanu poprzedniego na działce nr 12/5 poprzez podjęcie określonych w sentencji tej decyzji działań. W postępowaniu zakończonym powyższą decyzją organ uznał za strony właściciela nieruchomości, który dopuścił się szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie, to jest D. W. oraz poszkodowanego właściciela działki nr 279 – D. S. Zdaniem Sądu z przepisów prawa materialnego nie wynika interes prawny skarżącego. W szczególności zaś w świetle dyspozycji art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne przymiotu strony nie sposób przypisać podmiotowi, na rzecz którego ustanowiono służebność obejmującą część nieruchomości, względem której dokonano szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że osobie takiej nie przysługuje odrębny, istniejący niezależnie od uprawnień właściciela tejże nieruchomości, interes prawny uzasadniający uznanie jej za stronę w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne. W ocenie Sądu, przemawia za tym cel całej regulacji określonej w art. 29 ustawy Prawo wodne. Art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne stanowi bowiem, że to właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zakaz ten wynika z ogólnej zasady polegającej wykonywaniu prawa bez uszczerbku dla innych osób. Przewidziane w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne sankcje mają za zadanie przeciwdziałać praktykom polegającym na dokonywaniu zmian stanu wody na nieruchomościach gruntowych, którym towarzyszy szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie. Przy czym, co należy podkreślić, stronami postępowania w sprawie, o której mowa w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, są zasadniczo jedynie właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz właściciele działek sąsiednich, na które wskazane zmiany oddziałują. Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności świadczących, że wobec niego zasadnym było uznanie, że posiada on nie tylko interes faktyczny, ale i interes prawny, który uzasadniałby uznanie go za stronę tego postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu uprawniony z umowy o ustanowienie służebności osobistej ma wyłącznie interes faktyczny w sprawie o zmianę stanu wody i nie korzysta z ochrony wynikającej z przepisów prawa materialnego. Wykonanie obowiązków przez właścicielki działki nr 282/2 w żaden sposób nie kwalifikuje więc interesu skarżącego jako interesu prawnego. To z kolei oznacza, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do skutecznego złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nakazującej wykonanie właścicielowi działki nr 282/2 murku oporowego na jego działce. Ubocznie jedynie należy zauważyć, że jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie, D. S. obecny na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej przez Kolegium w dniu 5 sierpnia 2014 r., działając jako właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr 279 w [...], po "przyjęciu propozycji" właściciela działki nr 282/2 co do planowanego sposobu przywrócenia prawidłowego stanu wody na gruncie, wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania w sprawie. W tym samym dniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołań D. W. i D. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 12 czerwca 2014 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., decyzją znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. Z tych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).