II SA/Lu 916/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia 11 października 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 20 sierpnia 2007 r., którą to decyzją Wójt Gminy: 1/ stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. G. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. na podstawie decyzji z dnia 29 września 2005 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym, 2/ ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego na kwotę 1728 zł wraz z odsetkami ustawowymi i 3/ zobowiązał A. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 1728 zł łącznie z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 29 września 2005 r. Wójt Gminy, po rozpatrzeniu wniosku A. G. z dnia 30 sierpnia 2005 r., przyznał wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny. We wniosku tym strona złożyła oświadczenie, iż nie jest uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego w innej instytucji ani dodatku pielęgnacyjnego. Wobec ustalenia przez organ pierwszej instancji, że A. G. pobierała dodatek pielęgnacyjny z ZUS w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., organ ten decyzją z dnia 14 lutego 2007 r., wydaną po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia 18 stycznia 2007 r., uchylił decyzję własną z dnia 29 września 2005 r. i odmówił przyznania wnioskodawczyni zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją tą Wójt Gminy stwierdził również, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w tym okresie na podstawie decyzji tegoż organu jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym, które podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi w łącznej kwocie 1728 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 czerwca 2007 r. utrzymało tę decyzję w mocy w części dotyczącej uchylenia decyzji z dnia 29 września 2005 r. i odmowy przyznania świadczenia oraz uchyliło tę decyzję w pozostałej części i umorzyło postępowanie w tym zakresie. Kolegium uznało bowiem, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane wykracza poza granice określone przepisem art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., wskazującym rodzaj rozstrzygnięcia po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Następnie organ pierwszej instancji powołaną decyzją z dnia 20 sierpnia 2007 r. stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. G. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. na podstawie decyzji z dnia 29 września 2005 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym, ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 1728 zł wraz z odsetkami ustawowymi i zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 1728 zł łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 20 sierpnia 2007 r., podkreśliło, iż strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający zasiłek, oświadczając we wniosku, że nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego, a także przez cały okres pobierania zasiłku pielęgnacyjnego A. G. nie poinformowała organu pierwszej instancji o tym fakcie. Odnosząc się do wniosku zgłoszonego w odwołaniu organ drugiej instancji pouczył stronę, iż przysługuje jej prawo złożenia do organu pierwszej instancji wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła A. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca podkreśliła, że nie ponosi winy za fakt przyznania jej przez Wójta Gminy zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., gdyż nie składała żadnych sfałszowanych dokumentów ani nieprawdziwych oświadczeń związanych z przyznaniem tego świadczenia. Podkreśliła, iż jej sytuacja zdrowotna i materialna jest bardzo trudna, a pobranego świadczenia nie jest w stanie zwrócić, ponieważ środki, które otrzymała w ten sposób, przeznaczyła na leczenie. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl przepisu art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; Kwoty świadczeń rodzinnych, nienależnie pobranych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 8). Organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie rodzinne. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, w dniu 30 sierpnia 2005 r. skarżąca złożyła w gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. We wniosku tym wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, na dowód czego dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 sierpnia 2004 r. Jednocześnie skarżąca złożyła oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego oraz że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego (por. k. 3 akt administracyjnych – część II wniosku). Decyzją z dnia 29 września 2005 r. Nr [...] organ administracji – Wójt Gminy przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na postawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. Skarżąca pobierała przyznany jej zasiłek. W dniu 20 października 2006 r. organ wypłacający zasiłek uzyskał od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w L. – Inspektorat w L. informację, że w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. skarżąca pobierała także dodatek pielęgnacyjny do świadczenia rentowego. W tej sytuacji postanowieniem z dnia 18 stycznia 2007 r. Wójt Gminy wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 29 września 2005 r. W dniu 31 stycznia 2007 r. organ uzyskał dodatkową informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w dniu 30 sierpnia 2005 r. skarżąca była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 14 lutego 2007 r. organ pierwszej instancji uchylił w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzję przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny i odmówił skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta jest ostateczna, utrzymana została bowiem w tej części w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 czerwca 2007 r. Decyzja Kolegium nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Uchylenie w trybie wznowienia postępowania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny dało organowi pierwszej instancji podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie uznania zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia 29 września 2005 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Ubocznie wyjaśnić należy, że taki tryb postępowania wskazany został organowi w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2007 r., uchylającej rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia nienależnego, zawarte w decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania i umarzającej postępowanie w tym zakresie. W opisanym stanie faktycznym ocena, że skarżąca świadomie wprowadziła organy w błąd w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy jest prawidłowa. Składając bowiem wniosek o zasiłek pielęgnacyjny skarżąca wyraźnie oświadczyła, że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, mimo iż prawo do dodatku pielęgnacyjnego miała w tym czasie ustalone i pobierała ten dodatek razem ze świadczeniem rentowym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oświadczenie skarżącej stanowi integralną część wniosku, jest jednak graficznie wyraźnie wyodrębnione jako część II wniosku zatytułowana "Oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego" (por. drugą stronę k. 3 akt administracyjnych). Oświadczenie to nie jest obszerne, sformułowane zostało w sposób zrozumiały, zawiera tylko niezbędne treści, nie wymaga znajomości przepisów prawa, trudno tu więc o pomyłkę czy niedopatrzenie. Podpisując oświadczenie, że nie jest osobą uprawnioną do dodatku pielęgnacyjnego, skarżąca podała więc świadomie nieprawdę. Nie sposób uznać, że zrobiła to nieświadomie, na skutek niezrozumienia treści oświadczenia lub przez zwykłą pomyłkę. Skarżąca nie twierdzi zresztą, że nie zrozumiała oświadczenia lub podpisała je przez przeoczenie. Skoro skarżąca pobierała w dacie składania wniosku dodatek pielęgnacyjny z ZUS i dodatek był wyraźnie wymieniony w oświadczeniu, które podpisała, nie mogła nie wiedzieć, że oświadcza nieprawdę. Ponadto wniosek zawiera pouczenie, wskazujące komu nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Pouczenie to umieszczone jest bezpośrednio pod oświadczeniem. Zauważyć również należy, że skarżąca zdawała sobie sprawę z tego, że przysługuje jej tylko jedno świadczenie z tytułu niepełnosprawności. Zarówno bowiem w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji (k.21 i 39 akt administracyjnych), jak i w skardze do Sądu skarżąca wyjaśnia, że została poinformowana, iż od września 2005 r. zasiłki pielęgnacyjne będzie wypłacał organ gminy, a nie ZUS. Udała się więc do organu przyznającego świadczenia, gdzie poinformowano ją jakie dokumenty są niezbędne do uzyskania świadczenia i "kazano" wypełnić wniosek i złożyć orzeczenie o niepełnosprawności. Okoliczność, że skarżąca poinformowana została o potrzebie złożenia wniosku na formularzu i wymaganych dokumentach, nie zwalniała jednak skarżącej od zapoznania się z treścią wniosku i wypełnienia go zgodnie z rzeczywistym stanem, przez podanie prawdziwych danych i złożenie oświadczenia co do okoliczności stanowiących przeszkodę do przyznania świadczenia. Gdyby skarżąca miała jakiekolwiek wątpliwości co do treści oświadczenia i pouczenia, powinna była zwrócić się do pracownika socjalnego o stosowną informację. Skoro tego nie zrobiła, a oświadczenie podpisała, świadomie wprowadziła organ w błąd co do okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia. W myśl bowiem przepisu art. 16 ust. 1 ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja jest zatem zgodna z prawem. Podnoszone w skardze okoliczności, dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, nie mogą mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu, nie daje bowiem możliwości odstąpienia przez organ administracji od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Dlatego organy administracji, rozpoznające sprawę niniejszą, nie miały podstaw do odstąpienia od nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu świadczenia. Stosownie jednak do przepisu art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia jego płatności lub rozłożenia na raty prowadzone jest jednak w odrębnym trybie. W postępowaniu tym może skarżąca powoływać się na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną w celu wykazania, że w jej przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, pozwalające na umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Decyzje wydane w tym postępowaniu podlegają zaskarżaniu na zasadach ogólnych. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).