II SA/Lu 922/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie NSA Danuta Małysz (spr.), NSA Władysław Sobuś, Protokolant sekr. sąd. Marta Ścibor, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...]maja 1999 roku, Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania J.K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W dniu 7 czerwca 1999 roku strona wniosła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy /k-20/, który postanowieniem z dnia [...] lutego 2000 roku, Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za wniesiony z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Następnie, pismem z dnia 12 marca 2000 roku J.K. zwrócił się z prośbą "o przywrócenie terminu do decyzji z dnia [...] maja 1999 roku, Nr [...]". W uzasadnieniu podał, że jest ciężko chory, przebywał na leczeniu w szpitalu onkologicznym poza miejscem zamieszkania, być może decyzję odebrała rodzina, a on otrzymał ją z opóźnieniem i dlatego nie złożył odwołania we właściwym terminie, w każdym razie wniósł o przywrócenie terminu i rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy /k-24/. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2000 roku, Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił stronie wnioskowanego przywrócenia terminu i, między innymi, pouczył ją, że może w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia złożyć do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy /k-26/. Postanowienie doręczono stronie [...] czerwca 2000 roku, zaś w dniu 5 lipca 2000 roku, "w związku z pismem z dnia 20.06.2000, Nr DO-O/K0364/0021023877/2000", złożyła ona wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy /k-28/. Następnie, pismem z dnia 19 listopada 2002 roku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał stronę do przedstawienia dokumentów uprawdopodobniających, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy /np. zaświadczenie o pobycie w szpitalu, sanatorium, itp. z okresu 21.05. - 7.06.1999r./ /k-29/, w odpowiedzi na co, pismem z dnia 16 grudnia 2002 roku, J.K. poinformował, że od czasu doręczenia decyzji I instancji minęły 3 lata i 6 miesięcy i nie pamięta on, w jakim szpitali lub sanatorium wówczas przebywał, gdyż był leczony na terenie niemal całej Polski i przeszedł wiele zabiegów chirurgicznych, oraz wniósł "o zajęcie właściwego stanowiska" w jego sprawie /k-31/. Decyzją z dnia [...] marca 2003 roku, Nr [...], wydaną z powołaniem się na art.154 §§ 1 i 2 kpa oraz art.2 pkt 2 lit.a/ i art.4 ust.1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, zapadłą - jak wskazano w jej treści - po rozpoznaniu wniosku J.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...]maja 1999 roku, Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji tej organ podał w szczególności, że "strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...].05.1999r., Nr [...] odmawiającej jej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej", a ponieważ powołała się przy tym na okoliczności podnoszone już w postępowaniu weryfikacyjnym, nie przywoływała natomiast podstaw wznowieniowych ani podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, organ zakwalifikował ten wniosek jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art.154 kpa. Od powyższej decyzji J.K. wniósł w dniu 5 maja 2003 roku "odwołanie", na skutek czego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2003 roku, [...], którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2003 roku, Nr [...]. W motywach decyzji tej podano, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] marca 2003 roku, odmawiającej uchylenia własnej decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terenie G.G. w okresie od czerwca 1940 roku do lipca 1944 roku oraz osadzenia w obozie pracy przy kopaniu okopów w miejscowościach S.L., K.D., O.L.ie w okresie od sierpnia 1944 roku do marca 1945 roku. We wniosku strona powołała przy tym nowe okoliczności, tj. stwierdziła, że od sierpnia 1944 roku była osadzona w obozach pracy przymusowej pod nadzorem wojsk Armii Czerwonej, lecz nie poparła tego twierdzenia dowodami. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługiwał, zdaniem organu, na uwzględnienie, gdyż pojęcie represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR definiuje art.2 pkt 2 lit.a/ tej ustawy, stosownie do którego represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nie każda zatem praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach sprzed 1 września 1939 roku, nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Ze zgromadzonego materiału wynika jednoznacznie, że strona w okresie od czerwca 1940 roku do marca 1945 roku wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski /tereny G.G, L./ w jej granicach sprzed 1 września 1939 roku, nie są to więc represje, za jakie przysługuje świadczenie przewidziane w ustawie. Na powyższą decyzję J.K. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że decyzją z dnia [...] maja 1999 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił mu prawa do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, a następnie zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony od wymienionej decyzji z dnia [...] maja 1999 roku, odmówił uchylenia tej decyzji. Zaskarżona decyzja jest jednak - zdaniem strony - niesłuszna, gdyż art.145 § 1 pkt 5 kpa nakazuje wznowić postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję, zaś w sprawie niniejszej ujawniony został fakt polegający na pracy przymusowej skarżącego w okresie od 8 sierpnia 1994 roku do końca marca 1945 roku w obozach pracy nadzorowanych przez wojska radzieckie, o czym może zaświadczyć C.P., a także członkowie rodzin innych osób, które również pracowały w tych obozach – J.Ł., J.K. i W. Wszyscy pracujący mieli identyfikatory, a za opuszczenie obozu bez zezwolenia groziło rozstrzelanie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, wyjaśnił, że w wydanych w sprawie decyzjach organ nie kwestionował trudnej sytuacji strony w okresie wojny, lecz wykazał, że nie zachodzi warunek deportacji do pracy przymusowej wymagany art.2 pkt 2 lit.a/ ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, a nadto podkreślił, że strona nie wskazała na jakiekolwiek okoliczności uzasadniające przyjęcie, że za uchyleniem wydanej w sprawie decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art.3 i art.106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271/ z dniem 1 stycznia 2004 roku utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz.368 z późn. zm./ i przestały funkcjonować ośrodki zamiejscowe tego Sądu, a w ich miejsce powstały wojewódzkie sądy administracyjne /art.85 powołanej ustawy/. Stosownie do art.97 § 1 powołanej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec tego sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, będący sądem właściwym zgodnie z art.13 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269 oraz art.3 § 1 powołanego prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ i nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi /art.134 § 1 powołanego prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Sąd obowiązany jest stwierdzić, że - jak wskazano wyżej - zaskarżoną decyzją utrzymana została w mocy decyzja I instancji wydana na podstawie, między innymi, art.154 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, przy czym rozpatrujący sprawę w obu instancjach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wszczął w tym przedmiocie postępowania z urzędu, ale przyjął, co wynika jednoznacznie z decyzji I instancji z dnia [...] marca 2003 roku, że postępowanie wszczęte zostało wnioskiem strony. Wbrew jednak poglądowi organu rozstrzygającego sprawę, skarżący J.K. nie składał w toku postępowania wniosku o uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej w trybie art.154 kpa. Jeśli chodzi o pismo strony z dnia 2 czerwca 1999 roku /k-20/, to wyraźnie odnosi się ono do decyzji z dnia [...] maja 1999 roku, Nr [...], i jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym w trybie art.127 § 3 kpa, z tym, że strona dokonała tej czynności po upływie ustawowego terminu, co spowodowało wydanie postanowienia z [...] lutego 2002 roku stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia tego wniosku /k-21/. Z kolei pismo J.K. z dnia 4 lipca 2000 roku /k-20/ było jego reakcją na pouczenie zawarte w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2000 roku /k-26/ - wnioskiem o ponowne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, tj. "odpowiednikiem" zażalenia na to postanowienie. Natomiast pismo z dnia 16 grudnia 2002 roku /k-31/ stanowiło odpowiedź na wezwanie organu z dnia 19 listopada 2002 roku /k-29/ odnoszące się do wymienionego pisma z dnia 4 lipca 2000 roku. Żadne zatem z tych pism nie mogło być uznane za wniosek wszczynający postępowanie na podstawie art.154 kpa. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżoną decyzją i utrzymaną nią w mocy decyzją I instancji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o wniosku, którego strona nie złożyła, i w sprawie, która nie została wszczęta, czym naruszył przepisy postępowania - art.61 § 1, art.104 § 1 i art.154 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z powyższym, w nawiązaniu do stanowiska przedstawionego w odpowiedzi na skargę, zauważyć należy, że skoro nie toczyło się postępowanie w trybie art.154 kpa, to strona nie mogła przywoływać okoliczności uzasadniających istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony przemawiających za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Z tego samego powodu bezprzedmiotowe byłoby odnoszenie się w niniejszym uzasadnieniu do zarzutów skargi. Przyjętego przez organ trybu procedowania nie może usprawiedliwiać okoliczność, że pouczenie udzielone stronie w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2000 roku oraz pismo organu z dnia 19 listopada 2002 roku nie uwzględniały treści regulacji prawnej zawartej w art.59 § 2 kpa. Wniosek złożony przez stronę zgodnie z udzielonym jej pouczeniem organ winien załatwić stosownie do obowiązujących przepisów prawa i jednocześnie wyjaśnić stronie, jaka jest jej sytuacja prawna w związku z zastosowaniem się do nieprawidłowego pouczenia oraz wskazać, jakie środki prawne strona może podjąć, aby możliwe stało się wyeliminowanie skutków tego wadliwego pouczenia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż niniejsze rozstrzygnięcie nie zamyka stronie, jeśli wyrazi taką wolę, możliwości skorzystania z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych, w szczególności wniesienia podania o zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 1999 roku w trybie art.154 kpa lub podania o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją w oparciu o art.145 i nast. kpa. Wobec powyższego, skoro zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja I instancji wydane zostały z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, należało je uchylić na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit.c/ w związku z art.134 powołanego wyżej prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zasądzić na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania stosownie do art.200 i art.205 § 1 tej ustawy.