II SA/Lu 928/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług; III. nakazuje ściągnąć od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 100 (sto) złotych tytułem nieuiszczonego wpisu, od którego skarżąca została zwolniona. Decyzją z dnia 2 października 2007 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 §3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku M. H., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 26 czerwca 2007 r., Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że M. H. pismem z dnia 10 października 2006 r. wniosła o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie po zmarłym mężu A. H. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie, bowiem te uprawnienia powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Ponownie oceniając uprawnienia kombatanckie zmarłego męża wnioskodawczyni organ wyjaśnił, iż A. H. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD wyłącznie z tytułu udziału w walce o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 15 marca do 31 grudnia 1947 r. Biorąc za podstawę zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym oświadczenie A. H., zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 8 grudnia 1987 r., jak również pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 2 listopada 2006 r. zawierające charakterystykę ORMO, organ stwierdził, że A. H., jako członek tej organizacji brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa lubelskiego, a zatem prowadził działalność operacyjną polegającą na zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej. Powołując art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach Kierownik Urzędu podkreślił, iż służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane, dlatego też bez wpływu pozostaje okoliczność udzielania schronienia żołnierzowi Armii Krajowej przez męża wnioskodawczyni. Jednocześnie organ wyjaśnił, wskazując orzecznictwo sądów administracyjnych, iż określony w powyższym przepisie zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie, zatem A. H. wykonujący zadania operacyjne (a nie prowadzący działań śledczych), na podstawie powyższego przepisu mógłby zostać pozbawiony uprawnień kombatanckich. Na powyższą decyzję M. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, żądając jej uchylenia. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady praworządności i prawdy obiektywnej. Zdaniem skarżącej organ wadliwie przeprowadził postępowanie dowodowe, gdyż nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jej mąż brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. W szczególności skarżąca wskazuje na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 26 marca 2007 r., z którego wynika, że w teczce akt osobowych A. H. brak jest informacji dotyczących jego udziału w walkach z formacjami zbrojnego podziemia. Ponadto skarżąca podkreśla, że jej mąż uzyskał wprawdzie uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", jednakże uprawnienia te na mocy decyzji z dnia 18 grudnia 2003 r. zostały zachowane z tytułu dawania schronienia osobie, za ukrywanie której groziła kara śmierci. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami prawa, a decyzję wydano na podstawie zgromadzonego w prawidłowy sposób materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.; powoływanej dalej jako "ustawa o kombatantach"), uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. W świetle utrwalonego orzecznictwa, jak trafnie podnosi uzasadnienie zaskarżonej decyzji, uprawnienia wdowy po kombatantach mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby je, gdyby żył (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z 25 stycznia 1996 r., III AZP 32/95 – OSNAPiUS 1996, Nr 15, poz. 2006 i wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2002 r. III RN 57/02 – OSNP 2004, Nr 2, poz. 24). Zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jak też utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia 26 czerwca 2007 r. nie uwzględniają jednak istotnej w sprawie okoliczności, że mąż skarżącej – A. H., jeszcze gdy żył został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r., Nr [...]. Następnie zaś, również za jego życia decyzja ta została przez Kierownika Urzędu decyzją z dnia 18 grudnia 2003 r., Nr [...] uchylona na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. i jednocześnie stwierdzono zachowanie uprawnień kombatanckich przez A. H. z tytułu dawania schronienia osobie, za ukrywanie której groziła kara śmierci (art. 2 pkt 3¹ i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach). W tej ostatniej decyzji organ rozważał również możliwość zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach, w myśl którego uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Powołując się na określone orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (II SA/Po 2045/97, II SA/Łd 2615/98, II SA/Wr 1201/99) organ stwierdził, że posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie koniunkcją, o czym świadczy spójnik "i" umieszczony pomiędzy zadaniami "śledczymi" a "operacyjnymi", prowadzi do wniosku, że uprawnienia kombatanckie z mocy tego przepisu nie przysługują osobom, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, SB i IW, jeżeli wykonywały jednocześnie zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych lub osób walczących o niepodległość. Zdaniem Kierownika Urzędu zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że strona wykonywała w ramach swojej służby w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach interpretowanego zgodnie z przywołanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, dlatego też przepis ten nie powinien mieć w sprawie A. H. zastosowania. Ponowne pozbawienie A. H. (gdyby żył) uprawnień kombatanckich wymagałoby wyeliminowania z obrotu prawnego omówionej wyżej decyzji z dnia 18 grudnia 2003 r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje jednak, w jakim trybie mogłoby to nastąpić,. Wydaje się przy tym, że mogący wchodzić w grę przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. o stwierdzeniu nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa nie mógłby zostać w tej sprawie zastosowany. Wprawdzie późniejsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) odeszło od opisanej wyżej wykładni art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach uznając, że zawarty w tym przepisie zwrot: "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie (ten pogląd stał się ostatecznie dominujący), to jednak ze względu na zasadę stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych nie każde – nawet oczywiste – naruszenie prawa może być uznane za rażące. W szczególności nie można jako rażąco naruszającego prawa traktować rozstrzygnięcia wynikającego z odmiennej interpretacji danego przepisu, nawet jeżeli zostanie ona uznana za nieprawidłową (zob. P. Przybysz "Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz", Wyd. Prawn. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 347 i orzecznictwo tam powołane). Z przytoczonych względów należało uznać, że zaskarżona decyzja narusza powołane w niej przepisy prawa materialnego : 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego w sprawie niniejszej zachodzi również naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie organ administracji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w następnie czego nie wyjaśnił należycie istotnej okoliczności faktycznej, zaś dokonana ocena materiału dowodowego nosi cechy dowolności. W tym względzie skarga trafnie zarzuca bowiem bezpodstawność przyjęcia przez organ administracji za udowodnioną okoliczności, iż A. H. brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, czyli prowadził działalność operacyjną przeciwko podziemiu niepodległościowemu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 26 czerwca 2007 r., z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a. nie wskazują dowodów, na których organ się oparł czyniąc takie ustalenie. Z akt administracyjnych sprawy, w tym także z oświadczeń samego A. H. wynika jedynie, że podczas służby w ORMO brał on udział w walkach z "bandami reakcyjnymi" na terenie [...]. Jednakże przyjęcie na tej podstawie, że brał on udział w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest nieuprawnione. Aby to stwierdzić należałoby ustalić w walkach z jakimi konkretnie oddziałami zmarły mąż skarżącej brał udział i czy były to rzeczywiście oddziały organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Pod pojęciem "band reakcyjnych" mogły się bowiem kryć różne formacje, np. UPA. Takich ustaleń nie poczyniono, natomiast powołano się na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 2 listopada 2006 r. (którego brak w aktach) przedstawiające ogólną charakterystykę Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Pismo to miało wskazywać m.in., że w latach 1946 -1948 ORMO wykorzystywane było jako formacja pomocnicza podczas walk z podziemiem niepodległościowym , a nadto służba w ORMO związana była ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego. W piśmie IPN z dnia 26 marca 2007 r. (k. 71 akt adm.) znajduje się natomiast informacja, iż w teczce akt osobowych A. H. brak jest informacji dotyczących jego walk z formacjami zbrojnego podziemia. Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych mając na względzie przedstawione wyżej uwagi winien w pierwszym rzędzie rozważyć, czy istniały (hipotetycznie) możliwości powtórnego pozbawienia uprawnień kombatanckich A. H., gdyby on żył, a jeśli taką możliwość w oparciu o przepisy postępowania administracyjnego organ by dostrzegł, to winien następnie szczegółowo wyjaśnić, czy w czasie służby w ORMO w/wym. wykonywał zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jeśli tak, to winien te organizacje i osoby wskazać. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako "ppsa"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł , jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ppsa oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Ponadto na podstawie art. 223 § 2 w związku z art. 200 ppsa wobec uwzględnienia skargi, Sąd nakazał ściągnięcie od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarbu Państwa należnego w sprawie wpisu, od którego skarżąca została zwolniona.