II SA/Lu 93/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Wiesława Achrymowicz asesor WSA, Protokolant stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r sprawy ze skargi Zarządu Województwa na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] Kierownik Delegatury Urzędu Wojewódzkiego, działając z upoważnienia Wojewody, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] orzekającą o zwrocie na rzecz R.S., H.H., A.H., K.H. i T.J. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 1357m², położoną przy ulicy T., stanowiącej własność Województwa. Organ I instancji orzekł również, iż powyższa nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu. Nadto z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna wygasa na zwracanej nieruchomości prawo użytkowania ustanowione na rzecz [...] Szpitala [...]. Umowy dzierżawy zwracanej nieruchomości wygasają z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna. Prezydent Miasta wskazał również, iż stan prawny przedmiotowej nieruchomości uregulowany jest w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy. Organ ten ustalił, iż wnioskodawcy winni zwrócić na rzecz Województwa wynikającą z przewidzianych prawem rozliczeń kwotę 203 151 zł. (dwieście trzy tysiące sto pięćdziesiąt jeden złotych) oraz ustalił na rzecz Województwa hipotekę przymusową na opisanej nieruchomości w kwocie 203 151 zł. (dwieście trzy tysiące sto pięćdziesiąt jeden złotych). W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż z przepisów art. 136 ust. 2, 3 i 5 oraz art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika w sposób oczywisty, że ustawodawca przewidział możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości – jeżeli część ta nie została użyta zgodnie z przeznaczeniem. Organ podniósł, iż niesporne jest, że na będącym przedmiotem postępowania terenie przewidywano wybudowanie lądowiska helikopterów. Lądowiska tego nie wykonano. Zatem ta część nieruchomości nie została nigdy użyta na cel, na który została nabyta. Ponieważ od dnia nabycia nieruchomości upłynęło więcej niż siedem lat, spełnione zostały przewidziane ustawą przesłanki umożliwiające jej zwrot. Organ II instancji wskazał również, iż przedstawione przez Województwo w odwołaniu orzeczenia sądowe nie mogą być wykorzystane, ponieważ wszystkie dotyczą przypadków, gdy nieruchomość w całości została użyta zgodnie z przeznaczeniem i dopiero później przestała być wykorzystywana na cel na jaki ją nabyto. Powyższą decyzję Wojewody zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zarząd Województwa , wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z powodu ich wydania z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, to jest art. 136 i art. 137 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) oraz art. 6, art. 7, art. 10 §1, art. 61 §4, art. 77 §1, art. 80 i art. 107 §3 kpa. W uzasadnieniu skargi Zarząd Województwa stwierdził, iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do argumentów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odwołaniu tym wykazane zostało, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem art. 136 i art. 137 §1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] września 1973 r. Rep. Nr [...] w związku z lokalizacją na działkach nr [...] i [...] oraz na działkach sąsiednich budowy Szpitala [...]. Skarżący podnosi, iż cel ten został zrealizowany w całości, albowiem na tych działkach oraz na działkach sąsiednich powstał w latach 1973-1986 Szpital. Okoliczności tej nie kwestionuje organ odwoławczy. Zarząd Województwa wskazuje, iż błędne jest stanowisko organu II instancji, iż część przedmiotowej nieruchomości została nabyta wyłącznie na budowę lądowiska helikopterów. Cel wywłaszczenia wynika bowiem albo z decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości albo z celu określonego w umowie – akcie notarialnym zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Budowa szpitala obejmuje nie tylko budowę budynków szpitalnych – wykorzystywanych na działalność leczniczą, ale również budowę innych obiektów budowlanych i urządzeń infrastruktury technicznej związanych ze Szpitalem, jak też z pasem zieleni oddzielającym Szpital od innego rodzaju zabudowy. Jak dalej podnosi skarżący, na zakupionej od L.H. nieruchomości – działkach nr [...] i [...] zostały wybudowane obiekty budowlane dla potrzeb Szpitala, w tym droga dojazdowa do Izby przyjęć Szpitala, kanalizacja burzowa. Błędne jest twierdzenie, że część nieruchomości nie została nigdy użyta na cel, na który została nabyta. Nadto samo zrealizowanie celu wywłaszczenia powoduje, że zmiana sposobu użytkowania nieruchomości po zrealizowaniu celu określonego w umowie, jak też rozporządzenie nią na rzecz innego podmiotu nie powoduje obowiązku jej zwrotu. Na poparcie tej tezy skarżący przytoczył wybrane orzeczenia NSA w Warszawie. Zarząd Województwa dodał również, iż nieruchomość w dalszym ciągu wykorzystywana jest na działalność statutową Szpitala, a czasowe wydzierżawienie spornej nieruchomości nie powoduje, iż jest ona Szpitalowi zbędna. W odpowiedzi na skargę Kierownik Delegatury Urzędu Wojewódzkiego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto na rozprawie w dniu 19 maja 2004 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył kserokopię planu wysokościowego, z którego wynika, że działka Nr [...] w skład której wchodzi działka Nr [...] została wykorzystana na cel wywłaszczenia i budowę Szpitala [...] przez budowę urządzeń technicznych sieci kanalizacyjnej i wodnej. Uczestnik J.H., wnosząc o oddalenie skargi wyjaśnił, że na działce Nr [...] nie ma żadnej instalacji kanalizacyjnej i wodnej a jest tylko miejska instalacja gazowa biegnąca skrajem działki od strony chodnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. W ocenie Sądu zarzuty podniesione w skardze nie wskazują na wadliwość decyzji zarówno organu I, jak i II instancji. Nie dopatrzono się również żadnych uchybień materialnych czy formalnych, które świadczyłyby o niezgodności przedmiotowych decyzji z obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I instancji stanem prawnym. Wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawną, zastosowanie której powoduje utratę przez dotychczasowego właściciela prawa własności danej rzeczy (nieruchomości). Biorąc pod uwagę istotne konsekwencje prawne tej instytucji przy jej stosowaniu należy w sposób precyzyjny i ścisły przestrzegać odpowiednich przepisów prawa zawartych w Konstytucji, a przede wszystkim w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Przepisy te określają zarówno przesłanki zastosowania wywłaszczenia, jak również procedurę. Przewidują również możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, którą reguluje rozdział 6 wskazanej ustawy. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 powoływanej ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w umowie wywłaszczeniowej. Przepis ten wskazuje na dwa przypadki, przy wystąpieniu których uznaje się nieruchomość za zbędną. Są to: 1) upływ 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i nie rozpoczęcie w tym czasie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia; 2) utrata mocy decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu i niezrealizowanie celu wywłaszczenia. W każdym z powyższych punktów wymienione tam przesłanki muszą wystąpić łącznie. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na podstawie umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm./. Na gruncie rozpatrywanej sprawy będzie miał zastosowanie przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdzić należy, iż przedmiotowa nieruchomość oznaczona Nr [...] jest częścią nieruchomości nr [...] nabytej aktem notarialnym Nr [...] z dnia 21 września 1973 r., mocą którego L.H. sprzedała ją w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Nabywcą był Skarb Państwa – Zarząd Inwestycji Wydziału Zdrowia i Opieki Społecznej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Cel wywłaszczenia oznaczono jako budowę Szpitala [...], która to budowa została zrealizowana. Jednakże nieruchomość, posiadająca obecny Nr [...] i będąca przedmiotem wniosku o zwrot, przeznaczona była, zgodnie z załącznikiem do decyzji Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1972 r. Nr [...] zatwierdzającej plan realizacji budowy szpitala na budowę lądowiska helikopterów. Zatem przeznaczenie tej nieruchomości zostało precyzyjnie określone w tej decyzji, która stanowiła podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Tymczasem przeprowadzone w toku postępowania oględziny wykazały, że planowane lądowisko nigdy nie zostało wykonane. Wskazać zatem należy, biorąc pod uwagę upływ czasu, iż zostały wyczerpane przesłanki z art. 137 ust. 1 pkt 1 świadczące o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wskazane przez stronę skarżącą orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie potwierdzają wysuwanej przez nią tezy o błędnym przyjęciu zbędności części nieruchomości. Dotyczą one sytuacji, gdy dana inwestycja bądź już została rozpoczęta, bądź zmieniony został np.: sposób użytkowania czy cel wykorzystania tej inwestycji. W realiach niniejszej sprawy planowana inwestycja w ogóle nie została rozpoczęta, pomimo upływu znacznego okresu czasu, przewyższającego wymagany 7-letni termin. Nadto sam fakt zdecydowania się na wydzierżawienie tejże nieruchomości świadczy, w ocenie Sądu, o zaniechaniu realizacji budowy lądowiska helikopterów, co ma istotne znaczenie ze względu na wskazywany wyżej termin, jak i pojmowanie celu wywłaszczenia i niezbędności danej nieruchomości. Wypada też zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się pismo Dyrektora Wojewódzkiego [...] z dnia 4 marca 1998 r. Znak: WSzZ.ZO.III/1168/98 skierowane do Urzędu Rejonowego o zrzeczeniu się zarządu m.in. spornej nieruchomości i zawierające wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia zarządu, co dodatkowo potwierdza ustalenie zaskarżonej decyzji o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Przedstawione na rozprawie w dniu 19 maja 2004 r. dokumenty w postaci kserokopii planu wysokościowego nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż istnienie podziemnych urządzeń sieci kanalizacyjnej i wodociągowej – jeżeli one istnieją – nie sprzeciwia się zwrotowi nieruchomości. Sąd nie dopatrzył się również żadnych uchybień natury formalnej w toku całego postępowania o zwrot nieruchomości i zatem niezasadne są wskazane w skardze zarzuty naruszenia przepisów procedury. Z tych też względów, uznając iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, należało w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) skargę oddalić. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji.