II SA/Lu 93/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński (spr.), Sędziowie Asesorzy WSA Wiesława Achrymowicz, Wojciech Kręcisz, Protokolant referent –staż. Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2004 r. sprawy ze skargi C. N. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza na rzecz skarżącej od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (stu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. ([...]) odmawiającą C.N. przyznania uprawnień kombatanckich przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej Kierownik Urzędu wskazał, że podstawą wszczęcia postępowania był wniosek zainteresowanej, powołujący się na art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy. Po analizie dokumentów organ uznał na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezes "Stowarzyszenia Żołnierzy AK-WiN". Przedstawił niektóre fakty z działalności C.N. w działalności konspiracyjnej w okresie od września 1945 do marca 1947, wskazując na fakt posiadania pseudonimu ("[...]"), na osoby z którymi zainteresowana współpracowała, na złożenie przez nią przysięgi przed komendantem J.P. Podnosi także krzywdzący charakter decyzji pierwszoinstancyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dopuszczając postanowieniem Stowarzyszenie do udziału w postępowaniu, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. W uzasadnieniu wskazał na kryterium służby w organizacji, która wiązała się z osiągnięciem wieku 17 lat na mocy rozkazu komendanta AK. Zainteresowana miała w tym czasie 14 lat w momencie rozpoczęcia służby i mimo, że w 1947 roku osiągnęła wiek 16 lat i mogła, po obniżeniu powyższej granicy wieku, być przyjęta do organizacji, to jednak przeczą temu zeznania świadków oraz brak wskazania przez nich faktu składania przez zainteresowaną przysięgi. Informacja pochodząca od świadków, iż zainteresowana została przyjęta we wrześniu 1945 do organizacji, w ocenie organu, podważa ich oświadczenia co do całego okresu jej działalności. C.N. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na swoją działalność w konspiracji, która polegała na opiece nad chorymi i rannymi żołnierzami w charakterze sanitariuszki oraz ponownie podkreśla fakt złożenia przysięgi. Nie zgadza się z kwalifikacją jej działalności jako sporadycznego wykonywania określonych czynności konspiracyjnych, polegających na pomocy partyzantom. Wskazuje na przypadki przyjmowania przysięgi od młodszych od niej dzieci. Organ w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie, wskazując na argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji, akcentując przyjęte rozumienie powołanego w przepisie pojęcia pełnienia służby. Przy rozpatrywaniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zakres kontroli sądu administracyjnego obejmuje zgodność z przepisami prawa materialnego oraz proceduralnego. W ramach prawa proceduralnego, przedmiotem kontroli może stać się wyczerpanie przesłanek przepisów regulujących poszczególne etapy postępowania, w tym także ustalanie stanu faktycznego sprawy. A zatem, sposób jego ustalania, a także sposób uzasadnienia wystąpienia poszczególnych elementów stanu faktycznego jest istotnym składnikiem postępowania administracyjnego, podlegającym kontroli ze strony sądu administracyjnego W postępowaniu prowadzącym do wydania zaskarżonej decyzji organ oparł się na dowodach z zeznań świadków. Zeznania jednoznacznie potwierdzają fakt przynależności skarżącej do organizacji konspiracyjnej oraz wykonywania określonych czynności o charakterze stałym w okresie, na który wskazują zarówno świadkowie jak i skarżąca. Ocena dowodów przeprowadzona przez organ opiera się na trzech wiążących się ze sobą założeniach, które w konkluzji przesądzają zdaniem organu o zasadności nie przyznania uprawnień kombatanckich. Pierwsze z nich to charakter służby w organizacji, która wymagała sformalizowania, drugie, wiążąca się z pierwszą przesłanką, granica wieku, od osiągnięcia którego można mówić o pełnieniu służby, oraz trzecie – możliwość złożenia przysięgi przez osobę nie spełniającą warunku wieku. Podstawa materialnoprawna zawarta jest w art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), na gruncie którego, za działalność kombatancką uznaje się "pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956, jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej". Podstawowe składniki powyższego przepisu w kontekście złożonego wniosku i zaskarżonej decyzji nie budzą wątpliwości poza podniesionym przez organ pojęciem "pełnienie służby". Wobec braku definicji ustawowej, interpretacyjne ustalenie znaczenia danego terminu należy do organu administracyjnego, przy czym podlega ono następnie kontroli sądu. W ocenie sądu organ przyjął zbyt wąskie rozumienie tego pojęcia, które jako całkowicie uprawnione w zwykłych okolicznościach, nie może w pełni odpowiadać warunkom działalności niepodległościowej o charakterze konspiracyjnym. W takich bowiem warunkach typowa podległość organizacyjna nie może być jedynym kryterium, od spełnienia którego zależy kwalifikacja działalności danej osoby. Tym bardziej, jeżeli osoba nie spełniała kryterium wieku. Konfrontacja braku kryterium wieku oraz znaczenia pojęcia "służba" w ruchu oporu może prowadzić do odmiennego niż to przyjął organ wniosku (brak odpowiedniego wieku może powodować, że możliwa była współpraca, mająca takie natężenie, że w istocie jest służbą w szerszym znaczeniu). Organ powinien kwestię ustalenia znaczenia tego terminu wyjaśnić, mając na uwadze cały kontekst sytuacyjny, który jest przedmiotem oceny w zakresie przyznania uprawnień kombatanckich. Analiza treści uzasadnienia decyzji prowadzi w tym zakresie do dostrzeżenia, co zauważa sam organ, że możliwe były wyjątki od traktowania określonego wieku za kryterium rozpoczęcia służby (np. "Szare Szeregi"). Nieco innej oceny prawnej wymaga kwestia odebrania przysięgi. W istocie nie wspominają o niej świadkowie, których zeznania znajdują się w aktach. Jednakże, wyraźnie wskazuje na fakt złożenia przysięgi odwołanie Stowarzyszenia Żołnierzy AK-WiN. Organ powinien jednoznacznie tę sprzeczność wyjaśnić, biorąc pod uwagę, iż wyjaśnienie tej organizacji może mieć istotny walor dowodowy. Ponadto, organ powinien wyjaśnić w tym kontekście znaczenie posiadania przez skarżącą pseudonimu konspiracyjnego, co do którego nie ma wątpliwości żaden ze świadków, a który sama skarżąca bezpośrednio wiąże ze złożeniem przysięgi. Tak jak nie jest zadaniem organu dociekanie, dlaczego dowódca odbierając przysięgę, mógł postąpić niezgodnie z rozkazem Komendanta AK, tak nie jest również zasadne wymaganie od skarżącej, aby wskazała konkretne przyczyny, dla których dowódca odbierający przysięgę złamał rozkaz Komendanta. W ocenie sądu administracyjnego organ przyjął zbyt rygorystyczne wymagania co do możliwości powiązania istoty służby w organizacji konspiracyjnej ze spełnieniem powyższych warunków. W ocenie sądu administracyjnego wyjaśnienia wymaga także fakt powiązania twierdzeń świadków o przyjęciu do organizacji przed osiągnięciem wieku 16 lat z poglądem organu, iż takie stwierdzenia podważają ogólną prawdziwość oświadczeń świadków i strony co do całego okresu działalności strony. Niezależnie bowiem od strony prawnej, zdanie powyższe, znajdujące się w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wyraża ocenę szerszą i dotyczy samych czynności konspiracyjnych, które są jednoznacznie potwierdzone przez świadków i Stowarzyszenie oraz które nie są przecież przez organ co do istoty kwestionowane. Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) wskazują na podstawy, które mogą prowadzić do odmiennej kwalifikacji stanu faktycznego od tej, która została przyjęta przez organ. Kwalifikacja taka zależy od wszechstronnego wyjaśnienia tego stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym, co jest obowiązkiem organu na gruncie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a co w postępowaniu będącym przedmiotem oceny Sądu nie miało w pełni miejsca. Dokonanie ponownej analizy całego materiału dowodowego zgodnie ze wskazówkami płynącymi z powyższej argumentacji Sądu pozwoli na dokonanie właściwej kwalifikacji prawnej. Uzasadnia to powzięcie przez Sąd przekonania o możliwości wpływu powyższych braków w zakresie postępowania dowodowego oraz oceny dowodów na wynik postępowania. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) uchyla zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.