II SA/Lu 931/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]; II. przyznaje [...] N. N.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...], w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] października 2016 r., znak: [...], w ten sposób, że odroczyło termin zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł do dnia [...] lutego 2022 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] października 2016 r. MOPR zażądał zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł, z tytułu wypłaconego w kwietniu 2016 r. świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania", przyznanego decyzją w dniu [...] kwietnia 2016 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...], utrzymało w mocy powyższą decyzję z dnia [...] października 2016 r. Podaniem z dnia [...] lutego 2017 r. strona zwróciła się o częściowe umorzenie świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł oraz o rozłożenie na raty pozostałej kwoty, której część (35 zł) została uwzględniona powyższą decyzją. Jednocześnie w dniu [...] marca 2017 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na wskazaną wyżej decyzję Kolegium z dnia [...] stycznia 2017 r. Po analizie przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2017 r. wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji, Kierownik MOPR decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. odroczył termin spłaty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł do dnia [...] lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało zaskarżoną decyzją w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ uznał za trafne stanowisko Prezydenta Miasta L.. Stwierdził również, że zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń powinien być rozpatrzony w odrębnym postępowaniu przez organ pierwszej instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł M. K. wskazując, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, albowiem jest ona dla niego bardzo krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd uwzględnił skargę z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze. Należy mieć na względzie, że prawomocnym wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 378/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2016 r., znak: [...], orzekające o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia przez M. K.. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która jest wstrzymana z urzędu, organ administracji – w toku tego postępowania – obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczenia i odstąpienia od żądania zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem, a nie dwoma odrębnymi postępowaniami. Niewątpliwie zatem w ramach jednego postępowania konieczne jest ustalenie, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby, która pobrała nienależne świadczenie. Jeżeli zaś chodzi o ustawowy wymóg złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu (przez pracownika socjalnego lub przez stronę), uznać należy, że jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości (zob. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1894/07). Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie, wobec prawomocnego uchylenia decyzji o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych, brak było podstaw do orzekania o odroczeniu terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a więc przedwczesnym było orzekanie w tym przedmiocie. Nie budzi wątpliwości Sądu, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości albo w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W świetle powyższego, dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, można rozstrzygać o odroczeniu terminu jego zwrotu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" p.p.s.a. uchylił decyzje obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ drugiej instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w niniejszym wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje podstawę w art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).