II SA/Lu 934/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] roku nr [...]; II. przyznaje [...] P. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. zmienił decyzję własną z dnia [...] r., znak: [...], w ten sposób, że odroczył termin zwrotu przez M. K. świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł do dnia [...] r. Decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., znak: [...]. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji zażądał od M. K. zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł z tytułu wypłaconego w kwietniu 2016 r. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków, przyznanego decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Decyzja z dnia [...] r. została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., znak: [...] Wnioskiem z dnia [...] r. strona zwróciła się o częściowe umorzenie świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł oraz o rozłożenie na raty pozostałej kwoty, której część (140,90 zł) została objęta powyższą decyzją. Jednocześnie w dniu [...] r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na wskazaną wyżej decyzję kolegium z dnia [...] r. Po analizie przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji, Kierownik MOPR powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. odroczył M. K. termin spłaty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł do dnia [...] r. Zaskarżoną decyzją, wydaną po rozpoznaniu odwołania M. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ uznał za trafne stanowisko Prezydenta Miasta L.. Stwierdził również, że zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń powinien być rozpatrzony w odrębnym postępowaniu przez organ pierwszej instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł M. K. wskazując, że jest ona dla niego bardzo krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd uwzględnił skargę z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze. Należy mieć na względzie, że prawomocnym wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2017 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 360/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., znak: [...], orzekającą o zwrocie przez M. K. nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która jest wstrzymana z urzędu, organ administracji – w toku tego postępowania – obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczenia i odstąpienia od żądania zwrotu jest bowiem jednym postępowaniem, a nie dwoma odrębnymi postępowaniami. Niewątpliwie zatem w ramach jednego postępowania konieczne jest ustalenie, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby, która pobrała nienależne świadczenie. Jeżeli zaś chodzi o ustawowy wymóg złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu (przez pracownika socjalnego lub przez stronę), sąd uznał, że jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości (zob. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2008 r., I OSK 1894/07). Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie, wobec prawomocnego uchylenia decyzji o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych, brak było podstaw do orzekania o odroczeniu terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a więc przedwczesnym było orzekanie w tym przedmiocie. Nie budzi wątpliwości sądu, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości albo w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W świetle powyższego, dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, można rozstrzygać o odroczeniu terminu jego zwrotu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ i c/ p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje podstawę w art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.