II SA/Lu 936/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 10 października 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 29 sierpnia 2007 r. w przedmiocie przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 80 zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podniósł, że z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż T. W. zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze, które są ogrzewane centralnym ogrzewaniem. Dochód skarżącej stanowi emerytura w kwocie 524,69 zł. W okresie od 1 lutego 2007 r. do 31 lipca 2007 r. otrzymywała ona kwotę 60 zł miesięcznie tytułem pomocy na zakup żywności. W 2007 r. Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał T. W. 1000 zł w formie zasiłków specjalnych, co łącznie z pomocą na zakup żywności daje kwotę 1360 zł, Zdaniem skarżącej nie starcza jej środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych, ponieważ ani mąż, z którym jest w separacji (zamieszkujący w tym samym budynku) ani syn, nie partycypują w opłacaniu rachunków za energię elektryczną, a jedynie za wodę i ścieki. T. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mimo że mieszka razem z synem. Według jej twierdzeń syn nadużywa alkoholu. Skarżąca leczy się z powodu astmy oskrzelowej, wymaga też systematycznego przyjmowania leków. Koszt leczenia wynosi około 80 zł miesięcznie, zaś koszt zakupu środków higienicznych około 20 zł miesięcznie. Jest ona osobą sprawną fizycznie i psychicznie, sama chodzi po zakupy i do lekarza. Zdaniem organów orzekających w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jednakże świadczenie będące przedmiotem rozstrzygnięcia jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej formy pomocy i jej wysokość lub odmowa przyznania pomocy uzależnione są od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, ilości osób uprawnionych do świadczeń, a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Organ pierwszej instancji uznał, iż w skomplikowanej sytuacji rodzinnej, a także mając na uwadze przewlekłe schorzenia skarżącej, sytuację materialną oraz potrzeby należy przyznać jej specjalny zasiłek celowy w wysokości 80 zł. Wysokość przyznanej pomocy uzasadnił również potrzebami i sytuacją życiową innych osób i rodzin z terenu działania Ośrodka zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb oraz możliwościami finansowymi Ośrodka w tym zakresie. Wskazał również, że systematycznie udziela T. W. pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych. Należność za energię elektryczną obejmuje również zaległości za dłuższy okres, w którym skarżąca otrzymywała pomoc specjalną, cały czas przekraczając kryterium dochodowe. Posiadając określony dochód oraz pomoc społeczną, skarżąca dokonując wydatków decydowała jakie potrzeby stanowią priorytet i miała decydujący wpływ na takie, a nie inne wydatkowanie środków. Organy orzekające wyjaśniły także, iż nie uwzględniały takich wydatków skarżącej jak raty kredytu czy rachunki za prąd, ponieważ przepisy nie pozwalają na odliczenie tych wydatków od dochodu. Ponadto Kolegium przyznało, iż organ I instancji błędnie doliczył do dochodu T. W. pomoc w wysokości 60 zł, gdyż była ona przyznana do 31 lipca 2007 r., a zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku gdy następuje utrata dochodu, do badania uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej winien być wzięty dochód z miesiąca złożenia wniosku o pomoc i w takim wypadku dochód skarżącej stanowiła emerytura w wysokości 524,69 zł. Powyższa okoliczność jednak nie zmienia stanu faktycznego w sposób istotny, gdyż i tak wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe i organ może przyznać tylko zasiłek celowy specjalny. Podkreślono także, że zarówno mąż (w separacji) zajmujący oddzielne pomieszczenia w budynku, jak i pełnoletni, bezrobotny syn mieszkający z wnioskodawczynią w tych samych pomieszczeniach, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe winni partycypować w kosztach utrzymania domu. Kolegium podniosło także, że pomoc społeczna dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i nie jest w stanie spełnić wszystkich oczekiwań osób potrzebujących pomocy, zaś priorytetem jest niesienie pomocy osobom nie posiadającym dochodu, czy też posiadającym dochód poniżej kryterium dochodowego, czy też udzielanie pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. W związku z tym negatywnie należy ocenić fakt zwrotu organowi prawie całości przyznanej pomocy, ponieważ te środki skarżąca mogłaby przeznaczyć na pokrycie choćby jakiejś części zobowiązań. W ocenie Kolegium, organ I instancji przyznał pomoc mieszczącą się w granicach jego możliwości, co wynika z uzasadnienia decyzji, zaś o ile skarżącą nie satysfakcjonuje przyznana pomoc, to może ona ponownie wystąpić o udzielenie dalszej pomocy. Kolegium podniosło także, iż w związku z wnioskiem skarżącej o wyłączenie K. A. z rozpatrywania odwołania, Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem z dnia 8 października 2007 r. poinformował skarżącą, iż nie znalazł podstaw do wyłączenia, gdyż T. W. nie uprawdopodobniła istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca zarzuca naruszenie art. 107 § 3 kpa i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto podnosi, że brak jest postanowienia o wyłączeniu K. A. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i utrzymana nią w mocy decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej przyznająca pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 80 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną, nie naruszają prawa materialnego, tj. przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w powołanej wyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art.3 ust. 3 ustawy). Powyższą regulację należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek, tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, tj. po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej, jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczenia w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takiej regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wypływanie na świadomość klientów pomocy społecznej i uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżąca wnosiła o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłaty za energię elektryczną tj. o pomoc przewidzianą w art. 39 ustawy, który stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust.1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust.2). Zatem wniosek skarżącej o przyznanie pomocy na opłatę za energię elektryczną mieści się w katalogu zasiłków celowych, gdyż jest bez wątpienia niezbędną potrzebą życiową umożliwiającą życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w tym przepisie (kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł), przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. Według art. 41 pkt 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Organ pomocy społecznej uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi powyższa okoliczność i biorąc pod uwagę skomplikowaną sytuację rodzinną, przewlekle schorzenia skarżącej oraz jej sytuację materialną i potrzeby, przyznał jej specjalny zasiłek celowy w wysokości 80 zł. Wysokość przyznanej pomocy uzasadnił również potrzebami i sytuacją życiową innych osób i rodzin z terenu działania Ośrodka, zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb oraz możliwościami finansowymi Ośrodka w tym zakresie. Podkreślenia wymaga fakt, iż decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to znaczną swobodę organu w podejmowaniu decyzji o przyznaniu pomocy. Zasada ta jest uzasadniona brakiem możliwości przewidzenia i uregulowania wszystkich sytuacji życiowych, dlatego też organ musi posiadać możliwość oceny przesłanek do udzielenia pomocy. Prawo nie daje jednak organom pełnego luzu decyzyjnego, wymagając od nich dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienia ich oceny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu wydana decyzja w pełni odpowiada powyższym regułom. U podstaw kontrolowanej decyzji legło wszechstronne i wyczerpujące rozważenie, a dalej logiczna ocena całokształtu okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji życiowej i materialnej skarżącej. Dlatego też za chybione należy uznać zarzuty skrzącej dotyczące naruszenia art. 107 § 3 kpa i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Co do zarzutu dotyczącego nie wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy K. A. – członka Kolegium, podnieść należy, że nie brał on udziału w rozpatrywaniu odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji. Natomiast została ona pisemnie powiadomiona przez Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego o braku podstaw do wyłączenia K. A. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie takie winno zapaść w formie postanowienia, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wydając decyzję, organ administracji publicznej, działając na podstawie przepisów prawa, prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a wnioski, które wprowadził z tego materiału, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowią naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.