II SA/Lu 938/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [....] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Burmistrz Miasta K. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 12 ust. 2, art. 25 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił R. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w bieżącym okresie świadczeniowym, tj. od dnia 1 października 2011 r. do chwili obecnej. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że decyzją z dnia 21 listopada 2011 r. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną - M. M. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 250 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie z tego tytułu wynosiło 2250 zł - należność główna i 97,70 zł odsetki. Stosownie zaś do postanowień art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Odnosząc się do zgłoszonego powyżej wniosku organ zauważył, że strona nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, albowiem sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego nie jest na tyle trudna aby mogła stanowić podstawę umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Jak wskazał organ dłużnik alimentacyjny prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z babką – M. S., która z uwagi na jego częściowe ubezwłasnowolnienie jest jego kuratorem. Jest on do dnia 31 marca 2015 r. całkowicie niezdolny do pracy. Rodzina zamieszkuje w mieszkaniu o pow. 58 m2 , gdzie panują w "miarę dobre" warunki. Źródłem utrzymania rodziny jest renta socjalna dłużnika alimentacyjnego, z której prowadzona jest egzekucja komornicza - zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie do wypłaty 517,09 zł oraz renta M. S.i w wysokości 1273,54 zł, z której pokrywane są koszty utrzymania mieszkania. Dalej organ wskazał, iż za odmową umorzenia przedmiotowych należności przemawia również fakt skutecznej egzekucji wobec wnioskodawcy, która pozwoliła na pokrycie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2008/2009. Ponadto organ podniósł, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców. Dlatego fakt wypłaty przez Państwo świadczenia alimentacyjnego nie zwalnia zobowiązanego z wykonywania tego obowiązku. Na zakończenie organ dodał, że rozstrzygnięcie dotyczące przedmiotowego wniosku zapada w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W motywach odwołania strona podniosła, że organ pominął zasadnicze okoliczności dotyczące sytuacji życiowej strony co doprowadziło, że sprawa nie została rozpoznana co do istoty. Taką najistotniejszą kwestią jest natomiast stan zdrowia, który nie został prawidłowo przez organ określony i oceniony. Ponadto dodał, że wysokość otrzymywanych świadczeń w żaden sposób nie równoważy kosztów zaspokojenia podstawowych i usprawiedliwionych potrzeb, które w związku z tym ponosi w rzeczywistości M. S. Zdaniem strony powinien on podlegać samoistnej ocenie, a nie tej z uwzględnieniem osób, które świadczą mu pomoc z racji współczucia. Okoliczność ta również nie została zachowana, co dodatkowo stanowi, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego i uzasadnia uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W podstawie prawnej decyzji powołano się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 2 i 3 i art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium obszernie zreferowało dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie powołując się na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazało, że sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sprawą powiązaną z uprzednim orzeczeniem wydanym po zakończeniu okresu świadczeniowego w przedmiocie obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych osobie uprawnionej. Zaskarżona decyzja dotyczy natomiast kwestii umorzenia zadłużenia za bieżący, to jest niezakończony obecnie okres świadczeniowy. Tym samym - zdaniem Kolegium - nie jest wobec tego możliwe obecnie orzekanie w tej mierze w żadnej części. Strona może dopiero w przyszłości ponowić wniosek o umorzenie należności za obecny okres, lecz nie wcześniej niż po wydaniu na podstawie art. 27 ust. 1 ww. ustawy decyzji w sprawie zwrotu wypłaconych świadczeń. Z tych przyczyn Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z prawem, tj. naruszeniem norm postępowania i koniecznym było orzeczenie jak w sentencji decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. M. zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 i 3 i art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów polegające na uznaniu braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności oraz art. 7 , art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zmianę kwalifikacji przyjętego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania mimo zaistnienia szczególnych okoliczności dłużnika alimentacyjnego w postaci schorzenia niedającego jakiejkolwiek możliwości zarobkowania i uznanie, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu skargi powtórzył zarzuty odwołania nie zgadzając się ze stwierdzeniem, iż w jego sytuacji bytowej istnieje możliwość uregulowania należności z tytułu wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego. Schorzenie jakim jest dotknięty wyłącza bowiem w zupełności możliwość zarobkowania i uzyskiwania jakichkolwiek środków przez niego. Ponadto choroba ta nie daje szans na poprawę stanu zdrowia w przyszłości. Dodał, że jego źródłem utrzymania są świadczenia socjalne, których wysokość nie pozwala nawet na zaspokojenie potrzeb żywnościowych oraz zakup lekarstw niezbędnych do codziennej egzystencji. Dlatego domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie przedstawiając w dalszej jej części stan faktyczny innej sprawy niż stanowiąca przedmiot zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego R. M. o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych jego synowi M. M. jako osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przesłanki umorzenia tego typu świadczeń reguluje art. 30 ust. 2 ustawy, stanowiąc, że "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną", przy czym umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych - jak wskazuje przepis - z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Działanie w ramach wspomnianego uznania administracyjnego oznacza, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej dla strony decyzji organ może, ale nie musi, wydać takowe rozstrzygnięcie. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Jednakże przed przystąpieniem do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych obowiązkiem organu jest ustalenie jakiego okresu świadczeniowego wniosek dotyczy i czy roszczenie organu w stosunku do dłużnika o zwrot wypłaconych kwot jest już wymagalne. Wspomniana wymagalność powstaje bowiem dopiero po wydaniu przez organ na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zastrzec jednak należy, że wydanie takiej decyzji może nastąpić wyłącznie po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy dopiero ustalenie ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 ustawy pozwala na rozpatrzenie wniosku o jej umorzenie. Sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy jest bowiem sprawą administracyjną powiązaną z uprzednim orzeczeniem przez organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Stanowisko to jednolicie jest przedstawiane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2012 r., I OW 168/11, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 stycznia 2012 r., II SA/Lu 838/11 lub z dnia 6 października 2011 r., II SA/Lu 465/11). Decyzje o których mowa w przepisach art. 27 ust. 2 i art. 30 ust. 3 ustawy są decyzjami, które zapadają w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Dlatego też wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawsze stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczy nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie jest natomiast oczywiste, że wniosek o umorzenie długu alimentacyjnego złożony w dniu 14 listopada 2011 r. organ pierwszej instancji rozpatrzył w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych "w bieżącym okresie świadczeniowym, tj. od dnia 2011-10-01 r. do chwili obecnej", zatem świadczeń przyznanych decyzją Burmistrza Miasta K . z dnia 21 listopada 2011 r., na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Biorąc pod uwagę powyższe jest zatem jasne, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie długu alimentacyjnego ani nawet w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organy nie orzeczono decyzją ostateczną o obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, za przedmiotowy okres świadczeniowy. Co więcej było to niemożliwe z uwagi na nie zakończenie tego okresu, którego koniec przypadał na 30 września 2012 r. W tych okolicznościach nie może budzić żadnych wątpliwości, że wniosek o umorzenie w całości lub w części należności wypłacanych na podstawie ww. decyzji z dnia z dnia 21 listopada 2011 r., był bezprzedmiotowy, ponieważ skarżący nie był jeszcze zobowiązany do zwrotu tych należności. Skoro zatem jak wskazano brak było jakichkolwiek podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia przedmiotowych należności, tym samym rację miało Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzając, iż postępowanie administracyjne prowadzone z wniosku skarżącego było bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jeżeli natomiast okoliczność taka zostanie stwierdzona na etapie postępowania odwoławczego przez organ odwoławczy, organ ten uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Prawidłowe zatem było rozstrzygnięcie Kolegium o uchyleniu decyzji Burmistrza Miasta K. i umorzeniu postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji w przedmiotowym zakresie. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze. W ich kontekście należy jedynie podnieść, że skarżący zdaje się nie dostrzegać, iż konsekwencją uchylenia przez Kolegium niekorzystnej dla niego decyzji organu pierwszej instancji, jest możliwość ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie przedmiotowych należności, co - jak wyżej wskazano - może nastąpić dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz złożeniu przez niego wniosku w tym zakresie, w którym uprawniony będzie do ponownego przedstawienia wszystkich argumentów przemawiających za jego uwzględnieniem. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianą) orzekł jak w pkt I sentencji. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej (pkt II) orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w zw. z art. § 2 ust. 1 i 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).