II SA/Lu 953/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej I. oddala skargę ; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu w tym 55, 20 (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ...Kierownik Działu do spraw Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta skierował M. R. do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 11 kwietnia 2012r o umieszczeniu M. R. w domu pomocy społecznej bez wymaganej zgody. Organ wyjaśnił, że ze względu na to, że na terenie L. nie funkcjonuje dom dla osób z zaburzeniami psychicznymi zasadne było skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w K., który dysponował wolnym miejscem. Od decyzji tej odwołanie wniósł M. R., w którym wskazał, że polepszył się jego stan zdrowia. Od wielu lat chodzi na terapię zajęciową w Środowiskowym Domu Pomocy "R." w L., który jest blisko domu. Wskazał, że jego matka mieszka w L. i duża odległość do bliskich wynikająca z umiejscowienia domu w K. będzie miała negatywny wpływ na jego zdrowie. Podkreślił, że musi korzystać z częstych badań onkologicznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia 26 września 2012r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 sierpnia 2012r. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego V Wydział Rodzinny i Nieletnich z 11 kwietnia 2012r., sygn. akt. V RNs 188/12 kierującego M. R. do domu pomocy społecznej bez jego zgody. Ponadto wyjaśnił, że wobec skierowana M. R. przez Sąd do domu pomocy społecznej i związanej z tym konieczności wykonania orzeczenia należy uznać zarzuty opierające się na polepszeniu stanu zdrowia za niezasadne i nie mające wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazał poza tym na to, że w aktach sprawy znajduje się opinia biegłego sądowego - psychiatry z dnia 13 lutego 2012r., z której wynika, że strona cierpi na organiczne zaburzenia osobowości o dużym nasileniu i wynikającej z tego niezdolności do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych, co uzasadnia oddawczej, skierowanie od domu pomocy społecznej bez wymaganej ustawowo zgody. Z opinii tej wynika, że w ostatnich latach nie pierwszy plan wysuwają się organiczne zaburzenia osobowości, które powodują niezdolność do racjonalnego kierowania zachowaniem. Opinia stwierdza, że badany od wielu lat nie potrafi zadbać o własne potrzeby, bywa agresywny oraz wyczerpały się możliwości opieki nad nim w warunkach domowych (k. 5 opinii). Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że z uwagi na konieczność przebywania w domu pomocy społecznej oraz brak na terenie L. placówki odpowiedniego typu, organ I instancji słusznie – biorąc pod uwagę opinię sądowego-psychiatry - skierował stronę do położonego na terenie województwa lubelskiego domu pomocy społecznej w K. Tym samym nie można uznać, iż zarzut zbyt dużej odległości z Domu Pomocy Społecznej do miejsca rodziny jest zasadny. Poza tym zdaniem Kolegium położenie placówki na obrzeżach B. nie daje podstaw do obaw, iż dojdzie do zaniedbań w zakresie wykonywania ewentualnych badań onkologicznych. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma też znaczenia dołączony do akt wniosek strony z dnia 17 września 2012r. o wznowienie postępowania w sprawie V Rns 188/12 dotyczącej umieszczenia w domu pomocy społecznej bez zgody. Wskazane postanowienie Sądu jest prawomocne i brak jest podstaw do jego niewykonywania, z uwagi na niedawne złożenie wniosku zmierzającego do wszczęcia postępowania cywilnego w trybie nadzwyczajnym. M. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2012r. wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 kwietnia 2012r. i oddalenie wniosku o umieszczenie go w Domu Pomocy Społecznej w K. W uzasadnieniu skargi wskazał, że o wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego nie wiedział, bo nie zostało mu doręczone zawiadomienie o rozprawie, a dowiedział się w sierpniu 2012r., kiedy to została mu doręczona decyzja o umieszczeniu skarżącego w DPS w K. Poza tym podniósł, że skierowanie go do DPS w K. może skutkować pogorszeniem jego stanu zdrowia. Wyjaśnił przy tym, że jego dotychczasowe niewłaściwe zachowanie spowodowane było nieodpowiednio dobranymi lekami. Obecnie jego stan zdrowia poprawił się i pozwala mu na normalne funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i na zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy "R.". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że wszelkie okoliczności sprawy zostały właściwie ocenione, co czyni rozstrzygniecie zasadnym i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści przepisów art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). Na podstawie Kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego z dnia 19 lipca 2012r. organy ustaliły, że M. R. przebywa w miejscu swojego zameldowania w L., gdzie zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która ze względu na stan zdrowia i podeszły wiek, nie jest w stanie opiekować się dłużej synem. Głównym źródłem utrzymania skarżącego i jego matki: są renta z dodatkiem pielęgnacyjnym skarżącego w kwocie 886,92 zł oraz renta T. R. w wysokości 1398,95 zł. W wywiadzie podano także, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Od wielu lat leczony jest psychiatrycznie, wielokrotnie był hospitalizowany. Z uwagi na znaczne zaburzenia procesów poznawczych, może stanowić zagrożenie dla siebie i innych. Jest w trakcie leczenia farmakologicznego. Obecnie jest "wyciszony", uczęszcza na zajęcia do Środowiskowego Domu Samopomocy w L. Pomimo, że skarżący zdolny jest do "samoobsługi" – zdaniem organu – wymaga pomocy i wsparcia ze strony osób drugich, a uczestnictwo w zajęciach DPS jest niewystarczające. Ponadto z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji (wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 stycznia 2002r., nr 4000631). Z uwagi na zaburzenia psychiczne, brak należytej opieki i kontroli w leczeniu, Szpital Neuropsychiatryczny SP ZOZ wystąpił do Sądu z wnioskiem o umieszczenie M. R. w Domu Pomocy Społecznej bez jego zgody. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r. ( sygn. akt V RNs 188/12 ) Sąd Rejonowy V Wydział Rodzinny i Nieletnich orzekł o umieszczenia M. R. w domu pomocy społecznej bez jej zgody. W trakcie postępowania Sąd przeprowadził dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 13 lutego 2013r., w której wskazano, że uszkodzenia mózgu jakie wystąpiły u skarżącego w dzieciństwie przejawiają się przede wszystkim cechami charakteropatycznymi: obniżonym krytycyzmem, skłonnością do euforycznego nastroju oraz trudnościami w hamowaniu emocji i adekwatnym regulowaniu swojego zachowania. U M. R. stwierdzono zaburzenia sfery emocjonalnej: niezdolność do hamowania negatywnych emocji, chwiejność emocjonalna, odhamowanie impulsów. Specjalista psychiatra wskazał na ograniczone zaburzenia osobowości w nasilonej postaci. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę taką kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 2 powyższej ustawy). Według art. 54 ust. 4 powołanej ustawy, w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej jest obowiązany do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. W odniesieniu do osób chorych psychicznie, co do których zachodzą warunki o których mowa w art. 54 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, kierowanie do domu pomocy społecznej jest regulowane nadto przepisami art. 38 oraz art. 39 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.). Na mocy art. 38 ustawy o pomocy społecznej, osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub za zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Natomiast według art. 39 ust. 1 ustawy, jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Zgodnie z art. 39 ust. 3, jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy. Stosownie natomiast do treści § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 1995 r. w sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisania do domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i upośledzonej umysłowo (Dz. U. Nr 92, poz. 460 ze zm.) po otrzymaniu orzeczenia sądu opiekuńczego o skierowaniu do domu organ wydaje decyzję o skierowaniu osoby do domu odpowiedniego typu. Wydanie takiej decyzji nie wymaga złożenia wniosku o skierowanie do domu oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (w brzmieniu obowiązującym po dacie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 21 października 2005r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisania z domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i upośledzonej umysłowo, Dz. U. Nr 219, poz. 1871). Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowanego orzecznictwa jest to czynność, określana jako wykonanie przez organ pomocy społecznej orzeczenia sądu opiekuńczego ( wyrok NSA z dnia 25 marca 2009r. I OSK 624/08 LEX nr 580352 ). W tych okolicznościach, wobec wydania przez sąd powszechny orzeczenia o potrzebie przyjęcia skarżącego - bez jego zgody - do domu pomocy społecznej, rola organu pierwszej instancji ograniczała się w istocie do wykonania orzeczenia sądu opiekuńczego, które miało charakter wiążący. Wykonanie to wymagało zatem przede wszystkim wydania decyzji o skierowaniu M. R. do domu pomocy społecznej, co organ administracji wykonał. Procedura kierowania do domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie, która nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej jest uregulowana w sposób specyficzny, odmienny od innych postępowań w sprawach świadczeń z pomocy społecznej. Wobec powyższego należy wskazać, że decyzja organu I instancji o skierowaniu M. R. do DPS dla osób z zaburzeniami psychicznymi stanowiła zatem jedynie wykonanie wspomnianego orzeczenia, co oznacza, że skargę uznać należy za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Organ pomocy społecznej związany jest orzeczeniem sądu opiekuńczego, niezależnie od zarzutów skierowanych w stosunku do takiego orzeczenia. Z przyczyn wyżej podniesionych na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.