II SA/Lu 954/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... o odmowie przyznania T. W. specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że T. W. w dniu 30 listopada 2011r. zwróciła się o przyznanie jej świadczenia w wysokości 500 zł na zakup bojlera o pojemności 80 l. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z wnioskodawczynią w dniu 6 grudnia 2011r. organ ustalił, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując pokój i pomieszczenie gospodarcze budynku, w którym mieszka również jej mąż Z. W., z którym pozostaje w separacji. Podczas wywiadu wnioskodawczyni wskazała na wydatki określone w jej oświadczeniu z dnia 20 czerwca 2011r., które obejmują energię elektryczną – 50 zł, wywóz nieczystości – 40 zł, telefon – 50 zł, odwołania i skargi – 60 zł, leki - 40 zł (choć faktura z 30 listopada 2011r. opiewa na kwotę 58,02 zł), a także powołała się na swoje oświadczenie z dnia 24 sierpnia 2010r. z innej sprawy, w którym wskazała, że jej wydatki mieszkaniowe wynoszą 360 - 380 zł miesięcznie, a tytułem egzekucji komorniczej organ potrąca z jej emerytury kwotę 182,04 zł. Odmawiając przyznania zasiłku celowego organ stwierdził, że dochód wnioskodawczyni przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 477 zł, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w październiku 2011r. wyniósł 834,64 zł i obejmował emeryturę w kwocie 634,64 zł oraz świadczenie pieniężne na zakup żywności w kwocie 200 zł miesięcznie przyznane od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2011r. Organ stwierdził również, że nie ma również podstaw do przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jej sytuacja nie należy bowiem do sytuacji wyjątkowych, bowiem otrzymuje ona od organu systematycznie pomoc: w 2010r. otrzymała łącznie 5306 zł, w tym na zasiłki celowe 1250 zł, natomiast w 2011r. udzielono jej pomocy w wysokości 6376,50 zł. Organ wskazał, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodów, lecz ma jedynie na celu udzielanie pomocy i wsparcia, a ze względu na potrzeby innych osób jego możliwości finansowe są ograniczone. Ponadto, zdaniem organu, T. W. powinna w pierwszej kolejności naprawić popsuty bojler, a nie wyrzucać go; poza tym z bojlera korzysta również jej mąż, a więc i on powinien partycypować w kosztach naprawy bądź zakupu bojlera. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca podniosła, że w sprawie brały udział pracownice OPS– H. L. oraz P. K., które powinny być wyłączone na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Również członkowie SKO biorący udział w wydaniu zaskarżonej decyzji tj. K. A. i E. C. – S. powinni być wyłączeni od rozpoznania sprawy, gdyż wiele ich decyzji było uchylanych przez sąd administracyjny, co podważa kompetencje tych pracowników. Ponadto organ I instancji naruszył art. 10 kpa, nie wydał skarżącej kserokopii wywiadu z dnia 6 grudnia 2011r., a odwołanie przekazał organowi odwoławczemu ze znacznym, ośmiomiesięcznym opóźnieniem. Skarżąca zarzuciła również, że organy nie oceniły należycie jej sytuacji życiowej uznając bezzasadnie, że nie stanowi ona szczególnego przypadku, podczas gdy skarżąca utrzymuje się z niskiej emerytury, z czego na leki i środki higieniczne przeznacza 200 zł. Zdaniem skarżącej organy wadliwe doliczyły do dochodu otrzymywane świadczenie na dożywianie w kwocie 200 zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżąca wnosiła o przyznanie jej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup bojlera o pojemności 80 l. Zasiłek taki może być przyznany bądź na podstawie art. 39 bądź na podstawie art. 41 ustawy. Przepis art. 39 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy; przyznanie na tej podstawie takiego świadczenia uzależnione jest jednak od wysokości dochodów, które nie mogą być wyższe niż ustalone w ustawie kryterium dochodowe (art. 8 ust.1) – jego przekroczenie uniemożliwia bezwzględnie przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39. Organ może rozważać również udzielenie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 41 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślić należy, że przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co w szczególności oznacza, iż organ samodzielnie ustala wysokość przyznawanego świadczenia. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Decyzja taka nie podlega jednak kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.), lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. (wyrok NSA z dnia 8 maja 2002r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.) Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej zasiłku celowego. Organy słusznie uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego na mocy art. 39 ustawy ze względu na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 477 zł – dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w październiku 2011r. wyniósł bowiem 834,64 zł i obejmował emeryturę w kwocie 634,64 zł oraz świadczenie pieniężne na zakup żywności w kwocie 200 zł. Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo doliczył do dochodu to świadczenie, gdyż nie stanowi ono żadnego ze świadczeń podlegających odliczeniu wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy tj. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. W szczególności nie jest ono zasiłkiem celowym, pomimo podobnego charakteru, gdyż świadczenie "na dożywianie" jest przedmiotem odrębnej regulacji ustawowej. Niezależnie od tego, już sama kwota emerytury przekracza ustawowe kryterium dochodowe, dlatego zasiłek celowy nie mógł być przyznany na podstawie art. 39 ustawy. W sytuacji występującej w sprawie organ zasadnie rozważał również udzielenie skarżącej pomocy w oparciu o uznanie administracyjne na podstawie art. 41 ustawy. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji życiowej skarżącej, ale wskazały na to, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, a także na to, że Ośrodek systematycznie od wielu lat udziela jej pomocy, a ponadto ze względu na konieczność pomocy także innym osobom ma ograniczone środki finansowe. Wobec powyższego organom nie można zarzucić przekroczenia granic przysługującego im uznania administracyjnego. Zarzut skargi o naruszeniu przez organy art. 10 kpa nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca była zawiadamiana o czynnościach podejmowanych przez organ (k. 11 akt admin.) i brała udział w postępowaniu, w szczególności uczestniczyła w wywiadzie środowiskowym. Nietrafny jest też zarzut niewyłączenia - w trybie art. 24 § 3 kpa - od udziału w postępowaniu członków Kolegium oraz pracownic OPS – H. L. i P. K. – w toku postępowania skarżąca złożyła jedynie wniosek o wyłączenie H. L., który został rozstrzygnięty postanowieniem organu I instancji z dnia 14 sierpnia 2012r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, by H. L. i P. K. brały udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, bowiem wydała ją i podpisała działająca z upoważniania Wójta Gminy – Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej B. Ś. Zarówno pracownica Ośrodka H. L., jak i P. K. wykonywały natomiast wyłącznie czynności o charakterze technicznym – P. K. sporządzając wywiad środowiskowy z udziałem skarżącej, zatwierdzony przez nią jej własnoręcznym podpisem. Wywiad jest szczegółowy, a jego treść nie nasuwa wątpliwości co do bezstronności pracownicy, w szczególności zawiera oświadczenia i wnioski skarżącej co wysokości i celów żądanych świadczeń. Z kolei członkom Kolegium skarżąca zarzuciła naruszanie prawa i brak kompetencji, co nie stanowi podstawy wyłączenia. Kwestia odmowy sporządzenia i wydania uwierzytelnionej kserokopii wywiadu środowiskowego była natomiast przedmiotem odrębnego orzeczenia z dnia 28 grudnia 2011r., które podlegało zaskarżeniu do właściwego organu, zaś kwestia opóźnienia w przekazaniu przez organ I instancji odwołania organowi wyższego stopnia nie miała wpływu na treść decyzji. Z tych względów, w sprawie niniejszej brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji; o wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu adwokata orzeczono natomiast na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002r., Nr 163, poz.1348 ze zm.).