II SA/Lu 956/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Wojciech Kręcisz (spr.), Protokolant Referent Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi J. T.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr SKO.[...] wydaną na podstawie przepisów art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zmianami) po rozpatrzeniu odwołania J. T. – W. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...] wydanej w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skład orzekający SKO wskazał, iż Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia z dnia [...]r. nr [...] odmówił J. T. – W. przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci D., R., M., E., M. i D. podnosząc, iż wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, stąd też nie spełnia warunków do przyznania jej tego świadczenia. Od decyzji tej odwołała się J. T. – W., która podnosiła, iż dzieci, o świadczenie na które się ubiega, nie są biologicznymi dziećmi jej męża. Odwołująca się podnosiła również, iż jakkolwiek dzieci mają zasądzone alimenty od ojca w łącznej wysokości 1.200 zł miesięcznie, to jednak od samego początku ojciec dzieci uchyla się od ich płacenia. W związku z tym, J. T. – W. podnosiła, iż w jej przekonaniu, ojczym nie ma obowiązku utrzymywania nie swoich dzieci, gdyż nie jest ich opiekunem prawnym. W odwołaniu opisywała ona również trudną sytuację materialną, w jakiej znajduje się rodzina, co według niej, również przekonuje o zasadności jej żądania. Rozpatrując odwołanie J. T. – W., skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego , w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Podniesiono również, iż zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 538 zł. Zgodnie zaś z przepisem art. 2 pkt 5 ustawy, osobą uprawnioną, jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołując się w tym kontekście do przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż osoba samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu tej ustawy, to panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W związku z tym, skład orzekający SKO podniósł, iż warunkiem koniecznym uznania za osobę samotnie wychowującą dziecko uprawniona do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej, jest spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż jakkolwiek odwołująca się nie wychowuje dzieci wspólnie z ich ojcem, co stanowi realizację jednej z dwóch przesłanek, to jednak nie jest ani panną, ani wdową, jak również nie ma orzeczonej separacji. Poprzez zawarcie nowego związku małżeńskiego utraciła również status osoby rozwiedzionej. W tym kontekście wskazano także, iż ustawodawca przewidział a w tym względzie wyjątek od wyżej wskazanej zasady wynikający z przepisu art. 29 ust. 1 ustawy, w świetle którego osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki, przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła do sądu pozew o rozwód albo separację i spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie. Od tej decyzji J. T. – W. odwołała się, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W żądaniu skargi, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem i w jej przekonaniu, również niesprawiedliwej. Uzasadniając swoje stanowisko, skarżąca szeroko i szczegółowo opisywała sytuację, w jakiej znajduje się jej rodzina, w tym zwłaszcza, jakie nakłady finansowe łączą się z utrzymaniem tak dużej rodziny. Podnosiła ona również, iż po rozwodzie z jej pierwszym mężem, ojcem jej sześciorga dzieci, związała się z innym mężczyzną i zawarła z nim związek małżeński. Podnosiła w tym kontekście, iż jakkolwiek obydwoje, wraz z obecnym mężem opiekują się wszystkimi dziećmi, dbają o nie, zabiegają o pomoc dla nich, to jednak za niesprawiedliwe uważa, iżby fakt zawarcia nowego związku małżeńskiego pozbawiał ją prawa do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej, zwłaszcza, że biologiczny ojciec dzieci nie utrzymuje z nimi żadnego kontraktu i nie łoży na ich utrzymanie. Podnosiła więc, iż według niej, jej dzieci z pierwszego małżeństwa są osobami uprawnionymi do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej, a na prawo to nie ma wpływu jej drugie małżeństwo, które zawarła, jak podnosiła, w celu stworzenia pełnej rodziny. W tym kontekście, jak należy wnosić z uzasadnienia żądania skargi, skarżąca podważała również racjonalność ustawodawcy, podnosząc, iż przepisy ustawy, na podstawie których odmówiono jej świadczenia promują samotnych rodziców. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i w jej uzasadnieniu, ponownie szeroko ją przywołując, kwestionowało zasadność skargi i wnosiło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie daje podstaw, aby wyeliminować je z obrotu prawnego. Ocena zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , w kontekście zarzutów formułowanych w skardze, musi uwzględniać treść przepisu art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jego świetle, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przywołany przepis ma podstawowe znaczenie dla określenia zakresu kognicji Sądu. Prawem, a także obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy dany konkretny zarzut został w skardze sformułowany. Oznacza to, iż Sąd nie jest związany i skrępowany sposobem sformułowania skargi, przywołanymi w niej argumentami, podnoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Jest natomiast związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Tym samym granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczane przez kryterium legalności działań administracji publicznej, z drugiej zaś przez całokształt tylko prawnych aspektów i tylko tego stosunku administracyjno prawnego, który został objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego orzekając w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż ani decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego , ani poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej prawa nie naruszają. Tym samy brak jest podstaw, aby uczynić zadość żądaniu skarżącej i wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jak również decyzję ją poprzedzającą. W sprawie niniejszej, istota zagadnienia sprowadza się do kwestii oceny tego, czy w toku toczącego się postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej w prawidłowy sposób stosowały przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do której ona odsyła – z uzasadnienia skargi, zdaje się bowiem wynikać, iż skarżąca formułowała zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – w zakresie, w jakim określają one przesłanki uprawniające do nabycia świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. W tym względzie, za punkt wyjścia uznać należy przepis art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Na jego gruncie, ustawodawca posługuje się pojęciem "osoby uprawnionej" definiowanym w przepisie art. 2 pkt 5 tej ustawy. Autentyczna, dokonana przez ustawodawcę, definicja normatywnego pojęcia "osoby uprawnionej" uznaje za taką, osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rekonstrukcja wszystkich normatywnych elementów pojęcia "osoby uprawnionej" musi również uwzględniać przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wynika to z techniki legislacyjnej zastosowanej przez ustawodawcę odsyłającego do ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim jest to konieczne dla ustalenia normatywnej treści pojęć "osoby samotnie wychowującej dziecko" oraz "osoby uczącej się". W rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, "samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka (art. 3 pkt 17 ustawy), "osobą uczącą się" w rozumieniu tej ustawy jest osoba pełnoletnia, ucząca się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów. Analiza tych przepisów, oceny i wnioski z niej wypływające, gdy skonfrontować je z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w sprawie w toku toczącego się postępowania administracyjnego, nakazuje stwierdzić, iż organy administracji publicznej odmawiając wnioskodawczyni przyznania zaliczki alimentacyjnej, przepisom tym nie uchybiły. W sprawie niniejszej, w zakresie odnoszącym się do ustalenia przesłanek do uzyskania zaliczki alimentacyjnej zagadnienie sprowadzało się więc do ustalenia treści pojęcia "osoby uprawnionej" w znaczeniu wynikającym z przepisu art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z przepisem art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przekonaniu Sądu, gdy skonfrontować normatywną treść wskazanych przepisów z dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi, to okazuje się, iż jakkolwiek nie jest sporna okoliczność, iż skarżąca nie wychowuje sześciorga swoich dzieci z pierwszego małżeństwa, z ich ojcem, z którym nie zamieszkuje wspólnie, to jednak faktem bezspornym jest również, iż nie jest ona ani panną, ani wdową, ani też nie pozostaje w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. Jakkolwiek bowiem była ona osobą rozwiedzioną, to jednak status ten utraciła ponownie wstępując w związek małżeński. Słusznie więc organy administracji publicznej I i II instancji, orzekając w sprawie, uznały, iż status osoby samotnie wychowującej dziecko uprawniający do zaliczki alimentacyjnej determinowany jest obydwoma wyżej wskazanymi przesłankami, które muszą ziścić się łącznie. Stąd też brak jest podstaw, aby uczynić zadość żądaniu skarżącej i uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przepisy prawa materialnego, w postępowaniu przed tymi organami zostały bowiem zastosowane w prawidłowy sposób. W tym względzie, podnieść należy, iż gdy zważyć na przepis art. 6 kpa, były one związane wolą ustawodawcy kształtującego warunki uzyskania prawa do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej w wyżej wskazany sposób. Ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, nie dawały również żadnych podstaw ku temu, aby sytuację skarżącej traktować, jako wyjątkową w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Również bowiem w tym przypadku nie ziściły się wskazane tym przepisem przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. W przekonaniu Sądu, podnieść również należy, iż jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. wydanym w sprawie sygn. akt K 18/2005 stwierdził, iż przepis art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593, Nr 192, poz. 1963) jest niezgodny z przepisami art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., to jednak fakt ten nie ma znaczenia dla wyżej formułowanych ocen i wniosków, tym samym dla wyniku sprawy sądowoadministracyjnej. Jakkolwiek bowiem, przedmiotem orzekania TK był przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jednak kontrolą konstytucyjności przepis ten objęty był w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (art. 27 ustawy). W tym kontekście podnieść również należy, iż Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, iż "inkryminowany" przepis narusza standard konstytucyjny, odwołując się do argumentu legislacyjnego, odroczył utratę jego mocy obowiązującej do dnia 31 grudnia 2005 r. Tym samym, jakkolwiek doszło również do sytuacji polegającej na tym, że zakres zmian dokonanych przepisem art. 27 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie objął jednak normatywnej treści przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to w warunkach zastosowania klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu, nie sposób było oczekiwać, aby organy administracji publicznej, w kontekście związania zasadą wynikającą z przepisu art. 6 kpa, mogły odmówić jego zastosowania i pominąć jego normatywną treść. Również sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji na datę jej wydania – [...] r. – nie miał podstaw, aby ją z tego powodu zakwestionować, jakkolwiek oczywiście, w konsekwencji przywołanego wyroku TK doszło do obalenia domniemania zgodności "inkryminowanego" przepisu ustawy z konstytucją. Związanie konstytucją (art. 178 ust. 1) oznacza również związanie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1), także w zakresie, w jakim ten odwołuje się do formuły klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z ustawą zasadniczą. Zasadę tę TK potwierdził w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku podnosząc, iż "[...] sądy i inne organy stosujące prawo mają obowiązek stosowania zaskarżonych przepisów przez cały okres ich pozostawania w mocy." W tym względzie oczekiwać więc należy, iż wykonując wyrok TK i realizując nakaz stanowienia prawa w sposób czyniący zadość zasadzie nadrzędności konstytucji, ustawodawca w terminie wskazanym w przywołanym rozstrzygnięciu sądu konstytucyjnego, lub też jeszcze przed jego upływem, podejmie działania zmierzające do usunięcia i zastąpienia regulacji zawartej w niekonstytucyjnych przepisach, regulacją nową zgodną ze standardem konstytucyjnym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.