II SA/Lu 96/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (spr.), Protokolant Asyst. sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2004 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r., wydaną z upoważnienia Rady Miejskiej , przyznającą J.A. zasiłek celowy w postaci bonu żywnościowego o wartości 10 zł na zakup środków czystości oraz odmawiającą przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że J.A. jest bezrobotny. Od maja 1998 r. był bezdomny, a obecnie, od maja 2003 r. zamieszkuje u K.R., prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe. Matka K.R. zapewnia im gorące posiłki. Z wcześniejszych akt spraw wynika, że skarżący był osobą nadużywającą alkoholu. W ocenie Kolegium przyznana skarżącemu pomoc jest adekwatna do potrzeb skarżącego, a odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup żywności jest uzasadniona, jeśli się weźmie pod uwagę, że odrębnymi decyzjami udzielono skarżącemu pomocy w postaci niezbędnej odzieży oraz żywności (8 konserw mięsnych). Ponadto skarżący mimo wielokrotnie składanych organowi pierwszej instancji zobowiązań do poszukiwania pracy, nie podjął w tym kierunku żadnych działań. Zdaniem Kolegium przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej mogłoby stwarzać zagrożenie, że pomoc ta zostanie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nawet jeśli bowiem skarżący w chwili obecnej nie nadużywa alkoholu, to jego dotychczasowa postawa życiowa nie daje gwarancji, że przyznana pomoc wykorzystana zostanie zgodnie z przeznaczeniem. Skarżący nie wykorzystuje wszystkich możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Z akt sprawy nie wynika, by istniały po jego stronie jakiekolwiek przeciwwskazania do podjęcia pracy. Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł J.A. Skarżący nie zgadza się z decyzją, określając ją jako niezadowalającą. Za bezpodstawny uważa zarzut dotyczący nadużywania przez niego alkoholu. Podnosi, że jego sytuacja jest wręcz krytyczna oraz że niezrozumiałym dla niego jest obawa Kolegium, iż przyznanie mu zasiłku mogłoby stwarzać jakiekolwiek zagrożenie. Ponadto skarżący zarzuca, iż nie został powiadomiony terminie posiedzenia organu drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie i szczegółowo przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zakres udzielonej skarżącemu w listopadzie 2003 r. pomocy. Podtrzymał też argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosząc, że nie jest powinnością służb społecznych dostarczanie wnioskodawcom wszystkich świadczeń przez nich oczekiwanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 z późn. zmianami), obowiązującej w dacie wydawania decyzji, ani przepisów postępowania. Stosownie do przepisu art.32 ust.1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Sformułowanie tego przepisu wskazuje, iż przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż organowi administracji pozostawiona jest ocena, czy i w jakiej wysokości ta forma pomocy może być w konkretnym przypadku przyznana. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 8 i 77 § 1, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 1, 2, 3 i 4 ustawy. Przepis art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art.8 kodeksu nakłada natomiast na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art.80 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Udzielenie skarżącemu pomocy nastąpiło po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a więc po zebraniu niezbędnych danych dotyczących aktualnej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącego. Należy zauważyć, że skarżący otrzymuje różne świadczenia z pomocy społecznej od 1993 r. (dołączone do akt sprawy niniejszej akta administracyjne liczą ponad 220 stron), jego sytuacja jest zatem doskonale znana organom administracji. Uzasadniając swoje decyzje miały więc organy obu instancji prawo odwołać się do wcześniejszych ustaleń i faktów, znanych im z racji prowadzonych postępowań. Ocena sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej musi być pełna, tylko bowiem taka ocena pozwala na udzielenie pomocy odpowiedniej do potrzeb, uwzględniającej także cele ogólne pomocy społecznej, wynikające z ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów tej ustawy. Przede wszystkim podkreślić należy, że już z przepisu art.1 ust.3 ustawy wynika, iż osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej jest bowiem nie tylko zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, ale doprowadzanie także w miarę możliwości do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem oraz zapobiegać powstawaniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby korzystające z pomocy społecznej nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia (art. 2 ust. 1 i 2 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust. 3 i 4 ustawy). Przepisy ustawy nie nakazują więc przyznania osobie ubiegającej się o pomoc społeczną i spełniającej kryteria wskazane w art. 3 (takie jak ubóstwo, bezrobocie, bezdomność, niepełnosprawność, długotrwała choroba czy alkoholizm) i art. 4 ustawy (dochód nie przekraczający kwot wskazanych w ustawie), świadczeń przez nią żądanych, lecz nakazują rozważenie wszystkich okoliczności w celu przyznania świadczeń odpowiednich do potrzeb danej osoby i uwzględniających zarówno cele pomocy, jak i możliwości jej udzielenia przez organ administracji. Przyznając skarżącemu decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. zasiłek celowy postaci bonu o wartości 10 zł na zakup środków czystości i odmawiając jednocześnie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, uwzględnił bowiem wskazane wyżej przepisy ustawy i przeprowadził postępowanie zgodnie z regułami, wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że w tej samej dacie organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu pomoc rzeczową w postaci niezbędnej odzieży zimowej, tj. spodni, kurtki i obuwia, bielizny osobistej oraz dwóch ręczników (decyzja nr [...]), a także w postaci 8 sztuk konserw mięsnych na listopad i grudzień 2003 r. (decyzja nr [...]). Zakres przyznanej skarżącemu pomocy jest więc stosunkowo duży i odpowiada zarówno potrzebom skarżącego, jak i możliwościom pomocy społecznej. Odmawiając skarżącemu zasiłku na zakup żywności organ pierwszej instancji miał na uwadze, że w dacie ubiegania się o zasiłek skarżący zamieszkiwał wspólnie z K.R. i korzystał z ciepłych posiłków w jego domu. Sytuacja i postawa skarżącego, znane organowi pierwszej instancji od ponad dziesięciu lat pozwalały też na wybór rzeczowych form pomocy społecznej. Należy podkreślić, że przepis art. 6 ustawy pozwala na odmowę lub ograniczenie świadczeń w sytuacji marnotrawienia przez osobę ubiegającą się o pomoc społeczną własnych zasobów materialnych, braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji, a w przypadku korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w sposób niezgodny z przeznaczeniem – na przyznanie świadczeń w formie niepieniężnej. W tej sytuacji organ drugiej instancji miał podstawy do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Należy również dodać, że decyzjami nr [...] i [...] z dnia [...] grudnia 2003 r., a więc wydanymi jeszcze przed rozpoznaniem sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przyznana została skarżącemu dalsza pomoc w formie rzeczowej. Odnosząc się do zarzutu rozpoznania sprawy bez udziału skarżącego należy wyjaśnić, że wyznaczenie rozprawy przed organem odwoławczym nie jest obowiązkowe. Stosownie do przepisu art.89 k.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi w toku postępowania rozprawę w każdym przypadku, gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa, a ponadto organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W rozpoznawanej sprawie ani przepisy prawa ani inne okoliczności nie wskazywały na potrzebę wyznaczenia rozprawy. Należy dodać, że obowiązkiem organów administracji jest załatwianie spraw szybko, wnikliwie i w formie pisemnej (art.12 i 14 k.p.a.). Z tych względów, mając na uwadze że zaskarżona decyzja nie narusza omówionych przepisów prawa materialnego i procesowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm.).