II SA/Lu 964/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc- Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.41/5070/OS/2023 w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 września 2023 r., znak: SKO.41/5070/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (organ) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Niemce z 3 sierpnia 2023 r., znak OPS.450.27.2023 odmawiającą Z. W. (wnioskodawca, skarżący) przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności wskazało, że wnioskiem z 9 czerwca 2023 r. skarżący wystąpił m.in. o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 10 godzin miesięcznie. W toku postępowania zainicjowanego powyższym wnioskiem, organ I instancji dwukrotnie (pisma z 29 czerwca 2023 r. oraz 4 lipca 2023 r.) zwrócił się do wnioskodawcy o dostarczenie na piśmie informacji o aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej, mieszkaniowej oraz przedstawienie odcinka emerytury za maj 2023 r. oraz zaświadczeń lekarskich dotyczących zakresu usług opiekuńczych, o które ubiega się wnioskodawca. Wnioskodawca nie wykonał wezwania, pomimo wielokrotnych wizyt w Urzędzie Gminy w Niemcach przy okazji składania innych pism. Dodatkowo, 20 lipca 2023 r. pracownicy socjalni, w asyście funkcjonariuszy policji stawili się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Mimo pisemnego zawiadomienia o planowanej wizycie, wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, gdyż wnioskodawca nie otworzył drzwi. Pismami z 30 czerwca 2023 r. oraz 21 lipca 2023 r. wnioskodawca składał ponaglenia w sprawie. W oparciu o treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 50 ust. 2, ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.) Kolegium uznało za prawidłowe rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające Z. W. przyznania wnioskowanych specjalistycznych usług opiekuńczych. Organ wskazał, że co prawda skarżący jest osobą przewlekle chorą, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (do 2027 r.) jednakże nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, komunikowaniem i funkcjonowaniem w środowisku. Systematycznie widywany jest w środowisku robiąc wspólnie z żoną zakupy, jeżdżąc do lekarza, załatwiając w urzędzie sprawy swoje i żony. Za środki lokomocji służą mu rower i samochód, którym wnioskodawca sam kieruje. Kolegium uznało, że nie można również zwolnić syna z obowiązku pomocy wnioskodawcy w związku z odległym miejscem zamieszkania. Nie jest bowiem wymagana pomoc bezpośrednia na miejscu, istnieje natomiast możliwość wykonania cięższych prac, zrobienia większych zakupów podczas odwiedzin u rodziców. Organ podkreślił także, że to w interesie wnioskodawcy leży dostarczenie organowi zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania usług opiekuńczych i ustalenia zakresu tych czynności, tak aby organ orzekający mógł wydać rozstrzygnięcie w oparciu o prawidłowe i jak najpełniejsze ustalenia. Takiego obowiązku wnioskodawca nie dopełnił. Organ zwrócił też uwagę, że działania podjęte w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, do czego organ I instancji uprawiony był na mocy art. 107 u.p.s., okazały się nieskuteczne na skutek niewpuszczenia pracowników socjalnych przez wnioskodawcę, nawet w asyście funkcjonariuszy policji. W tym stanie sprawy, uwzględniając postawę wnioskodawcy, organ zmuszony był oprzeć swoje rozstrzygnięcie o wniosek, notatkę służbową (kopia), pisma wnioskodawcy złożone w toku sprawy oraz wiedzę posiadaną z urzędu. W podsumowaniu organ stwierdził, że zarzuty odwołania są niezasadne i w istocie stanowią jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem organu pomocowego i pozamerytoryczne uwagi odwołującego skierowane do organu pierwszej instancji i treści wydawanych w sprawach wnioskodawcy rozstrzygnięć. W skardze do sądu skarżący wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia, zarzucając "naruszenie rażące prawa zagrażające życiu". Zdaniem skarżącego, organ nie miał podstaw do żądania od skarżącego dostarczenia druków zaświadczeń lekarskich z NZOZ Niemce, gdyż nie są one wydawane zainteresowanym z uwagi na tajemnicę lekarską. Wedle skarżącego, obowiązek bezpośredniego wystąpienia do NZOZ Niemce o zaświadczenia lekarskie nakłada na organ art. 50 ust. 5 u.p.s. W dalszej kolejności organ zarzucił, iż wbrew art. 107 ust. 4, ust. 3a, ust. 3b u.p.s. od daty doręczenia orzeczenia PZON [...] z 14 marca 2023 r. (4 kwietnia 2023 r.) nie sporządzono aktualizacji wywiadu środowiskowego. Z kolei działanie policji i pracowników socjalnych stanowi "najście" i naruszenie prawa zagrażające życiu, przy czym w aktach brak jest dowodu medycznego uzasadniającego udział policji. Skarżący wskazał także na naruszenia przez organ art. 150 ust. 1 u.p.s. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie należy wskazać, że skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ, natomiast skarżący nie oponował. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4). Przyznając usługi opiekuńcze organ pomocy społecznej ustala ich zakres, okres i miejsce świadczeń (ust. 5.) Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżący nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s., który definiuje osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. O ile zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, to jednak pozostaje on w związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w przypadku orzeczenia rozwodu. Ponadto z niekwestionowanych ustaleń organów administracji wynika także, że skarżący ma dorosłego syna. Okoliczności te nie pozwalają zatem uznać skarżącego za osobę samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. W konsekwencji w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 50 ust. 1 u.p.s., na gruncie którego przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych jest obligatoryjne. Wniosek skarżącego podlegał natomiast rozpoznaniu na podstawie ust. 2 tego artykułu, w ramach uznania administracyjnego. Rozpatrując żądanie skarżącego w tym trybie organ obowiązany jest do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, przy jednoczesnym poszanowaniu interesu społecznego. W tym celu organ ma obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzające do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a następnie ocenę czy dana okoliczność została dostatecznie udowodniona. Takie obowiązki ciążą na organie działającym zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Niezależnie od powyższego, należy jednak pamiętać, że aby umożliwić organowi rzetelne rozpatrzenie wniosku o przyznanie pomocy społecznej, osoba ubiegająca się o uzyskanie takiego wsparcia jest zobowiązana współpracować z organem (art. 4, art. 11 u.p.s.). Niewątpliwie bowiem, chcąc poprawić swoją trudną sytuację życiową, to przede wszystkim strona powinna być zainteresowana wykazaniem, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie jej świadczeń w ramach pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skargi, nie jest więc rolą organu poszukiwanie i pozyskiwanie z zasobów innych organów czy podmiotów trzecich dowodów przemawiających za słusznością żądań formułowanych przez wnioskodawcę. Co więcej, w sytuacji, gdy sam skarżący nie wykonał wezwań z 29 czerwca 2023 r. oraz 4 lipca 2023 r., w których jednoznacznie wskazano jakich informacji i dokumentów organ potrzebuje do rozpoznania wniosku, nie sposób uznać, jakoby to działanie organów w niniejszej sprawie jakkolwiek naruszało zasady gromadzenia materiału w postępowaniu dowodowym. Ze strony organu zasadniczym narzędziem pozwalającym na dokonanie ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej osoby ubiegającej się o pomoc, jest natomiast dowód w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego. Obligatoryjny charakter tego dowodu wynika wprost z art. 107 ust. 1 u.p.s., który stanowi, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny, przy czym czynności te – na wniosek właściwego organu - mogą się także odbywać w asyście funkcjonariusza policji (art. 107 ust. 3a, ust. 3b u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wskazane regulacje stanowią zatem podstawę nałożenia na stronę obowiązku współpracy z organem w ustaleniu jej faktycznej sytuacji życiowej, zdrowotnej, materialnej poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zaś brak zgody na jego dokonanie obliguje organ do negatywnego rozpatrzenia wniosku strony. Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 20 lipca 2023 r. o godzinie 9.00 w asyście funkcjonariuszy policji, pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącym lub jego żoną, wywiad nie został przeprowadzony, gdyż żaden z domowników nie był obecny, bądź przebywał w domu, lecz nie chciał otworzyć. Wymaga podkreślenia, że pismem z 4 lipca 2023 r. (doręczonym 10 lipca 2023 r.) skarżący został zawiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu i pouczony, że w razie potrzeby zmiany tego terminu, powinien zawiadomić o tym organ. Skarżący nie wyraził takiego zapotrzebowania. W tym stanie sprawy sąd ocenia, że organ obiektywnie nie mógł przeprowadzić wywiadu środowiskowego wyłącznie ze względu na postawę wnioskodawcy. Stwierdzić bowiem należy, że wnioskodawca został prawidłowo zawiadomiony o planowanym terminie wywiadu środowiskowego i pouczony o możliwości jego zmiany, przy czym takiej woli nie wyraził. W chwili pojawienia się pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania w ogóle nie odpowiedział na próby nawiązania kontaktu. Mając zatem na uwadze treść art. 107 ust. 4a u.p.s., wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z wyłącznej winy skarżącego, za prawidłowe należało uznać postępowanie organu, który odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo, na podstawie notatki służbowej pracownika socjalnego przybyłego na miejsce planowanego wywiadu środowiskowego, należy odnotować, że asysta funkcjonariuszy policji wynikała z faktu, iż skarżący podczas wizyt pracowników socjalnych często zachowywał się nieracjonalnie, kierował pod ich adresem groźby użycia siły i poszczucia psem, a nadto, wielokrotnie pomawiał i oskarżał o czerpanie korzyści materialnych w formie prowizji za przyznaną pomoc. W ocenie sądu okoliczności tego rodzaju w pełni uzasadniają postępowanie organów, które skorzystały z możliwości zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom wykonującym zadania z zakresu pomocy społecznej, do czego wprost legitymuje je art. 107 ust. 3a, ust. 3b u.p.s. Tym samym, wszelkie zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 107 sąd ocenił jako bezzasadne. Sąd nie znalazł również uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 50 ust. 5 u.p.s. Skoro bowiem organ słusznie odmówił przyznania skarżącemu specjalnych usług opiekuńczych, regulacja ta nie znajduje zastosowania w sprawie. Podobnie sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 150 ust 1 u.p.s., zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy, z zastrzeżeniem art. 150a, gdyż postępowanie z wniosku skarżącego zostało wszczęte po dacie wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej. W podsumowaniu sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W ocenie sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie nie może być potraktowane jako wykraczające poza granice uznania administracyjnego. Z tych względów sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.