II SA/Lu 97/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Witold Marcinowski (spr.), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant st. sekr. Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2004 r. sprawy ze skargi B. i J. M. i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie rejestracji samochodu stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 kpa i art. 72 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm./, po rozpatrzeniu odwołania B. M., A. M. i J. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] września 2002 r., sprostowanej postanowieniem z dnia [...] października 2002 r.; utrzymano w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu podniesiono, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r. w przedmiocie zarejestrowania pojazdu marki Volkswagen Passat, jako samochodu ciężarowego i odmówił zarejestrowania tego pojazdu, jako samochodu ciężarowego. Podstawę tej decyzji stanowiły następujące okoliczności: Przedmiotowy pojazd po raz pierwszy został zarejestrowany jako samochód osobowy przez Starostę Powiatu, w dniu [...] kwietnia 2000 r. Decyzją ostateczną tego organu z dnia [...] kwietnia 2000 r. pojazd został przerejestrowany z osobowego, na ciężarowy, na nazwisko E. B. - P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2002 r. stwierdziło nieważność tej ostatniej decyzji. J. M., B. M. i A. M. nabyli przedmiotowy samochód, już jako samochód ciężarowy, a następnie uzyskali potwierdzenie rodzaju pojazdu w ostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2000 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta. Po otrzymaniu w/w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2002 r. organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r., a po przeprowadzeniu postępowania wydał w dniu [...] zaskarżoną decyzję. Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołania. W jego ocenie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2002 r. stanowiła podstawę wznowienia, określoną w art. 145 § 1 pkt 8 kpa. B. M., A. M. i J. M., składając wniosek o rejestrację przedmiotowego pojazdu w dniu [...] kwietnia 2000 r. załączyli fakturę VAT dotyczącą zakupu samochodu od E. B. - P., dowód rejestracyjny [...] oraz kartę pojazdu. Konsekwencją wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...] maja 2002 r. było m.in. unieważnienie w/w dowodu rejestracyjnego określającego rodzaj pojazdu, jako ciężarowy. W tych okolicznościach, ów dowód rejestracyjny nie może w aktualnym stanie faktycznym i prawnym stanowić podstawy do zarejestrowania pojazdu, jako samochodu ciężarowego. Dokumentem, który pozwoliłby na dokonanie takiej czynności byłoby świadectwo homologacji, określające rodzaj przedmiotowego samochodu jako ciężarowy. Odwołujący się nie uczynili zadość żądaniu organu I instancji i nie dostarczyli właściwego świadectwa homologacji, a zatem nie dopełnili warunku, o którym mowa w przepisach art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W skardze złożonej do Sądu B. M., J. M. i A. M., wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając: I – naruszenie przepisów postępowania, polegających na: - nierozpoznaniu zażalenia na postanowienie z dnia [...] października 2002 r. w przedmiocie sprostowania omyłki; - naruszeniu art. 113 § 1 kpa poprzez zmianę podstawy prawnej, na której oparto decyzję organu I instancji postanowieniem, a nie nową decyzją; - nieprzeprowadzeniu dowodów zawnioskowanych w odwołaniu, co spowodowało naruszenie art. 7, art. 8 i art. 10 kpa; - naruszeniu art. 151 § 2 kpa; - naruszeniu art. 77 § 1 kpa poprzez niezebranie materiału dowodowego, co skutkuje oparciem decyzji na błędnie ustalonej podstawie faktycznej; - naruszeniu art. 77 § 4 kpa poprzez niepoinformowanie strony o faktach znanych organowi z urzędu, a przyjętych do podstawy faktycznej decyzji; II – naruszenie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym polegających na zastosowaniu art. 72 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2002 r., a nie w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o rejestrację, tj. w dniu [...] kwietnia 2000 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2002 r. nie dotyczy ich samochodu, bowiem wbrew uzasadnieniu w pojeździe tym nie wymontowano tylnej półki i nie zamontowano przegrody siatkowej. Dokumenty dołączone do wniosku o rejestrację /m.in. zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego/ pozwalały na zarejestrowanie samochodu jako ciężarowego na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2001 r. Żaden przepis nie nakładał na skarżących obowiązku posiadania odpowiedniej homologacji. W tych okolicznościach powinien znaleźć zastosowanie art. 151 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 kpa i z art. 146 § 2 kpa. Istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy podstawą prawną decyzji organu I instancji, a treścią tej decyzji. Sprostowanie dokonane postanowieniem z dnia [...] października 2002 r. było bezprawne. Poza tym na postanowienie to wniesiono zażalenie, dotychczas nierozpatrzone przez organ II instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu zignorowania zażalenia na postanowienie z dnia [...] października 2002 r. podniesiono, że takie zażalenie nie wpłynęło. Ponadto strony nie wnosiły w tym zakresie skargi na bezczynność organu I instancji. W ocenie Kolegium, chybiony jest zarzut naruszenia art. 113 § 1 kpa. Sprostowanie oczywistej omyłki było dopuszczalne, gdyż "/.../ słowna sentencja zaskarżonej decyzji była zgodna z dyspozycją art. 151 § 1 pkt 2 kpa, a nie jak wpisano pierwotnie z art. 151 § 2 kpa". Sąd, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W osnowie decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2002 r., jako podstawę procesową rozstrzygnięcia wskazano m.in. art. 151 § 2 kpa /k. 17 akt administracyjnych/. Postanowieniem z dnia [...] października 2002 r. organ ten sprostował omyłkę zawartą w osnowie w/w decyzji w ten sposób, że zastąpił zapis "Art. 151 § 2 na zapis: Art. 151 § 1 pkt 2". Powyższe postanowienie doręczono stronom w dniu [...] listopada 2002 r. z pouczeniem, że przysługuje na nie zażalenie "w terminie czternastu dni od daty jego doręczenia" /k. 21 oraz k. 18-20 akt administracyjnych/. Do skargi dołączono kserokopię zażalenia na to postanowienie nadane listem poleconym w urzędzie pocztowym w dniu [...] listopada 2002 r. /k. 20 akt sądowych/. Z odpowiedzi na reklamację wniesioną przez skarżących wynika, że przesyłka polecona została doręczona adresatowi w dniu [...] listopada 2002 r. /k. 27 akt sądowych/. Niesporne jest, że owo zażalenie nie zostało rozpatrzone przez organ odwoławczy, zaś z twierdzeń Kolegium wynika, iż nie zostało ono przekazane przez organ pierwszoinstancyjny. Oczywiste jest natomiast, że złożenie zażalenia i jego nierozpatrzenie spowodowało taki stan rzeczy, iż postanowienie z dnia [...] października 2002 r. nie ma znamion ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 kpa, jak wadliwie przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w osnowie decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. Nie jest rzeczą Sądu dochodzić, czy nierozpatrzenie zażalenia było rezultatem braku jego przekazania przez organ I instancji, czy też "zaginięciem" w SKO. Z uwagi jednak na skutki wyroku Sądu, niezbędne wydaje się wyjaśnienie tej kwestii, aby w przyszłości takie sytuacje, nie służące pogłębianiu zaufania obywateli do organów Państwa /art. 8 kpa/ nie powtarzały się. Do zażaleń mają bezpośrednie zastosowanie przepisy m.in. art. 129 § 1 i 3, 131, art. 133 i art. 137 kpa /por. Grzegorz Łoszczyca – Zażalenie w ogólnym postępowaniu administracyjnym; Kantor Wydawniczy Zakamycze 2000 r., str. 59-64/. Z art. 131 i art. 133 kpa w zw. z art. 144 kpa wynika, że organ I instancji zawiadamia strony o wniesieniu zażalenia, po czym przesyła zażalenie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie 7 dni od dnia otrzymania zażalenia. Jeżeli organ I instancji nie przekazał zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, to tym samym rażąco naruszył m.in. przepisy art. 77 ust. 2, art. 78 Konstytucji, w zw. z art. 7, art. 15, art. 133 kpa /por. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2002 r. sygn. SA/Rz 1953/2000 – niepubl./. Skutki takiego zaniedbania obciążają jednak bezpośrednio w sensie procesowym również organ odwoławczy. Nie jest trafne stanowisko Kolegium zawarte w odpowiedzi na skargę, że stronom w takim przypadku przysługiwała skarga na bezczynność /raczej zażalenie – por. art. 37 § 1 kpa/. Zażalenie, o którym mowa w przywołanym przepisie odnosi się bowiem do niezałatwienia spraw "wymagających postępowania wyjaśniającego" w terminach procesowych określonych w art. 35 lub w art. 36 kpa. Art. 37 § 1 kpa w żaden sposób nie dotyczy nieprzesłania zażalenia, wbrew wymogowi art. 133 kpa. Dopiero gdyby przyjąć, że przedmiotowe zażalenie przekazano organowi odwoławczemu, a mimo to organ nie rozpatrzył go "w ciągu miesiąca od dnia otrzymania", wówczas stronom przysługiwałoby zażalenie, o jakim mowa w art. 37 § 1 w zw. z art. 35 § 3 kpa. Tymczasem Kolegium konsekwentnie utrzymuje, że organ I instancji zażalenia nie przesłał. Przy przyjęciu stanowiska Kolegium, nigdy nie doszłoby do zbadania w toku instancji prawidłowości postanowienia organu pierwszoinstancyjnego, a przed stroną zamknięta byłaby możliwość wniesienia skargi sądowej na niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie drugoinstancyjne. Zauważyć również należy, że ocena zawarta w odpowiedzi na skargę odnośnie prawidłowości zastosowania art. 113 § 1 kpa jest nieuprawniona, bowiem taka ocena może być wyrażona wyłącznie w postanowieniu, rozstrzygającym zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Konkludując stwierdzić należy, że wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. było niedopuszczalne, skoro postanowienie pierwszoinstancyjne z dnia [...] października 2002 r. nie było ostateczne, wobec złożenia przez strony zażalenia i nierozpatrzenia go przez organ odwoławczy, bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy. W tych okolicznościach nastąpiło rażące naruszenie przepisów art. 78 Konstytucji oraz art. art. 7, 8, 15 i 16 kpa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, to takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności. Końcowo zauważyć należy, że strony złożyły zażalenie z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 141 § 2 kpa. Dostosowały się jednak do pouczenia udzielonego przez organ I instancji /vide k. 21 akt administracyjnych/ i wniosły zażalenie w terminie zakreślonym przez organ, tj. 14 dni od daty doręczenia postanowienia. Błędne pouczenie nie może stronie szkodzić /por. art. 112 kpa/. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ należało orzec, jak w sentencji. .