II SA/Lu 987/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., znak: [...] Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 23 ust. 1, ust. 6 i ust. 7 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.), Wójt Gminy C. uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane P. T. decyzją tego organu z dnia [...] września 2014 r., znak: [...], wypłacone w okresie od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. w łącznej kwocie [...]zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz nałożył obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] września 2014 r. przyznał P. T. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] września 2015 r. Decyzja ta została uchylona na wniosek P. T. decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 155 k.p.a. Powołując się na treść art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ podniósł, że z załączonego do wniosku zaświadczenia Zespołu Szkół Górniczych w Ł. z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] wynika, że w roku szkolnym [...] P. T. był uczestnikiem pierwszego semestru Kwalifikacyjnego Kursu Zawodowego w zawodzie technik elektryk. Z dniem [...] września 2012 r. Ministerstwo Edukacji N. wprowadziło nową formę kształcenia zawodowego dla dorosłych - kwalifikacyjne kursy zawodowe. Zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy o systemie oświaty, kwalifikacyjny kurs zawodowy oznacza kurs, którego program nauczania uwzględnia podstawę programową kształcenia w zawodach, w zakresie jednej kwalifikacji, którego ukończenie umożliwia przystąpienie do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w zakresie tej kwalifikacji. Kwalifikacyjny kurs zawodowy jest formą zastępującą kształcenie dorosłych w szkołach policealnych, które to wchodzą w zbiór szkół ponadgimnazjalnych, jednakże szkołą ponadgimnazjalną nie jest. Organ wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż w okresie od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. P. T. nie uczęszczał do szkoły w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należało uznać, że świadczenie pobrane w danym okresie w łącznej kwocie [...]zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, zaś odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania P. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną w niniejszej sprawie przez Wójta Gminy C.. W skardze na decyzję kolegium P. T. podniósł, że nie jest jego obowiązkiem znać przepisy dotyczące przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dlatego uważa, że niesłusznie obciążono go odsetkami za pobrane świadczenie w sytuacji popełnienia błędu przez organ. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego błędu pracownika organu pierwszej instancji kolegium podniosło, że powyższa okoliczność nie ma wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja uznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone P. T. w okresie od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane oraz nakładająca obowiązek zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 23 ust. 1 i 7 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Z powyższych norm wynika, że świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane wyłącznie w sytuacji wystąpienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 2 pkt 7 lit. c/ ustawy. W niniejszej sprawie - wbrew stanowiskom organów obu instancji – nie wystąpiła żadna z tych przesłanek. Skarżącemu przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego decyzją z dnia [...] września 2014 r. Jako podstawę prawną przyznania tego świadczenia organ wskazał art. 9 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. W rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "szkoła" oznacza szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Skarżącemu przyznano przedmiotowe świadczenie z uwagi na to, iż w roku szkolnym 2014/2015 był uczestnikiem pierwszego semestru Kwalifikacyjnego Kursu Zawodowego w zawodzie technik elektryk w Zespole Szkół Górniczych w Ł., co potwierdził stosownym zaświadczeniem. Kwalifikacyjny kurs zawodowy to forma kształcenia zawodowego dla dorosłych, która – stosownie do treści art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943), jest formą zastępującą kształcenie dorosłych w szkołach policealnych. Z art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika wprost, że przedmiotowy kurs nie mieści się w pojęciu szkoły. W myśl bowiem tego przepisu, do kategorii szkół należą jedynie: szkoły podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego, gimnazja, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi, sportowymi i przysposabiającymi do pracy, sportowe i mistrzostwa sportowego, szkoły ponadgimnazjalne, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi i sportowymi, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze i leśne oraz szkoły artystyczne. Nie ulega zatem wątpliwości, że uczestnictwo w kwalifikacyjnym kursie zawodowym nie dawało podstawy do przyznania wnioskodawcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie stanowi to jednak wystarczającej przesłanki do uznania przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej art. 2 pkt 7 lit. c/ ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Uznanie świadczenia za pobrane nienależnie jest zatem dopuszczalne dopiero wówczas, gdy wyeliminowano decyzję przyznającą świadczenie z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności albo uchylono ją w wyniku wznowienia postępowania. Przesłanka ta w niniejszej sprawie nie wystąpiła, ponieważ decyzja Wójta Gminy C. z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] przyznająca P. T. świadczenie z funduszu alimentacyjnego została wprawdzie uchylona decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], ale w trybie art. 155 k.p.a., nie zaś w trybie wznowienia postępowania. W tej sytuacji, uznając, że w sprawie wystąpiła przesłanka uznania świadczenia za nienależnie pobrane i żądając jego zwrotu, organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. c/ ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 23 ust. 1 i ust. 7 tej ustawy. W związku z tym sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). Powyższą ocenę prawną organ pierwszej instancji uwzględni przy ponownym rozpoznaniu sprawy.