II SA/Lu 991/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Kinga Górka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nie zastosowania się do nakazu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii z dnia [...] roku, znak: [...]; II. zasądza od Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii na rzecz skarżącej A. S. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. L. Wojewódzki Lekarz Weterynarii decyzją z dnia 30 sierpnia 2017 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej także: skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii w B. z dnia 6 kwietnia 2017 r., znak: [...], w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności sprawy. W dniu 3 marca 2017 r. w gospodarstwie rolnym w miejscowości [...], gmina F., pracownicy organu pierwszej instancji przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków (Dz.U. z 2016 r. poz. 2091; dalej także: rozporządzenie z dnia 20 grudnia 2016 r.). Kontrola ta wykazała naruszenie przepisów § 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a", "f" oraz "g" ww. rozporządzenia, polegające na nieprzestrzeganiu nakazu odosobnienia drobiu w sposób uniemożliwiający kontakt z drobiem lub innymi ptakami utrzymywanymi w innych gospodarstwach oraz ograniczający ich kontakt z dzikimi ptakami, nakazu karmienia i pojenia drobiu w sposób zabezpieczający paszę i wodę przed dostępem dzikich ptaków oraz ich odchodami, a także nakazu wyłożenia mat dezynfekcyjnych przed wejściami i wyjściami z budynków inwentarskich, w których utrzymywany jest drób, a w przypadku braku niecek dezynfekcyjnych - przed wjazdami i wyjazdami, aby skutecznie ograniczyć ich kontakt z drobiem lub innymi ptakami utrzymywanymi w innych gospodarstwach oraz ptakami dzikimi. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane w protokole kontroli nr [...] z dnia 3 marca 2017 r. oraz dokumentacji fotograficznej. Strona odmówiła podpisania tego protokołu. Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji wskazaną wyżej decyzją z dnia 6 kwietnia 2017 r. wymierzył skarżącej kary pieniężnej w wysokości 809,44 zł za nieprzestrzeganie nakazu odosobnienia drobiu w sposób uniemożliwiający kontakt z drobiem lub innymi ptakami utrzymywanymi w innych gospodarstwach i ograniczający ich kontakt z dzikimi ptakami oraz nakazu karmienia i pojenia drobiu w sposób zabezpieczający paszę i wodę przed dostępem dzikich ptaków oraz ich odchodami, a także o wymierzeniu stronie kary pieniężnej w wysokości 2023,60 zł za nieprzestrzeganie nakazu wyłożenia mat dezynfekcyjnych przed wejściami i wyjściami z budynków inwentarskich, w których utrzymywany jest drób, a w przypadku braku niecek dezynfekcyjnych - przed wjazdami i wyjazdami, aby skutecznie ograniczyć ich kontakt z drobiem lub innymi ptakami utrzymywanymi w innych gospodarstwach oraz ptakami dzikimi. Organ podkreślił, że powyższe kary zostały ustalone w kwotach najniższych z możliwych, z uwzględnieniem stopnia zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowia publicznego i zdrowia zwierząt oraz zakresu stwierdzonych naruszeń, liczby zwierząt oraz faktu ich utrzymywania wyłącznie na własny użytek, a także z uwzględnieniem tego, że naruszenie ww. przepisów przez stronę stwierdzono po raz pierwszy. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca wniosła o umorzenie nałożonej na nią kary pieniężnej wskazując, że wykonała zalecenia z kontroli z dnia 3 marca 2017 r. Ponadto strona podniosła, że uzyskuje niskie dochody. Po rozpatrzeniu odwołania L. Wojewódzki Lekarz Weterynarii uznał je za niezasadne i decyzją z dnia 30 sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji i wskazał, że prawidłowo organ pierwszej instancji przyjął za podstawę do nałożenia opisanej kary przepisy rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r., obowiązujące w dniu kontroli gospodarstwa strony. W skardze do Sądu na opisaną wyżej decyzję ostateczną A. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania, z uwagi na skierowanie decyzji do osoby, która nie powinna być stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Skarżąca wyjaśniła, że pomaga czasami przy gospodarstwie, dlatego uważa je za własne, mimo że zgodnie z prawem to nie ona jest prowadzącym gospodarstwo, lecz jej syn, który jest jego właścicielem. Skarżąca przyznała, że zamieszkuje w budynku zlokalizowanym na kontrolowanej nieruchomości, zaś odwołanie złożyła nie zdając sobie sprawy, że decyzja nie powinna być kierowana do niej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.). W pierwszej kolejności wskazać należy, że niezasadne był podniesiony w skardze zarzut skierowania decyzji do osoby, która nie powinna być stroną. Przepis art. 85aa ust. 1 pkt 22 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2017 r. poz. 1855; dalej: u.o.z.z.) przewiduje administracyjną odpowiedzialność posiadacza zwierząt, a nie tylko właściciela zwierząt, za nieprzestrzeganie nakazów i zakazów dotyczących określonego postępowania tego posiadacza. Odpowiedzialność ta, co istotne, jest zobiektywizowana, czyli nie jest uzależniona od winy ukaranego, a więc do przyjęcia odpowiedzialności danego podmiotu wystarczy wykazanie bezprawnego (niezgodnego z przepisami prawa) zachowania posiadacza zwierząt oraz istnienia związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem - działaniem lub zaniechaniem posiadacza zwierząt. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca była posiadaczem zwierząt - drobiu, znajdujących się w gospodarstwie rolnym w miejscowości [...], gmina F.. Niezależnie bowiem od podniesionej przez skarżącą dopiero w skardze okoliczności, iż właścicielem wspomnianego gospodarstwa jest jej syn, oczywiste jest, że zarówno w dacie kontroli, jak i w toku postępowania skarżąca występowała jako posiadacz tych zwierząt. Skarżąca przyznała zresztą w skardze, że "pomaga przy gospodarstwie, dlatego uważa je za własne". Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji podlegały jednak uchyleniu z innych powodów. Podkreślenia wymaga, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków, które w dacie orzekania przez te organy już nie obowiązywało. Rozporządzenie to zostało bowiem uchylone z dniem 6 kwietnia 2017 r., na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 kwietnia 2017 r. w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków (Dz. U. z 2017 r. poz. 722; dalej także: rozporządzenie z dnia 4 kwietnia 2017 r.). Nie ulega przy tym wątpliwości, że rozporządzenie z dnia 4 kwietnia 2017 r., które zastąpiło rozporządzenie z dnia 20 grudnia 2016 r., nie zawiera przepisów przejściowych, a zatem zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., zarówno decyzja organu pierwszej instancji, która została wydana w dniu 6 kwietnia 2017 r., jak i zaskarżona decyzja z dnia 30 sierpnia 2017 r., nie mogły być podjęte na podstawie przepisów nieobowiązujących już w dacie orzekania przez organy obu instancji. Obowiązkiem tych organów było zatem uwzględnić zmianę stanu prawnego i zastosować przepisy rozporządzenia z dnia 4 kwietnia 2017 r., a nie rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r. Zauważyć też należy, że o obowiązku zastosowania przez organy obu instancji nowego rozporządzenia, to jest rozporządzenia z dnie 4 kwietnia 2017 r. decydowała też okoliczność, iż rozporządzenie to określa nakazy dotyczące utrzymywania drobiu w sposób względniejszy, aniżeli miało to miejsce w rozporządzeniu z dnia 20 grudnia 2016 r. Trzeba przy tym wskazać, że jakkolwiek postępowanie dotyczące nałożenia kary pieniężnej, w trybie art. 85aa ust. 1 pkt 22 u.o.z.z., jest postępowaniem administracyjnym, a nie karnym, to jednak z uwagi na represyjny charakter kary pieniężnej, przy jej orzekaniu należy uwzględniać wypracowaną w nauce prawa karnego regułę intertemporalną nakazującą stosowanie przepisu obowiązującego w dacie orzekania, a nie w dacie deliktu, jeśli jest względniejszy dla sprawcy. Zasadę tę potwierdza przepis art. 189c k.p.a., który przy wymierzaniu administracyjnych kar pieniężnych nakazuje stosowanie przepisów względniejszych dla sprawcy. O względniejszym dla skarżącej charakterze przepisów rozporządzenia z dnia 4 kwietnia 2017 r. w odniesieniu do przepisów rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r. świadczy to, że "nowe" rozporządzenia nie zawiera już nakazu całkowitego odosobnienia drobiu lub innych ptaków w gospodarstwie, a jedynie nakaz utrzymania drobiu w sposób ograniczający jego kontakt z dzikimi ptakami (§ 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a"), zaś obowiązki wskazane w § 1 ust. 1 pkt 2 lit. "f" i "g" rozporządzenia z dnia 4 kwietnia 2017 r. odnoszą się tylko do ferm, w których drób jest utrzymywany w systemie bezwybiegowym, co oznacza, że nie mają one zastosowania w przypadku gospodarstwa skarżącej. Z uwagi na wspomniane wyżej uchybienia organu pierwszej instancji, brak było podstaw do utrzymania w mocy decyzji tego organu. Zaskarżona decyzja została zatem wydana również z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez Sąd w niniejszym wyroku. Organy rozważą zwłaszcza, czy w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawa nadal zasadne jest nałożenie na skarżącą kary pieniężnej, czy też postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należy je umorzyć. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania uzasadniał art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.