II SA/Lu 993/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Paulina Nagajek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. M. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7 maja 2013 r. nr [...], wydaną z upoważnienia [...] orzeczono o odmowie przyznania [...] świadczenia w formie pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie IV-XII 2013 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad [...] w okresie IV-VI 2013 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 413), prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Warunkiem zaś przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z dokumentów wynika zaś, że niepełnosprawność matki skarżącej [...], nad którą sprawuje ona opiekę, powstała w lipcu 2008 r., a więc nie mieści się w okresach wskazanych w przywołanym przepisie ustawy. Na skutek odwołania [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 13 czerwca 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając ją za prawidłową. Organ odwoławczy stwierdził, że po zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548), wprowadzone zostały nowe przesłanki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych (obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r.) zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r. Skoro niepełnosprawność [...] powstała w lipcu 2008 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się na 3 lutego 2010 r., a więc wówczas, gdy matka skarżącej miała 78 lat. Nie daje to podstaw do przyjęcia, że jej niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, bądź w trakcie nauki w szkole, ale nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczono również, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został do chwili obecnej uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. W skardze z dnia 9 lipca 2013 r. na wskazaną wyżej decyzję skarżąca [...] wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2014 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ograniczono się do dokonania jego językowej wykładni, a nie prokonstytucyjnej i celowościowej, co miało wpływ wynik sprawy. Skarżąca zarzuciła również naruszenie prawa materialnego poprzez językową wykładnią art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sposób niezgodny z przyjętą linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, co miało wpływ wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W okresie od dnia 6 marca 2014 r. do dnia 27 października 2014 r. postępowanie sądowe było zawieszone z uwagi na toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie w sprawie sygn. K 38/13, dotyczące między innymi konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organy administracji publicznej prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa (materialnego i procesowego) w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a"). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dlatego aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, stanowiły wskazane w tych decyzjach przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.) oraz przede wszystkim § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 413), według którego prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej "ustawą", spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. W ocenie organów w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego w obowiązującym wówczas brzmieniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z akt sprawy wynika natomiast, że matka skarżącej jako osoba wymagająca opieki urodziła się w dniu 6 stycznia 1932 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika zaś, że niepełnosprawność istnieje od lipca 2008 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 3 lutego 2010 r., kiedy matka skarżącej miała 78 lat. Oznacza to, że brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych kwalifikował negatywne rozstrzygnięcie żądania skarżącej. Ponieważ zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych było przedmiotem wniosku grupy posłów skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który nie mógł być znany organom w dacie podejmowania rozstrzygnięć w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną tworzą, co do zasady grupę podmiotów podobnych ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W ramach tak wyznaczonej grupy dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Konstytucja zapewnia bowiem szczególną opieką nad dziećmi ze strony władzy publicznych (art. 68 ust. 3 w związku z art. 72 ust. 2). Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej także w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Wprawdzie Trybunał orzekł jedynie o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, co nie oznacza przesądzenia o zasadności samego żądania w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, to zaznaczyć należy, że według art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, z umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie której została wydana decyzja, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania. Z kolei na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stąd też na podstawie powołanego przepisu w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnione jest przepisami art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ponownie rozważyć, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy finansowej, której przesłanką jest ocena posiadania uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w wyroku.