II SAB/Lu 122/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. B. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy do załatwienia wniosku wskazanego w pkt I; IV. zasądza od Wójta Gminy na rzecz K. B. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania W dniu [...] r., za pośrednictwem poczty elektronicznej, K. B. (dalej jako: skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy o udostępnienie informacji publicznej poprzez: (1) sporządzenie wykazu aktualnie obowiązujących dokumentów stanowiących o działaniach, w zakresie zwalczania, przeciwdziałania i zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19 w roku [...] oraz w I i II kwartale [...] roku, a także miejsca ich udostępnienia na serwerach właściwego urzędu, względnie przesłanie ich na adres mailowy wnioskodawcy; (2) sporządzenie wykazu dokumentów (w tym również projektów) stanowiących o działaniach na lata nie objęte dokumentami wskazanymi w pkt 1 wniosku, w zakresie przeciwdziałania i zapobiegania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych, a także miejsca ich udostępnienia na serwerach właściwego urzędu, względnie przesłanie ich na adres mailowy wnioskodawcy. W szczególności skarżąca domagała się udostępnienia następujących danych: a) dokumenty zawierające informacje dotyczące ograniczeń nałożonych na przedsiębiorców oraz obywateli, w tym treści wydanych komunikatów; b) dokumenty zawierające informacje dotyczące procedur działania w obliczu chorób zakaźnych u ludzi; c) dokumenty zawierające informacje dotyczące kosztów poniesionych na działania związane ze zwalczaniem, przeciwdziałaniem i zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19; d) dokumenty zawierające informacje dotyczące przyznanych środków dla przedsiębiorców w ramach tarczy antykryzysowych w ww. okresie; e) dokumenty zawierające informacje dotyczące przyznanych środków z tytułu dodatkowego zasiłku opiekuńczego w ww. okresie; f) dokumenty zawierające informacje dotyczące ograniczeń i trudności w utrzymaniu prawidłowego dostępu do wody pitnej, ogrzewania, wywozu nieczystości stałych oraz dostępu do komunikacji miejskiej oraz poniesionych w związku z tym kosztach; g) dokumenty stanowiące raporty z wykonywanych działań w zakresie zwalczania, przeciwdziałania i zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19; h) dokumenty zawierające informacje dotyczące osób przebywających na kwarantannie w ww. okresie; i) dokumenty zawierające informacje o ilości osób zmarłych z powodu zakażenia SARS-CoV-2 w ww. okresie; j) dokumenty zawierające informacje o ilości odbytych zgromadzeń w ww. okresie; k) dokumenty zawierające informacje dotyczące pracy zdalnej pracowników administracji publicznej oraz podmiotów powiązanych; l) uchwały Rady Miasta stanowiące reorganizację pracy podmiotów publicznych i/lub prywatnych oraz obostrzeń w dostępie do usług publicznych; ł) informacji o innych, niewymienionych dokumentów o tożsamym znaczeniu i zakresie odnoszących się do działań w zakresie przeciwdziałania i zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19 (w przypadku posiadania również proszę o ich udostępnienie). W związku z brakiem odpowiedzi na wniosek, skarżąca reprezentowana przez adwokata D. B., złożyła skargę do sądu administracyjnego na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W złożonej skardze, pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek z [...] r.; 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm.; dalej jako: u.d.i.p.), w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku, poprzez brak realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej polegający na pozostawieniu go bez odpowiedzi, a tym samym braku decyzji odmownej lub powiadomienia o okolicznościach wskazujących na brak możliwości udostępnienia tejże informacji zgodnie z wnioskiem. W oparciu o powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze, zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, ewentualnie umorzenie postępowania oraz o odstąpienie od obciążania kosztami zastępstwa procesowego skarżącej przez adwokata. Uzasadniając swoje stanowisko, organ wskazał, że wniosek skarżącej wpłynął do organu w dniu [...] r., jednak filtr programu antywirusowego zakwalifikował wiadomość jako szkodliwą i przeniósł ją do SPAM. W związku z tym wiadomość ta została przeoczona przez osobę obsługującą pocztę i nie została otwarta, a w konsekwencji nie została przekazana do merytorycznego rozpoznania. W związku z wpływem w dniu [...] r. skargi na bezczynność organu, sprawdzono wiadomości przeniesione do SPAM. Po odnalezieniu e-maila skarżącej, wniosek skierowano do merytorycznego rozpoznania. Z uwagi, na rozległy zakres żądanych informacji, wymagający zaangażowania różnych komórek organizacyjnych Urzędu, ustalono termin na udzielenie odpowiedzi do dnia [...] r. W dniu [...] r., przesłano skarżącej pismo, w którym udzielono odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku. W piśmie procesowym z [...] r. pełnomocnik skarżącej podjął polemikę z argumentami podniesionymi przez organ i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Postanowieniem z [...] r. Sąd dopuścił dowód uzupełniający z dokumentów załączonych do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga zasługuje w części na uwzględnienie, gdyż Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z [...] r. Należy na wstępie przypomnieć, że bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej będzie miała miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmie w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji żadnej z czynności określonych w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. nie udostępni informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej; Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm.; dalej jako: u.d.i.p.), nie wyda decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadomi pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskaże, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Okoliczność, że Wójt Gminy był zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na żądanie skarżącej jest niesporna. Wójt Gminy jest organem władzy publicznej, a żądanie odnosiło się do udostępnienia dokumentów urzędowych, ogólnie rzecz ujmując – dotyczących działań podejmowanych przez organ w celu zwalczania, przeciwdziałania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się pandemii COVID-19 (art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p.). Niesporny charakter kwalifikacji informacji jako podlegających udostępnieniu w trybie ustawy potwierdza fakt uwzględnienia żądania przez organ i udostępnienia informacji, choć z opóźnieniem. W świetle powyższych rozważań Wójt Gminy bez wątpienia miał obowiązek udzielenia odpowiedzi na wniosek skarżącej z [...] r., w terminie ustawowym, tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Jest to podstawowy termin rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, jego przedłużenie stanowi zatem wyjątek, który nie może być interpretowany rozszerzająco i stosowany wyłącznie w rzeczywiście uzasadnionych przypadkach. W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie organ nie udzielił odpowiedzi na wniosek w termie ustawowym. Uczynił to dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność - skargę wniesiono [...] października, a odpowiedzi udzielono w dniu [...] r. W ocenie Sądu przed skutecznym zarzutem bezczynności nie bronią organu argumenty podniesione w odpowiedzi na skargę, dotyczące tego, że brak odpowiedzi na wniosek w ustawowym terminie był spowodowany błędnym działaniem filtru antyspamowego w elektronicznej skrzynce pocztowej urzędu obsługującego organ. W świetle ugruntowanego stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, w pełni dopuszczalne jest przesłanie żądania udostępnienia informacji publicznej również pocztą elektroniczną (e-mail), i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z 16 marca 2009 r., I OSK 1277/08). Przyjmuje się przy tym, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15 i z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Uznaje się ponadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r.; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r. (I OSK 2897/15). Z przytoczonego orzecznictwa wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Tak daleko odformalizowany tryb składania wniosków o udostępnienie informacji publicznej oznacza, że wykazanie skuteczności wniesienia żądania w tym przedmiocie do organu administracji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej, wymaga jedynie potwierdzenia wysłania wniosku, przy czym z potwierdzenia tego musi wynikać, że wniosek został wysłany na właściwy, tj. oficjalny adres poczty elektronicznej organu. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że wniosek w postaci listu elektronicznego został wysłany na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej urzędu obsługującego organ (gmina@[...].pl). W świetle wyżej przedstawionego stanowiska orzecznictwa, było to wystarczające do powstania po stronie organu obowiązku udzielenia odpowiedzi na wniosek w terminie ustawowym. Udzielenie odpowiedzi na wniosek po blisko dwóch miesiącach od daty wpływu wniosku (nawet z uwzględnieniem powiadomienia organu z [...] r. o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, w oparciu o art. 13 ust. 2 u.d.i.p.) skutkuje koniecznością stwierdzenia, że Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z [...] r. Uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego. Zwłoka organu w prawidłowym załatwieniu sprawy nie wynikała z lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej i dążenia do ograniczenia prawa do strony do dostępu do informacji. Świadczy o tym udzielenie odpowiedzi na wniosek, choć z opóźnieniem w stosunku do terminu ustawowego. Rozpatrując skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie ewentualnego zobowiązania organu do załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), sąd musi uwzględniać stan istniejący w dacie wyrokowania. Bezprzedmiotowe stało się zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku skarżącej z [...] r., biorąc pod uwagę wskazywany już wyżej fakt, że po wniesieniu skargi do sądu, pismem z [...] r. organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej. W tej sytuacji Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 206 p.p.s.a., przyznając skarżącej zwrot kosztów w kwocie 117 zł, obejmującej uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 złotych, 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 100 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego. Sąd zdecydował o odstąpieniu do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części, poprzez miarkowanie kosztów, w zakresie kosztów korespondencji oraz wynagrodzenia pełnomocnika, w oparciu o art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie poglądy, że uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., mogą być nie tylko okoliczności odnoszące się do niewielkiego wkładu pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, ale także takie okoliczności jak niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, istnienie wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony skarżącej, tj. czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu (por. postanowienia NSA z 25 stycznia 2019 r., I GZ 502/18; z 4 września 2019 r., I GZ 261/19; z 13 września 2016 r., I OZ 930/16; wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16; wyrok WSA w Kielcach z 26 marca 2020 r., II SAB/Ke 7/20; wyrok WSA w Olsztynie z 27 lutego 2020 r., II SAB/Ol 3/20; wyroki WSA w Szczecinie z 4 listopada 2021 r., II SAB/Sz 118/21). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zachodzą powyższe okoliczności wskazujące na uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów. Sądowi wiadomo z urzędu, że skarżąca zainicjowała postępowania sądowoadministracyjne dotyczące dostępu do informacji publicznej, w identycznych stanach faktycznych i prawnych, w kilku sprawach już rozpoznanych przez sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2021 r., II SAB/Kr 225/21; wyrok WSA w Olsztynie z 14 grudnia 2021 r., II SAB/Ol 147/21; wyrok WSA w Opolu z 30 grudnia 2021 r., II SAB/Op 100/21). Ponadto adwokat D. B., reprezentujący skarżącą w rozpoznawanej sprawie, występował jako pełnomocnik innych skarżących w szeregu spraw już rozpoznanych przez sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2 września 2021 r., IV SAB/Po 101/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 września 2021 r., II SAB/Go 108/21; wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2021 r., III SAB/Gl 107/21) lub zawisłych przed sądami (sprawa zarejestrowana w tutejszym sądzie pod sygn. akt II SAB/Lu 136/21), o nader podobnym stanie faktycznym i prawnym. Z analizy dostępnych dokumentów (uzasadnień wyroków, treść skargi w sprawie zawisłej przed WSA w Lublinie) wynika, że wniesione w tych sprawach skargi zawierały analogiczną argumentację jak w rozpoznawanej sprawie, bazowały na jednej formie dostosowywanej w niewielkim zakresie do konkretnych przypadków. W ocenie Sądu łącznie rozpatrywane okoliczności w postaci: powtarzających się skarg i wynikającego stąd niewielkiego nakładu pracy pełnomocnika reprezentującego skarżącą oraz niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ wyczerpują przesłankę uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 206 p.p.s.a., dającego podstawę do odstąpienia od zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w części wykraczającej poza kwotę 100 zł.