II SAB/Lu 168/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. A. D. (dalej jako: skarżący) złożył za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (PUE ZUS), skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie świadczenia wychowawczego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 21 lipca 2026 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi (złożonej w formie dokumentu elektronicznego) kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym oraz wskazanie adresu skarżącego do doręczeń elektronicznych (adresu skrzynki ePUAP, obejmującego rozszerzenia stanowiące nazwę skrzynki) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 29 lipca 2026 r. W terminie otwartym skarżący przesłał drogą elektroniczną korespondencję w postaci: "pisma przygotowawczego" z 2 sierpnia 2026 r. oraz skargi, zawartej w formularza pisma ogólnego, generowanego na platformie PUE ZUS. Żaden z tych dokumentów nie został podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlega odrzuceniu z trzech przyczyn: po pierwsze, przed wniesieniem skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, skarżący nie wniósł ponaglenia; po drugie, skarga została wniesiona już po wydaniu decyzji w sprawie; po trzecie, pomimo wezwania sądu nie zostały usunięte prawidłowo braki formalne skargi (nie została prawidłowo podpisana). Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Wymóg wniesienia ponaglenia potwierdza treść art. 52 § 2b p.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z przekazanych przez organ akt administracyjnych wynika w sposób bezsporny, że przed wniesieniem skargi do sądu skarżący nie złożył ponaglenia, stosownie do art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na marginesie jedynie należy nadmienić, że zastosowanie tego przepisu jest wyłączone jedynie w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę (art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; Dz. U. z 2026 r., poz. 508). W "klasycznych" sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak w rozpoznawanej sprawie, ponaglenie przysługuje i należy z niego skorzystać przed wniesieniem skargi do sądu. Już ta okoliczność stanowi wystarczającą przesłankę do odrzucenia skargi, jako niedopuszczalnej z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Dodatkowo, skarga została wniesiona w dniu 2 lipca 2026 r. W tym samym dniu Zakład wydał decyzje (odmowne) w sprawie spornego świadczenia (trzy odrębne decyzje na każde z trojga dzieci). Analiza dokumentacji (elektronicznej) wskazuje, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania została wniesiona po południu (o godz. 14.05; k. 6 akt sąd.), po odebraniu przez skarżącego decyzji wydanych przez organ w sprawie (o godz. 11.14; akta adm. bez numeracji kart). Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w istocie stanowiła zatem reakcję na wydaną już w sprawie decyzję. Nota bene, niedługo wcześniej w tym samym dniu (godz. 13.11), skarżący złożył odwołania od ww. decyzji. Problem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania załatwieniu sprawy, której dotyczy skarga, był przedmiotem analizy w dwóch uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z 22 czerwca 2020 r. (II OPS 5/19), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 [p.p.s.a.]". Z kolei w uchwale z 7 marca 2022 r. (II OPS 1/21), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujące stanowisko: "Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 [p.p.s.a.]". Stanowisko wyrażone w powyższych uchwałach znajduje pełne odniesienie do rozpoznawanej sprawy. Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., gdyż została wniesiona już po wydaniu decyzji. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że odrzucenie skargi nie ogranicza prawa skarżącego do ochrony prawnej. Skarżący złożył w terminie odwołania od niekorzystnych dla niego decyzji, odwołania te zostały uwzględnione przez organ odwoławczy – trzema decyzjami z 13 lipca 2026 r. Prezes ZUS uchylił odmowne decyzje Zakładu z 2 lipca 2026 r. i przyznał skarżącemu sporne świadczenia na każde z trojga dzieci. Po trzecie wreszcie, skarżący, pomimo wezwania sądu nie uzupełnił braku formalnego skargi – nie podpisał prawidłowo skargi wniesionej w formie dokumentu elektronicznego. Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. W myśl art. 46 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. każde pismo powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, a także oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Zgodnie zaś z art. 46 § 2a p.p.s.a. w przypadku, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Dodać należy, że skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej organu (art. 54 § 1a p.p.s.a.). W myśl art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jej uzupełnienie w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył skargę poprzez Platformę Usług Elektronicznych ZUS. Platforma stanowi narzędzie mające na celu ułatwienie dostępu do usług świadczonych przez Zakład. Dzięki PUE ZUS osoba uprawniona może przejrzeć dane zgromadzone w ZUS, przekazać dokumenty ubezpieczeniowe, składać wnioski i otrzymywać na nie odpowiedzi, zadawać pytania i otrzymywać odpowiedzi z ZUS, umawiać się na wizyty w jednostce ZUS. Nie jest to jednak platforma właściwa do składania skarg na decyzje Prezesa ZUS do sądów administracyjnych i jako taka nie jest dostosowana do takich czynności pod względem technicznym. Z uwagi na okoliczność, że skarga (w formie elektronicznej) nie została wniesiona do elektronicznej skrzynki podawczej organu (t. poprzez platformę ePUAP - zgodnie z art. 54 § 1a p.p.s.a.), lecz poprzez PUE ZUS, organ nie mógł przekazać jej w postaci dokumentu elektronicznego do elektronicznej skrzynki podawczej Sądu. W konsekwencji skarga została przekazana do Sądu - drogą pocztową - w formie wydruku, co uniemożliwiło weryfikację podpisu elektronicznego, którym opatrzono skargę. Ponadto skarga nie zawierała właściwego do komunikacji z Sądem adresu elektronicznego skarżącego, tj. adresu jego skrzynki ePUAP. W związku z powyższym konieczne było wezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym oraz wskazanie adresu skarżącego do doręczeń elektronicznych (adresu skrzynki ePUAP). Wyjaśnić należy, że wobec niedysponowania przez Sąd właściwym adresem elektronicznym skarżącego oraz brakiem możliwości doręczenia skarżącemu wezwania poprzez PUE ZUS, powyższe wezwanie skierowano na adres zamieszkania skarżącego podany w treści skargi - zgodnie z art. 46 § 2d p.p.s.a. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 29 lipca 2026 r. W terminie otwartym skarżący nadesłał na adres elektronicznej skrzynki podawczej sądu korespondencję, zawierającą trzy dokumenty: dokument w postaci pisma ogólnego do podmiotu publicznego oraz dwa załączniki w postaci: "pisma przygotowawczego" z 2 sierpnia 2026 r. oraz skargi, zawartej w formularza pisma ogólnego, generowanego na platformie PUE ZUS. Spośród powyższych trzech dokumentów, prawidłowo opatrzony podpisem zaufanym został tylko dokument w postaci pisma ogólnego. Dołączone do pisma załączniki, w tym skarga, nie zostały podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. W świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2021 r. (I FPS 2/21), "Zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b [p.p.s.a.], skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym". W przedstawionej sytuacji należy uznać, że złożona przez skarżącego skarga nie została prawidłowo podpisana, pomimo wezwania sądu. Brak formalny nie został usunięty, co skutkowało zaistnieniem podstawy do odrzucenia skargi – art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W odniesieniu do braku formalnego w postaci adresu do korespondencji elektronicznej, należy wskazać, że skarżący, pomimo precyzyjnego wezwania i wyjaśnień ze strony sądu, nie podał w piśmie z 2 sierpnia 2026 r. prawidłowego adresu elektronicznego – adresu skrzynki e-PUAP, lecz zwykły adres poczty elektronicznej. Tym niemniej jednak identyfikator użytkownika znajduje się na wydruku weryfikacji podpisu na formularzu pisma ogólnego, złożonego przez skarżącego, zatem sąd dysponuje prawidłowym adresem skrzynki e-PUAP skarżącego. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.