II SAB/Lu 18/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Z. W. na bezczynność i przewlekłość postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. W skardze z 30 grudnia 2024 r., Z. W. (dalej: skarżący) zarzucił Wójtowi Gminy Niemce (dalej: organ) bezczynność i przewlekłość postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku okresowego. W odpowiedzi na skargę, Wójt Gminy Niemce wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Jak wynika z akt sprawy, przebieg tego postępowania wyglądał następująco. Pismem z 25 października 2024 r., Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wystąpił do ZUS L. z wnioskiem o udostępnienie danych dotyczących Z. W., celem uzyskania informacji potwierdzającej wysokość emerytury netto z uwzględnieniem dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego za miesiąc wrzesień i październik 2024 r., wypłatę 14-nastej emerytury i wysokość pobieranego świadczenia wspierającego netto z wyszczególnieniem na miesiące oraz wskazanie daty wypłaty świadczenia. 4 listopada 2024 r. wpłynął do organu wniosek Z. W. o przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku okresowego. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] 5 listopada 2024 r. poinformował skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyznaczonym na 25 listopada 2024 r. W piśmie tym zawarto również informację (wyciąg z przepisów), dotyczącą podstaw przeprowadzenia wywiadu i skutków odmowy wyrażenia zgody na wywiad. W tym samym dniu organ wystąpił również z pismem do Komisariatu Policji w [...] o pomoc w przeprowadzeniu czynności służbowych (o asystę funkcjonariuszy Policji). 25 listopada 2024 r. pracownicy socjalni w asyście funkcjonariuszy policji podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Do wywiadu nie doszło, ponieważ nikt z domowników nie otworzył drzwi. Z czynności tej została sporządzona notatka służbowa. 26 listopada 2024 r. organ skierował do strony zawiadomienie w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., informujące m.in. o brakujących dokumentach potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania świadczeń, jak również możliwości wypowiedzenia się w sprawie i przedłożenia dowodów. 29 listopada 2024 r. organ wystąpił do ZUS w L. z prośbą o przyspieszenie rozpatrzenia wniosku z 25 października 2024 r. o udostępnienie danych. Pismem z 5 grudnia 2024 r., organ, powołując się na art. 36 k.p.a, poinformował skarżącego o ustaleniu nowego terminu załatwienia sprawy, tj. 7 stycznia 2025 r. 11 grudnia 2024 r., organ skierował do ZUS ponaglenie, z uwagi na nierozpoznanie wniosku o udostępnienie danych z 25 października 2024 r. 13 grudnia 2024 r. organ otrzymał odpowiedź z ZUS na wniosek z 25 października 2024 r. 23 grudnia 2024 r. skarżący złożył ponaglenie do organu zatytułowane "popędzenie do załatwienia spraw z powodu oczekiwań na prowizję". Decyzją z 7 stycznia 2025 r., znak: OPS-PS.4511.78.2024, Wójt Gminy Niemce odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku okresowego w przeznaczeniem na opłacenie opieki. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.’’). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że bezczynność organu administracji ma miejsce, gdy właściwy organ, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia sprawy, w określonej prawem formie i czasie. Dotyczy to sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności w postępowaniu, jak i gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył postępowania. Nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności czy bezczynność była zawiniona. Terminy załatwiania spraw administracyjnych zostały określone – co do zasady w art. 35 k.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przy czym niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza organ. Natomiast zgodnie z § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., bezczynność organu występuje wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym w art. 36 § 1 k.p.a. Przewlekłość postępowania ma z kolei miejsce wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). O przewlekłym prowadzeniu postępowania można zatem mówić wówczas, gdy organowi można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. Nie budzi wątpliwości, że organ pierwszej instancji w terminie wskazanym przez siebie na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., rozpoznał opisany wyżej wniosek skarżącego z 4 listopada 2024 r. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Wyznaczenie terminu na podstawie art. 36 § 1 k.p.a nie budzi wątpliwości wobec konieczności pozyskania informacji od organu współdziałającego (ZUS), które były niezbędne rozstrzygnięcia sprawy, a organ tej informacji niezwłocznie nie udostępnił. Nie ma więc podstaw, aby zarzucić organowi bezczynność w tym przedmiocie. Dla uznania prowadzonego postępowania za przewlekłe, konieczne jest stwierdzanie, że było ono prowadzone przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia oraz bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierzało do bezpośredniego załatwienia sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie również nie miała miejsca. Organ jeszcze przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie tj. 25 października 2024 r. wystąpił z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych w przedmiocie pobieranych świadczeń przez skarżącego. Sądowi, z urzędu jest wiadome, że skarżący inicjuje wiele postępowań przed organem pomoc społecznej, składając liczne wnioski o przyznanie świadczeń. W większości tych spraw pojawia się jednak problem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, niezbędnego do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. Skarżący bowiem stoi na stanowisku, że przeprowadzenie aktualizacji wywiadu jest zbędne, że jest to jedynie element swoistej szykany stosowanej przez pracowników organu. Nie budzi więc wątpliwości okoliczność zwrócenia się do ZUS o informację, przed wpływem wniosku w tej sprawie. Należy podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (nowego lub aktualizacja poprzedniego) jest niezbędne w sprawach dotyczących świadczeń pomocy społecznej, co wynika wprost z przepisów ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2024 r. poz. 1283; dalej jako: u.p.s.). Zgodnie z art. 107 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 (ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy (ust. 4). Rolę wywiadu podkreśla sankcja wyrażona w art. 107 ust. 4a u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika z akt, 25 listopada 2024 r. została podjęta została przeprowadzenia wywiadu w asyście policji, jednakże nikt z domowników nie otworzył drzwi pomimo pukania i dzwonienia. Należy podkreślić, że skarżący nie dołączył do akt sprawy żadnych dokumentów ani dowodów potwierdzających wydatki, mimo kilkukrotnych wizyt w urzędzie. Zatem to wskutek działań samego skarżącego, organ był zmuszony do podejmowania dodatkowych działań procesowych, w szczególności do wystąpienia z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych potrzebnych do rozpoznania sprawy. To nie opieszałość ze strony organu w podejmowaniu czynności procesowych, ale próby przeprowadzenia koniecznego wywiadu, uzyskania niezbędnych informacji oraz oczekiwanie na wypowiedzenie się i złożenie niezbędnej dokumentacji przez skarżącego, spowodowało, że organ wydłużył termin rozpoznania sprawy. Uwzględniając zatem powyższe okoliczności, nie można postawić skutecznie organowi zarzutu przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy, bowiem wszystkie te czynności zmierzały bezpośrednio do załatwienia sprawy. Skarga podlegała zatem oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., jako oczywiście bezzasadna.