II SAB/Lu 239/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. na bezczynność Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie niewykonania wyroku wydanego w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Lu 467/13 w sprawie masztu antenowego - w zakresie wniosku K.J.o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania K. J.prawa pomocy. Skarżąca K. J. w dniu 16 czerwca 2014 r. złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 1 sierpnia 2014 r. (k. 35). W dniu 5 sierpnia 2014 r. wniosła ona sprzeciw, podnosząc, iż córka skarżącej jest upoważniona do dysponowania rachunkiem bankowym skarżącej i jej męża. Wpłaty na ten rachunek dokonane przez córkę z jej własnych środków, zostały przez skarżącą zwrócone córce, nie powiększały więc majątku skarżącej. Dochód skarżącej stanowi jedynie niska renta inwalidzka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 25 lipca 2014 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma ustalenie kondycji finansowej strony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa. Stąd prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie osoby bądź rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć zatem świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z oświadczeń skarżącej oraz przedłożonych przez nią dokumentów wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, z którym zamieszkuje w domu o powierzchni 66,50 m2 i utrzymuje się z renty męża w kwocie [...] zł brutto oraz swojej renty w kwocie [...] zł brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...] zł brutto. Gospodarstwo rolne skarżącej ma powierzchnię 1,27 ha fizycznych (1,13 ha przeliczeniowych), zaś na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącej składają się koszty leczenia wynoszą miesięcznie [...] zł, koszty zużycia energii elektrycznej, wody, wywozu śmieci, zużycia gazu wynoszą miesięcznie [...] zł oraz koszty wyżywienia skarżącej i jej męża w kwocie [...] zł. Należy jednak zauważyć, że w dacie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżąca dysponowała innymi jeszcze środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku bankowym należącym do niej oraz do jej męża, które znacznie przewyższały bieżące dochody oraz wydatki gospodarstwa domowego skarżącej. Jednakże w dniu 25 czerwca 2014 r., to jest niecałe dwa tygodnie po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi oraz dziewięć dni po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze wspomnianego rachunku bankowego skarżącej przelana została suma pieniężna w wysokości [...] zł. Trzeba podkreślić, że suma ta pozwoliłaby skarżącej na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Koszty sądowe w sprawie tej każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, zaś wynagrodzenie minimalne fachowego pełnomocnika w niniejszej sprawie wynosi 240 zł netto. Uszczuplenie przez skarżącą własnego majątku dokonane w ten sposób nie może prowadzić do stwierdzenia, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet gdyby istotnie przelane z konta skarżącej w dniu 25 czerwca 2014 r. środki finansowe służyły spłacie zobowiązań cywilnoprawnych wobec córki. W orzecznictwie utrwalone jest bowiem stanowisko, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Wyzbycie się przez stronę skarżącą środków finansowych w sytuacji, gdy z jej skargi wszczęte zostało postępowanie sądowe i ma ona świadomość konieczności ponoszenia kosztów tego postępowania, świadczy niewątpliwie o lekceważeniu obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sytuacji, gdy tuż po otrzymaniu przez nią wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (co miało miejsce 13 czerwca 2014 r.) oraz po złożeniu przez nią w dniu 16 czerwca 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy, przekazała ona znaczną sumę pieniężną córce, stanowiłoby niczym nie uzasadnione przerzucanie na Skarb Państwa, a tym samym na społeczeństwo, finansowego ciężaru sądowej ochrony praw skarżącej. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie ją w całości z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z tych względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.