II SAB/Lu 27/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłość postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej I. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie dopuściło się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie rozpoznania odwołania T. W. od decyzji Wójta Gminy Niemce z dnia 19 października 2021 r., nr OPS.450.51.2021 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego; II. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie do rozpoznania odwołania skarżącej wskazanego w punkcie I. W skardze z 20 stycznia 2025 r. T. W. (dalej: skarżąca) zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Lublinie (dalej: organ, Kolegium) bezczynność i przewlekłość postępowania w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Wójta Gminy Niemce z 19 października 2021 r., znak: OPS.450.51.2021 o odmowie przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, przebieg tego postępowania wyglądał następująco. W wyniku rozpoznania wniosku T. W. z 21 września 2021 r., Wójt Gminy Niemce decyzją z 19 października 2021 r. odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 10 stycznia 2023 r., znak: SKO.41/6397/OS/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. T. W. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wyrokiem z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu, 236/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 10 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z 7 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6014/OS/2023 uchyliło decyzję Wójta Gminy Niemce z 19 października 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium wskazało, że odwołanie zostało uwzględnione z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznym rozmiarze i rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 236/23. Na skutek sprzeciwu T. W. od opisanej wyżej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 26/24, uchylił decyzję SKO z 7 grudnia 2023 r. Sąd stwierdził, że Kolegium, rozpatrując sprawę po raz drugi, wadliwie zastosowało przepis art. 138 § 2 k.p.a., albowiem wydając na jego podstawie decyzję kasacyjną, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 153 p.p.s.a. nie zastosowało się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 236/23, w świetle których stwierdzone już na ówczesnym etapie postępowania braki w ustaleniach faktycznych mogły zostać wyeliminowane przez organ odwoławczy i nie było konieczności przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powyższy wyrok stał się prawomocny 20 marca 2024 r. - akta administracyjne wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia zostały przekazane Kolegium 7 maja 2024 r. (k. 21 akt adm.). Następnie, 10 lipca 2024 r. T. W. wniosła ponaglenie w sprawie rozpoznania wniosku z 21 września 2021 r. W odpowiedzi na ponaglenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie uznało ponaglenie za zasadne i uznało, że dopuściło się bezczynności w załatwieniu sprawy (pismo z 17 lipca 2024 r., k. 27 akt adm.). Decyzją z 7 lutego 2025 r., znak: SKO.41.2229/OS/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało odwołanie T. W. od decyzji Wójta Gminy Niemce z 19 października 2021 r., znak: OPS.450.51.2021 i utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.’’). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna zarówno w zakresie zarzutu bezczynności, jak i zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że bezczynność organu administracji ma miejsce, gdy właściwy organ, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia sprawy, w określonej prawem formie i czasie. Dotyczy to sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności w postępowaniu, jak i gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył postępowania. Nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte a w szczególności, czy bezczynność była zawiniona. Terminy załatwiania spraw administracyjnych zostały określone – co do zasady w art. 35 k.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przy czym niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza organ. Natomiast zgodnie z § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., bezczynność organu występuje wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym w art. 36 § 1 k.p.a. Przewlekłość postępowania ma z kolei miejsce wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). O przewlekłym prowadzeniu postępowania można zatem mówić wówczas, gdy organowi można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. W niniejszej sprawie o bezczynności organu świadczy fakt, że nie została ona załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Jest niekwestionowane, że akta administracyjne wraz z odpisem prawomocnego wyroku w sprawie o sygn. II SA/LU 26/24 wpłynęły do organu 7 maja 2024 r., zatem miesięczny termin na załatwienie sprawy (art. 35 § 3 k.p.a.) upływał 7 czerwca 2024 r. Tymczasem odwołanie zostało rozpoznane dopiero 7 lutego 2025 r., a więc 9 miesięcy po zwrocie akt administracyjnych organowi. Co więcej, odwołanie zostało rozpoznane dopiero po wniesieniu skargi do sądu - 21 stycznia 2025 r., a okoliczności, które zaistniały po wniesieniu skargi nie mają wpływu na rozpoznanie sprawy. Zatem w dacie wniesienia skargi do sądu organ niewątpliwie pozostawał w stanie bezczynności. Oceniając natomiast, czy postępowanie prowadzone było przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w sposób przewlekły, uznać należało, że w okolicznościach sprawy taka przewlekłość niewątpliwie miała miejsce. Organ odwoławczy prowadził postępowanie przez okres dłuższy niż było to konieczne dla załatwienia sprawy. Zwłoka ta nie znajduje przy tym żadnego wytłumaczenia w świetle danych wynikających z akt sprawy. Jest bowiem bezsporne, że w okresie całego postępowania - od zwrotu akt wraz z odpisem prawomocnego wyroku - organ nie podejmował żadnych czynności procesowych. Nie można uznać, że uchybienie przez organ miesięcznemu terminowi załatwienia sprawy jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy i skomplikowanym jej charakterem. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę podniesiono, że 22 lipca 2024 r. zlecono organowi I instancji przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, to okoliczność ta nie świadczy o wywiązaniu się przez SKO z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób szybki i wnikliwy – art. 12 § 1 k.p.a. W aktach sprawy nie ma przy tym żadnej informacji dotyczącej okoliczności zlecenia i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania oraz zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił skargę i stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie stwierdził, że bezczynność i przewlekłość organu nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazuje się w utrwalonym orzecznictwie sądów administrtacyjnych, stwierdzenie rażącego naruszenia jest zastrzeżone dla najbardziej jaskrawych przypadków długotrwałej bierności organów. Określa ono wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, a zachodzi w razie oczywistego lekceważenia wniosku strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Opieszałość organu w niniejszej sprawie nie miała charakteru rażącego z tego powodu, że skarżąca nie współdziałała z organami obydwu instancji w celu sprawnego załatwienia sprawy, co ustalił wprost Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 236/23. Z tych względów oraz na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I i II sentencji. Wobec wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z 7 lutego 2025 r., co miało miejsce po wniesieniu skargi, a przed rozpoznaniem niniejszej sprawy, orzeczono o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania odwołania skarżącej, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (punkt III sentencji wyroku).