II SAB/Lu 410/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznych; - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 410/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił J. H. przyznania prawa pomocy. Referendarz w uzasadnieniu wskazał, że skarżący na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową, podkreślił przy tym, że nie stać go na ponoszenie żadnych kosztów i opłat sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. W związku z tym, że wniosek skarżącego – w ocenie referendarza sądowego – był niepełny, zobowiązał go do uaktualnienia wniosku i nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego (np. faktur VAT, rachunków) za okres październik, listopad i grudzień 2016 r., zaświadczenia z właściwej placówki oświatowej, do której uczęszcza córka wskazującego, że uczy się, gdzie się uczy, na którym roku, semestrze oraz oświadczenia wskazującego, jak wysokie środki finansowe przekazuje córce i jak często. Odpowiadając na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 28 grudnia 2016 r. oświadczył, że nie ma takiego przepisu prawa, który zobowiązywałby go do zbierania faktur czy rachunków w związku czym nie ma on obowiązku ich przedkładania na wezwanie sądu (referendarza sądowego). Oświadczył też, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących wysokości kosztów utrzymania córki, nie wykazywał, iż ponosi koszty utrzymania córki, gdyż nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Sporadycznie przekazuje córce kwoty nie wyższe od 100 złotych. Żyje w ubóstwie. Referendarz dodatkowo wskazał, powołując się na dokumenty powołane w innych aktach sądowych, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,90 ha, na które składają się grunty orne, łąka i las, tworzonego przez działki o numerach ewidencyjnych 150/1 i 187 (sygn. akt I SA/Lu 381/16). Analiza oświadczeń złożonych przez skarżącego na druku PPF w sprawach o sygnaturach akt IV SAB/Wa 130/12, II SA/Lu 911/13, II SO/Lu 14/14 i II SO/15/14 oraz wniosków złożonych w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 718/15 wykazała, że na przestrzeni lat 2012 – 2016 skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podawał niemal te same informacje dotyczące wysokości i rodzaju stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Z tych powodów ustalenia wymagała wysokość stałych miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania skarżącego, dlatego też na podstawie art. 252 § 1 p.p.s.a. wezwano go do nadesłania dodatkowych dokumentów. Jednak skarżący nie wykonał powyższego wezwania. W ocenie referendarza niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a. uniemożliwiło mu dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Referendarz wskazał także, powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, że wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia J. H. podniósł, że referendarz nie uzasadnił przekonywująco swojego stanowiska w sprawie, zaniechał ustaleń, jak i nie uwzględnił kwestii dotyczących stanu zdrowia skarżącego oraz nieprawdziwych informacji zawartych w PIT za 2015 r. Skarżący wskazał, że nawet przy największej staranności nie jest w stanie poczynić oszczędności w celu poniesienia kosztów niniejszego postępowania i z żadnego przepisu prawa nie wynika, że to na nim ciąży obowiązek wykazania powyższych okoliczności. Zwrócił uwagę także na to, że referendarz przyjął niewłaściwie jako dochód skarżącego kwotę 1320,25 zł, nie pomniejszając ją o kwotę dodatku pielęgnacyjnego 208,67 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy – wbrew twierdzeniom skarżącego - spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. To rzeczą wnioskodawcy jest dokładne, aktualne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, analizując na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sytuację majątkową skarżącego, zgodzić się należało z referendarzem sądowym, że strona skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy we wniosku PPF skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą cierpiącą na szereg dolegliwości wymagających stałego leczenia, przeszedł dwa udary mózgu i "posiada trwałą niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym", nie osiąga żadnych innych dochodów prócz emerytury w kwocie 1.320,25 zł netto, zamieszkuje na stancji o powierzchni 67m² o wartości 40.000 zł, za którą nie opłaca czynszu. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki związane z opłatami za media – 350 zł, zakupem węgla i drzewa na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłej wody – 800 zł, kosztami leczenia – 200 zł, bieżącymi remontami zamieszkiwanej nieruchomości – 100 zł oraz spłatę pożyczki na zakup pompy ciepła – 300 zł. Z emerytury skarżącego potrąceniu podlega kwota 573 zł. Oświadczył, że nie posiada gospodarstwa rolnego i nigdy takiego nie przyjął. Skarżący oświadczył również, że posiada uczącą się córkę, którą wspomaga w miarę swoich możliwości a mianowicie wówczas, gdy pozostaną mu jakieś środki finansowe. Podkreślił również, że nie stać go na jej utrzymanie oraz, iż córka mimo tego, że nie ma internatu, uczy się. Oświadczył także, że nie stać go na ponoszenie żadnych kosztów i opłat sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Jak wynika z akt sprawy skarżący - odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących wydatków na utrzymanie, pobierania nauki przez córkę - wyjaśnił, że nie zna przepisu, który zobowiązywałby go do udzielania oczekiwanej odpowiedzi i nie posiada dokumenty, z których wynikałoby jakie wydatki ponosi za wskazane miesiące. Tej treści stanowisko, w ocenie sądu, oznacza, że skarżący w istocie nie wykazuje swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, na potrzeby ubiegania się o prawo pomocy. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący niejednokrotnie w innych sprawach był wzywany do nadesłania dokumentów źródłowych, zatem praktyka ta jest mu znana z innych postepowań. Natomiast prawo pomocy, co do zasady, jest przyznawane jedynie takiej stronie skarżącej, która rzetelnie, wiarygodnie - zgodnie z rzeczywistością - przedstawi wszystkie istotne informacje dotyczące aktualnego poziomu przychodów, wydatków, posiadanego majątku i sposobu jego wykorzystywania. Tak się nie stało w realiach rozpatrywanego wniosku. Ponadto sytuacja skarżącego przedstawiona w oświadczeniu budzi wątpliwości także z uwagi na to, że już z prostego wyliczenia wynika, że wskazane przez niego w PPF koszty koniecznego utrzymania gospodarstwa domowego przewyższają uzyskiwane przez skarżącego dochody. Wobec tego, w ocenie sądu, nie ma żadnych podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym, całkowitym zakresie i zwalniania go od obowiązku zapłaty na tym etapie postępowania kwoty każdorazowo nie większej niż 100 zł. Byłoby to zupełnie dowolne uprzywilejowanie skarżącego, sprzeczne z ustawowymi przesłankami. Prawidłowe rozpoznanie przesłanek przyznania prawa pomocy może bowiem mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, w której osoba, ubiegająca się o skorzystanie z omawianego przywileju, w sposób wyczerpujący przedstawi sytuację, w jakiej się znajduje, czego, jak dotąd, skarżący nie uczynił. Natomiast oczekuje uprzywilejowanego traktowania w porównaniu z innymi osobami występującymi ze skargami na drogę postępowania sądowego. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący – wbrew swojemu oświadczeniu zawartym w PPF – posiada grunty (rolne, łąki, las – działki nr 150/1 i 187) o łącznej powierzchni 5,9571 ha, co wynika z Informacji Rejestru Gruntów z dnia 8 marca 2016 r. (k. 25 akt admin. w sprawie I SA/Lu 381/16, której przedmiotem jest decyzja w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za rok podatkowy 2016 r.). Z tych względów wobec niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. należało utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza.