II SAB/Lu 491/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. sprawy ze skargi Z. W. na przewlekłość postępowania Wójta Gminy [...] w przedmiocie żądania z dnia 3 kwietnia 2002 r. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie wniosków: z dnia 19 września 2001 r., z dnia 7 listopada 2001 r., z dnia 3 stycznia 2002 r., z dnia 9 stycznia 2002 r. oraz z dnia 14 stycznia 2002 r. I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy [...]do rozpatrzenia żądania z dnia 3 kwietnia 2002 r. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie wniosków: z dnia 19 września 2001 r., z dnia 7 listopada 2001 r., z dnia 3 stycznia 2002 r., z dnia 9 stycznia 2002 r. oraz z dnia 14 stycznia 2002 r. II. stwierdza, że przewlekłość postępowania Wójta Gminy [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W dniu [...] r. Z. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie – za pośrednictwem Wójta Gminy – skargę na przewlekłość postępowania tego organu w zakresie załatwienia wniosku z dnia [...] kwietnia 2002 r. (data wpływu: [...] kwietnia 2002 r.), oznaczonego jako "żądanie wznowienia postępowania" w sprawie wniosków: z dnia [...] września 2001 r., z dnia [...] listopada 2001 r., z dnia [...] stycznia 2002 r., z dnia [...] stycznia 2002 r. oraz z dnia [...] stycznia 2002 r., dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący zarzucił organowi brak podjęcia orzeczeń w tej sprawie. Podkreślił również, że skargę poprzedził skierowaniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zażalenia z dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ wskazał, że ww. wnioski skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej zostały załatwione decyzjami z dnia [...] r. o numerach: [...] (odmawiającą przyznania zasiłku celowego na zgłoszone przez stronę potrzeby) oraz [...] (odmawiającą przyznania zasiłku okresowego). Obie te decyzje zostały doręczone Z. W. w dniu [...] r. Organ I instancji wyjaśnił również, że akta przedmiotowego postępowania przekazał wraz z pismem z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., albowiem organ II instancji w dniu [...] r. zwrócił się o udzielenie odpowiedzi w sprawie złożonego przez Z. W. zażalenia z dnia [...] W dniu [...] r. Wójt Gminy przesłał do Sądu, za pośrednictwem faksu, kopie dokumentów przedstawiających dalszy przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie, tj.: 1. postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., nr [...], uznającego zażalenie Z. W. z dnia [...] r. za uzasadnione i wyznaczającego organowi I instancji dodatkowy, 30-dniowy termin na załatwienie żądania z dnia 3 kwietnia 2002 r. w przedmiocie wznowienia postępowania, a ponadto stwierdzającego, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. postanowienia wydanego z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr [...], którym organ ten, po rozpatrzeniu żądania Z. W. z dnia [...] r., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia [...] r., nr [...]; 3. postanowienia wydanego z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr [...], którym organ ten, po rozpatrzeniu żądania Z. W. z dnia [...] r., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia 29 stycznia 2002 r., nr [...]; 4. decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...] r., nr [...] /02 (wraz z potwierdzeniem jej doręczenia w Z. W. w dniu 15 stycznia 2015 r.); 5. decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...] r., nr [...] (wraz z potwierdzeniem jej doręczenia w Z. W. w dniu [...].); 6. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., nr [...]; 7. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...]., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]., nr [...] W dniu 23 września 2015 r. do Sądu wpłynęły przesłane przez Wójta Gminy uwierzytelnione kopie ww. decyzji i postanowień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej). Kontrola ta – stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") – obejmuje orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego przepisu. W myśl zaś art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa Należy również podkreślić, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodatkowo, w przypadku rozpoznawania skargi na bezczynność organu, sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dniu orzekania. (Powyższe przepisy p.p.s.a. powołano w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r., mającym wciąż zastosowanie do spraw wszczętych do tego dnia, a więc również do sprawy niniejszej.) Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie Z. W. uczynił przewlekłość postępowania Wójta Gminy w zakresie załatwienia jego wniosku z dnia [...] kwietnia 2002 r., wyrażającego żądanie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących jego wniosków: z dnia [...] września 2001 r., z [...] listopada 2001 r., z dnia [...] stycznia 2002 r., z [...] stycznia 2002 r. oraz z dnia [...] stycznia 2002 r., w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, a więc – jak wynika z akt sprawy – w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – wydanymi z upoważnienia Rady Gminy [...] z dnia [...] r. o numerach: [...] oraz [...], orzekającymi odpowiednio: o odmowie przyznania zasiłku celowego na potrzeby dotyczące zakupu opału, odzieży, obuwia, bielizny zimowej i energii elektrycznej oraz o odmowie przyznania zasiłku okresowego. Przewlekłość postępowania w literaturze definiowana jest jako kwalifikowana forma bezczynności, obejmująca nie tylko niezałatwienie sprawy w terminie, ale również podejmowanie przez organ w toku postępowania – wbrew obowiązującym przepisom – wielu aktów lub czynności pozorowanych bądź zbędnych, prowadzących do nieuzasadnionego przedłużenia okresu załatwienia sprawy (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012 s. 386). Innymi słowy, za postępowanie prowadzone przewlekle uznać należy postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 5, Warszawa 2012, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, s. 69-70). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 549/13, dostępny w CBOSA). Analiza akt niniejszej sprawy nie pozostawia wątpliwości, że podniesiony przeciwko Wójtowi Gminy zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie przedmiotowego wniosku z dnia [...] kwietnia 2002 r. jest w pełni zasadny. Bezspornym jest bowiem, że wniosek ten został złożony skutecznie i w dniu [...] kwietnia 2002 r. wpłynął do siedziby organu I instancji, zaś organ ten – jako, że kwestionowane tym wnioskiem decyzje stały się ostateczne już w pierwszej instancji – był zgodnie z art. 150 § 1 p.p.s.a. właściwy do jego rozpatrzenia. Tymczasem przedmiotowe żądanie nie zostało załatwione w ustawowym terminie określonym w art. 35 k.p.a. (tj. w terminie 1 miesiąca, bądź – w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej – w terminie 2 miesięcy), lecz było pozostawione bez jakiejkolwiek reakcji ze strony organu na okres przeszło 12 lat. Poza sporem jednak również pozostaje, że trwająca tak długo opieszałość Wójta Gminy w przedmiotowej sprawie została przerwana na skutek uwzględnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zażalenia Z. W. i wyznaczenia organowi I instancji dodatkowego terminu na załatwienie sprawy (postanowienie SKO w L. z dnia [...] r., nr [...]). Na skutek bowiem tego orzeczenia organ I instancji postanowieniami z dnia [...] r. o numerach [...] i [...] wznowił postępowania w sprawach zakończonych własnymi decyzjami z dnia [...] r. o numerach odpowiednio: [...] i [...], a następnie decyzjami z dnia [...] r. o numerach: [...] i [...] odmówił uchylenia kontrolowanych w trybie wznowieniowym rozstrzygnięć. Powyższe oznacza, że po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie (przypomnieć w tym miejscu należy, że miało to miejsce w dniu [...] r.) a przed jej rozpoznaniem przez Sąd, organ I instancji wydał w przedmiotowej sprawie stosowne rozstrzygnięcia i tym samym odstąpił od swojej dotychczasowej opieszałości. Postępowanie sądowoadministracyjne w części dotyczącej zobowiązania Wójta do załatwienia przedmiotowego wniosku z dnia [...] r. stało się zatem bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 p.p.s.a. Ustanie przewlekłości postępowania organu I instancji przed rozpoznaniem skargi nie zwalnia jednak Sądu z obowiązku oceny, czy przewlekłość ta nosiła cechy rażącego naruszenia prawa. Rozpatrzenie wniosku z dnia 3 kwietnia 2002 r. po otrzymaniu skargi i wydanie w tej sprawie stosownego rozstrzygnięcia nie spowodowało bowiem bezprzedmiotowości postępowania w tym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12, publ. ONSA i WSA 2013/1/7, LEX nr 1271778). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że przewlekłość postępowania Wójta Gminy w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając tę kwestę Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim fakt, iż opieszałość organu w załatwieniu przedmiotowego wniosku z dnia [...] r. trwała przeszło dekadę i ustała dopiero na skutek uwzględnienia zażalenia skarżącego złożonego w trybie art. 37 k.p.a., zaś tak znacznej zwłoki w działaniu organu nie usprawiedliwiają żadne okoliczności sprawy. Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.