II SAB/Lu 52/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy WSA Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi D. Z. i E. M. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku D. Z. i E. M. z [...] lutego 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowania w zakresie zobowiązania Wójta Gminy do załatwienia wniosku wskazanego w pkt I; IV. oddala wniosek o wymierzeniu organowi grzywny; V. zasądza od Wójta Gminy na rzecz D. Z. i E. M. kwoty po 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z [...] lutego 2021 r. D. Z. i E. M. (dalej jako: skarżące) zwróciły się do Wójta Gminy (dalej jako: Wójt lub organ) o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii pism Wójta Gminy skierowanych do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. P. oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w sprawie działalności prowadzonej na działce nr [...] w miejscowości P., gm. D., o których jest mowa w piśmie Wójta Gminy z [...] lutego 2021 znak: [...] P., wniesione droga elektroniczną, wpłynęło do organu w dniu [...] lutego 2021 r. W związku z brakiem odpowiedzi na wniosek, pismem z [...] kwietnia 2021 r. skarżące wniosły do sądu skargę na bezczynność organu, domagając się zobowiązania Wójta do rozpatrzenia wniosku, stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz ukarania go grzywną. W uzasadnieniu podniosły, że organ do momentu złożenia skargi nie udzielił odpowiedzi na wniosek z [...] lutego 2021 r., co oznacza, że dopuścił się bezczynności o rażącym charakterze. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej uznanie w zakresie bezczynności w załatwieniu wniosku oraz uznanie, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał, odpowiedź na przedmiotowe pismo została udzielona w piśmie z [...] kwietnia 2021 r., tj. zaraz po wpłynięciu skargi na bezczynność, w którym wskazano, że właściwa odpowiedź została zawarta w piśmie z [...] marca 2021, jednakże jak ustalono nie zostało ono, w wyniku błędu pracownika Urzędu Gminy skarżącym doręczone. Do pisma tego dołączono niewysłane wcześniej pismo z [...] marca 2021 r. stanowiące odpowiedź na wniosek z [...] lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest między innymi bezczynność organu. Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a, a więc wówczas gdy organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wydaje decyzji administracyjnej, postanowienia, pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego albo też uchyla się od podjęcia innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie skarżące domagały się udostępnienia informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, dalej jako: "u.d.i.p."). Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Przechodząc do analizy niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, co bezspornie wynika z akt, że organ nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania, pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu. Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się jednak w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu, udostępnił on wnioskowaną informację za pismem z [...] kwietnia 2021 r. Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżących z [...] lutego 2021 r. (pkt III wyroku). Na tle analizowanej sytuacji niesporne jest aktualnie, że wydanie aktu przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność czyni bezprzedmiotowym jedynie ten aspekt rozpoznania sprawy, w którym sąd ma ewentualnie zobowiązać organ do wydania aktu. Ocenie merytorycznej podlega natomiast samo istnienie bezczynności po stronie organu, oceniane na dzień wniesienia skargi, jak również to, czy bezczynność miała charakter rażący czy też nie. W sprawie niesporne jest, że powoływana w odpowiedzi na skargę odpowiedź na przedmiotowe pismo została udzielona już po wniesieniu skargi do sądu (data wpływu skargi do organu – [...] kwietnia 2021 r.). W sprawie niesporne jest również, że organ udzielił odpowiedzi zbyt późno, z naruszeniem ustawowego terminu. Ustawa o dostępie do informacji publicznej wprowadza odrębne od przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulacje dotyczące załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Jak wskazano wyżej udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Termin 14-dniowy jest terminem załatwienia wniosku o dostęp do informacji publicznej, we wszystkich wskazanych wyżej formach działania organu. Niesporne jest w sprawie, że Wójt nie dochował tego terminu, bowiem odpowiedzi udzielił po upływie przeszło dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku. Oceniając skargę według stanu istniejącego na dzień jej wniesienia należy stwierdzić w konkluzji, że jest ona uzasadniona, gdyż Wójt dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżących o udostępnienie informacji publicznej. Konstatacja ta uzasadnia treść punktu I wyroku. Uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność Wójta Gminy nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Oceniając tę kwestię Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a przede wszystkim fakt, że działanie Wójta nie miało cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych na ten podmiot przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej lecz wynikało z nieumyślnego błędu pracownika organu, który nie wysłał skarżącym przygotowanego już do wysyłki pisma z [...] marca 2021 r. stanowiącego właściwą odpowiedź na wniosek z [...] lutego 2021 r. W judykaturze wskazuje się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Z taką sytuacją nie mamy natomiast do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że nieudostępnienie w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, czy też próby bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej. Jak wskazano, opóźnienie w załatwieniu wniosku było bowiem wynikiem błędu pracownika organu. Zaistniały błąd organ po otrzymaniu skargi, tj. dowiedzeniu się o błędzie natychmiast naprawił, przesyłając żądaną informację. Podsumowując przywołane okoliczności sprawy oraz postawa organu, który po wpłynięciu skargi na bezczynność udostępnił stronie wnioskowaną informację, nie uzasadniały tezy skarżących, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ustosunkowując się do żądania skargi dotyczącego wymierzenia organowi grzywny, podnieść należy, że żądanie to nie jest dla Sądu wiążące. Wskazać bowiem należy, że grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Celem jej jest jednak także działanie represyjne, bowiem grzywna ma także stanowić karę za szczególnie naganny przypadek zwłoki. Jednocześnie zastrzec należy że grzywna jako środek dyscyplinująco-represyjny, powinna być stosowana w szczególnie nagannych przypadkach przewlekłości w załatwieniu sprawy. Chodzi o takie sytuacje, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy żadna z przywołanych tutaj okoliczności nie zachodzi, przez co Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby korzystając z uprawnienia, o którym mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. uwzględnić wniosek o wymierzeniu organowi grzywny (pkt IV). Jednocześnie w pkt V wyroku Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania obejmujących uiszczone przez skarżące wpisy od skargi w wysokości po 100 zł.