II SAB/Lu 53/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi Z. W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie wykonania decyzji w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Pismem z 16 marca 2022 r. Z. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność "GOPS [...] w sprawie wykonania decyzji SKO 41/843/OS/2020 z 06.05.2020 i decyzji GOPS [...] OPS [...]/2021 z 10.02.2021". Skarżący wskazał, że organ nie wykonał obowiązku świadczenia usług specjalistycznych opiekuńczych do czego był wielokrotnie wzywany, a które to usługi były od początku opłacane, co spowodowało, że kwota do zasądzenie to 56.700 zł. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Organ wskazał, iż decyzją z 10 lutego 2021 r. nr OPS [...]/2021 przyznał skarżącemu częściowo odpłatne specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w terminie od 16 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Od powyższej decyzji skarżący nie wniósł odwołania. Celem realizacji decyzji do skarżącego została skierowana opiekunka, która mimo kilku prób nie nawiązała kontaktu ze skarżącym i w sporządzonej notatce stwierdziła, że skarżący zrezygnował z przyznanych usług. Mimo to organ zamieścił ogłoszenie o zatrudnieniu opiekunki dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Do grudnia 2021 r. nie wpłynęła jednak żadna oferta osoby chętnej podjęcia tego zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na bezczynność Wójta Gminy nie jest zasadna i jako taka podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności wobec zarzutów skargi oraz okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie należy skarżącemu wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych. Rozpoznają również skargi na bezczynność organów. Innymi słowy, kontrola tego sądu sprowadza się do oceny, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy lub też czy nie pozostają bezczynne. Z bezczynnością organu administracji mamy do czynienia wówczas gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu albo nie podjął stosownej czynności. W przypadku skierowania do Sądu skargi na bezczynność rolą jego jest jedynie ustalić, czy do obowiązków organu należało działanie, którego domagał się skarżący i czy działanie takie w istocie nie zostało podjęte. Sąd nie posiada natomiast w tym postępowaniu uprawnień do kontroli działań organu administracji pod względem merytorycznym, ani też pod względem poprawności procesowej. Z. W. przedmiotem wniesionej skargi uczynił bezczynność Wójta Gminy wywodzoną z niewykonania decyzji tego organu z 10 lutego 2021 r. nr [...]/2021 oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 6 maja 2020 r. nr SKO 41/843/OS/2020. W sprawie bezspornym jest, że na mocy obydwu przywołanych decyzji przyznano skarżącemu świadczenie niepieniężne w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi realizowanych w miejscu zamieszkania skarżącego z określeniem ich rozmiaru oraz wysokości odpłatności. W myśl art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. dalej jako "u.p.s.") do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jak natomiast stanowi art. 50 ust. 4 u.p.s. specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Usługi te polegają w szczególności na uczeniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia przez: kształtowanie umiejętności zaspokajania potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania; motywowanie do aktywności, leczenia i rehabilitacji, interwencję i pomoc w życiu w rodzinie (ułatwianie dostępu do edukacji, doradztwo, kształtowanie pozytywnych relacji z osobami bliskimi, współpraca z rodziną); pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, wspieranie w rozwiązywaniu problemów psychicznych lub pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi (nauka planowania budżetu, pomoc w uzyskaniu ulg w opłatach). Ponadto specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą przyjmować postać rehabilitacji i pielęgnacji wspierającej proces leczenia (pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, wykupieniu leków, dotarciu do placówek służby zdrowia). Omawiane usługi dotyczą również udzielania pomocy mieszkaniowej (pomoc w uzyskaniu mieszkania, w wykonywaniu drobnych remontów) oraz zapewnienia dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych. W wyroku z 9 lutego 2012 r., II SA/Lu 900/11, tut. Sąd stwierdził, że "do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie art. 50 ust. 4 u.p.s. należy także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, a zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu". Przywołany, szeroki zakres omawianego świadczenia nie zwalnia jednak jego adresata z podejmowania wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej. W szczególności zaś nie może on przerzucać na organ pomocy społecznej i wykonawcę usług obowiązku zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych w tym w szczególności dotyczących utrzymania domu polegających przykładowo na przygotowywaniu opału i paleniu w piecu centralnego ogrzewania. Świadczeniobiorca w dalszym ciągu jest bowiem zobowiązany do wykorzystywania własnych możliwości - w tym finansowych - w pokonywaniu trudności z jakimi się boryka. Co istotne, organ przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art. 50 ust. 5 u.p.s.). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy podnieść, że organ przyznając skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze winien je we właściwy sposób zorganizować. Z twierdzeń skarżącego wynika natomiast, że usługi te w określonym decyzjami okresie (od 10 lutego 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. i od 16 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.) nie były wykonywane, czym organ dopuścił się bezczynności. Powyższe twierdzenia jakkolwiek zasadniczo w części prawdziwe nie uzasadniają przypisania organowi stanu bezczynności, będącego co należy podkreślić wynikiem celowego działania organu, a nie okoliczności całkowicie od niego niezależnych. Mianowicie jak wynik z akt sprawy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 6 maja 2022 r. był praktycznie przez cały wskazany w niej okres wykonywana, o czym świadczą podpisy samego skarżącego złożone na miesięcznych kartach realizacji usług. Problem z wykonywaniem przyznanych usług pojawił się natomiast z początkiem listopada 2020 r., co było związane nie z winą organu lecz było wynikiem choroby opiekunki świadczącej dotychczas przedmiotowe usługi opiekuńcze. Z pisma L. Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Psychicznego z 19 listopada 2020 r. wprost wynika, że podmiot ten przystępując do umowy z gminą na wykonywanie przedmiotowych usług wyznaczył wyłącznie jedną osobę, która od 4 listopada 20220 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym nie ma możliwości wyznaczenia zastępstwa celem realizacji usług. Po otrzymaniu powyższego pisma gmina ponowiła prośbę o wyznaczenie innej osoby celem świadczenia usług opiekuńczych między innymi na rzecz skarżącego, która - z uwagi na brak osób wyrażających zgodę na świadczenie usług – nie została uwzględniona. W związku z tym gmina podjęła kolejne kroki celem kontynuacji przyznanego skarżącemu świadczenia, wydając ogłoszenie o zatrudnieniu pracownika do sprawowania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi mieszkających w gminie [...]. Do momentu wygaśnięcia przedmiotowej decyzji (31 grudnia 2020 r.), nie zgłosiła się żadna osoba do podjęcia wskazanego zajęcia. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi bezczynność w realizacji usług opiekuńczych przyznanych decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 6 maja 2020 r. Co się zaś tyczy wykonania decyzji Wójt Gminy z 10 lutego 2021 r. podnieść należy, że w wykonaniu tej decyzji została skierowana do skarżącego opiekunka, która mimo kilku prób nie nawiązała kontaktu ze skarżącym. W sporządzonej notatce stwierdziła, że skarżący zrezygnował z przyznanych mu ww. decyzja usług. W tej sytuacji organ nie miał możliwości realizacji przedmiotowych usług opiekuńczych. Mimo to organ podjął kolejną próbę wykonania decyzji, zamieszczając w tym celu ogłoszenie o zatrudnieniu opiekunki dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Do grudnia 2021 r. nie wpłynęła jednak żadna oferta osoby chętnej podjęcia tego zatrudnienia. Tym samym brak wykonania decyzji ostatecznej nie był wynikiem działania organu lecz samego skarżącego. W tej sytuacji, odnosząc się do zarzutów skargi, brak jest jakichkolwiek podstaw do żądania zwrotu kosztów opieki, w sytuacji gdy stosowne świadczenia publiczne zostały przyznane, a ich niewykonanie było spowodowane działaniem niezależnym od organy. Podsumowując stwierdzić należy, że w świetle przywołanych okoliczności sprawy, brak jest podstaw do zastosowania art. 149 p.p.s.a. i zobowiązania organu do podjęcia czynności wykonania przedmiotowych decyzji. Dlatego też wobec nieuwzględnienia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r., poz. 68). Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, tj. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, co jest możliwe, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).