II SAB/Lu 61/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność [...] Szpitala Klinicznego [...]Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje [...] Szpital Kliniczny [...], Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w [...] do załatwienia wniosku Stowarzyszenia [...] z [...] r. o udzielenie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem; II. stwierdza, że bezczynność [...] Szpitala Klinicznego [...], Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od [...] Szpitala Klinicznego [...], Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] na rzecz Stowarzyszenia [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z [...] maja 2019 r. S. R. (dalej jako: strona skarżąca) zwróciła się do 1. Wojskowego Szpitala [...] w L. (dalej jako: Szpital) o udostępnienie informacji publicznej w formie odpowiedzi na pytania dotyczące kwestii związanych z dostępem do zabiegów przerywania ciąży na mocy ustawy z [...] stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 7, poz. 13). Pytania brzmiały następująco: 1) ile zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. zostało przeprowadzonych w Szpitalu od początku 2019 r. z podziałem na miesiące? 2) czy obecnie w Szpitalu przeprowadza się zabiegi przerywania ciąży zgodnie z ustawą? 3) jakie były przyczyny odmowy przeprowadzania zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r.? 4) czy w przypadku odmowy przeprowadzenia zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. przez lekarzy wykonujących zawód w Szpitalu, Komendant Szpitala wskazuje pacjentkom realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej, albo zapewnia wykonanie takiego zabiegu (jako świadczenia zdrowotnego) przez innego lekarza-podwykonawcę? 5) jak wyglądają procedury postępowania z pacjentką, która zgłasza się do Szpitala w celu przerwania ciąży lub u której w trakcie diagnostyki ujawniają się ustawowe przesłanki do przerwania ciąży (a pacjentka wyraża wolę jej przerwania)? Jakie czynności/świadczenia są wykonywane i w jakiej kolejności? [...] lipca 2019 r. Stowarzyszenie złożyło skargę na bezczynność Szpitala, podnosząc, że zwróciło się o udostępnienie informacji publicznej w związku z obowiązkami, jakie ciążą na nim, jako na podmiocie świadczącym usługi lecznicze na podstawie kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Zdaniem strony skarżącej, szpital jako podmiot leczniczy działający w oparciu o kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia jest podmiotem zobowiązanym w rozumieniu ustawy o dostępnie do informacji publicznej. Ponadto, informacje, o które zwróciła się strona skarżąca, a które dotyczą wykonywania tego kontraktu oraz obowiązków wynikających z prawa powszechnie obowiązującego, są informacjami publicznymi, bo dotyczą wykonywania zadań publicznych poprzez podmiot finansowany ze środków publicznych. W odpowiedzi na skargę 1. Wojskowy Szpital [...] w L. wniósł o jej oddalenie, stojąc na stanowisku, że odpowiedzi na pytania postawione przez stronę skarżącą nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej i w związku z tym nie podlegają udostępnieniu. Zdaniem organu, nie ma w tym przypadku zastosowania art. 13 § 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1429, dalej: u.d.i.p.), który zobowiązuje podmiot do udostępnienia informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jak podniósł organ, wskazanie konkretnych świadczeń medycznych zrealizowanych wobec pacjentów, zastosowanych procedur medycznych, stwierdzonych u pacjentów nieprawidłowości, czy rozpoznań chorobowych nie mieści się w pojęciu "przedmiot działalności", gdyż nie dotyczy spraw publicznych, lecz spraw prywatnych pacjentów konkretnego podmiotu leczniczego, zawartych w ich dokumentacji medycznej. Dane powołane we wniosku o informację publiczną stanowią wiedzę o charakterze medycznym, która powinna być poddana weryfikacji wyłącznie w oparciu o wskazania aktualnej wiedzy medycznej. Dane wnioskowane do udostępnienia mogą być żądane przez uprawnione podmioty (sądy, konsultanta krajowego lub wojewódzkiego w zakresie ginekologii lub położnictwa, Ministra Zdrowia), natomiast brak jest przesłanek do udostępnienia wnioskowanych danych w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ podkreślił, że przerwanie ciąży i towarzyszące temu okoliczności niejednokrotnie wiążą się z rodzinnymi i osobistymi dramatami oraz ogromnym cierpieniem i traumą, która czasem rzutuje na całe życie. Tym samym ubieranie rodzinnych i osobistych tragedii i dylematów sformułowane w ramy informacji publicznej wydaje się niewłaściwe moralnie. Zdaniem organu, sformułowane w piśmie z [...] maja 2019 r. pytania należą do sfery prywatnej, a nie publicznej, a jeżeli informacja dotyczy sfery prywatnej, niezwiązanej z działalnością organu, państwa lub samorządu, nie podlega udostępnieniu, nawet jeśli znajduje się w aktach sprawy prowadzonej przez organ. Ponadto, w ocenie organu, odpowiedź na pytanie: "Ile zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. zostało przeprowadzonych w Szpitalu od początku 2019 r. z podziałem na miesiące?", można uznać jedynie za informację publiczną przetworzoną, tj. wymagającą dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia. Organ stwierdził, że nie odpowiedział na wniosek strony skarżącej, ponieważ żądane przez nią informacje nie stanowią informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Organ – 1. Wojskowy Szpital [...] w L. dopuścił się bezczynności w sprawie wniosku S. R. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej dostępu do zabiegów przerywania ciąży. Bezsporne jest, że w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., podmiotami obowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej są m. in. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2011r., I OSK 358/11, LEX nr 1082736). 1. Wojskowy Szpital [...] w L. jest państwową osobą prawną - podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 160 ze zm.), wykonującym działalność leczniczą, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, rozumianą jako udzielanie świadczeń zdrowotnych. Z kolei, jako świadczenie zdrowotne rozumie się działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania (art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy). Niewątpliwie zatem szpital ten jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznych. Za informację publiczną uznaje się każdą wiadomość wytworzoną lub odnoszoną do władz publicznych, a także wytworzoną lub odnoszoną do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa (tak m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 19 grudnia 2007 r., IV SA/Po 652/07, LEX nr 460751, wyrok WSA w Lublinie z 8 czerwca 2006 r., II SAB/Lu 19/06 wyrok WSA w Warszawie z 7 maja 2004 r., IV SA/Wa 221/04, LEX Nr 146742). Art. 6 u.d.i.p. zawiera przykładowy katalog informacji oraz danych, które podlegają reżimowi ustawy o dostępie do informacji publicznej. W świetle tego przepisu, przesłanką kwalifikującą konkretną informację do kategorii informacji publicznej jest spełnianie przez nią kryterium przedmiotowego. Decydującym jest zatem wyłącznie treść i charakter konkretnej informacji. Analizując treść wniosku strony skarżącej z [...] maja 2019 r. w świetle dyspozycji art. 6 u.d.i.p., Sąd zakwalifikował żądane przez nią informacje jako informacje o przedmiocie działalności i kompetencjach szpitala (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f/ u.d.i.p.) oraz o zasadach jego funkcjonowania, w tym o trybie działania w zakresie wykonywania zadań publicznych i działalności w ramach gospodarki budżetowej i pozabudżetowej (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. b/ u.d.i.p.). W świetle powołanych przepisów uprawnione jest twierdzenie, że informacje odnoszące się w sposób szczegółowy do przedmiotu działalności podmiotu leczniczego i trybu wykonywania przez niego zadań w ramach prowadzonej działalności, z uwzględnieniem poszczególnych rodzajów świadczeń i zabiegów przeprowadzanych w podmiocie leczniczym, mają walor informacji publicznej. Jednym z takich świadczeń, finansowanych ze środków publicznych, jest świadczenie terminacji ciąży, którego dopuszczalność określa ustawa z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. Ograniczenia ustawowe udzielania tego świadczenia nie zmieniają jego charakteru jako świadczenia zdrowotnego finansowanego ze środków publicznych w oparciu o zasady określone nie w ustawie o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ale w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.). Wbrew stanowisku zawartemu w odpowiedzi na skargę, udostępnienie objętych wnioskiem informacji nie stanowi naruszenia tajemnicy lekarskiej. Nie mają one bowiem charakteru spersonalizowanego, a ich statystyczny wymiar nie koliduje z dobrami chronionymi pacjentek. Sąd nie neguje, że terminacja ciąży niejednokrotnie wiąże się z osobistymi i rodzinnymi dramatami oraz cierpieniem pacjentek, jednak sposób sformułowania zawartych we wniosku pytań nie jest, wbrew temu, co wskazano w odpowiedzi na skargę, ani niewłaściwe moralnie, ani małoduszne. Wnioskodawca nie żąda ujawnienia personaliów pacjentek i ich rodzin, ani szczegółów ich życia rodzinnego i osobistego, ale uogólnionych, zanonimizowanych danych, mających walor czysto statystyczny. W tej sytuacji 1. Wojskowy Szpital [...] w L. obowiązany był do załatwienia wniosku z [...] maja 2019 r. w zakresie wszystkich postawionych w nim pytań. W sytuacji, gdy informacja objęta wnioskiem o udostepnienie, ma walor informacji publicznej, wniosek ten powinien być załatwiony albo poprzez udzielenie informacji w formie czynności materialno – technicznej albo przez wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia na podstawie art. 16 ust. 1 u.i.d.p., bądź decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji określonej w art. 14 ust. 2 oraz w art. 15 ust. 2 u.i.d.p., gdy wnioskujący cofnie uprzednio złożony wniosek. Z ujawnionych w sprawie bezspornych okoliczności wynika, że wniosek skarżącej organizacji z [...] maja 2019 r. nie został załatwiony przez Szpital w sposób i w formie zgodnej z ustawą. Podmiot obowiązany uchylił się tym samym bezpodstawnie od rozpoznania wniosku, dopuszczając się bezczynności. Stan bezczynności nie ustał do daty wyrokowania, co zobligowało Sąd do zobowiązania Szpitala do załatwienia tego wniosku w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie sąd stwierdził, że bezczynność Szpitala miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być niezaprzeczalne. Ocena, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa wywołanym bezczynnością, powinna być dokonana w kontekście przepisu art. 13 u.d.i.p., który co do zasady ustala termin udostępnienia informacji publicznej na wniosek w pierwszej kolejności bez zbędnej zwłoki, a dalej – w terminie 14 dni. Sąd dostrzegł, że Szpital od [...] maja 2019 r. (data wpływu wniosku) aż do [...] października 2019 r. (data widniejąca na odpowiedzi na skargę) nie zareagował w żaden sposób na wniosek strony skarżącej, tym bardziej w sposób nakazany przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, arbitralnie i całkowicie bezpodstawnie, wbrew ugruntowanemu stanowisku sądów administracyjnych, przyjmując, że żądane informacje nie mają charakteru informacji publicznej. W ocenie Sądu, za przyjęciem rażącego charakteru bezczynności Szpitala przemawia nie tyle czas przekroczenia terminu na załatwienie wniosku o udostepnienie informacji publicznej, który – do dnia wyrokowania wniósł ponad pięć miesięcy, ile postępowanie Szpitala, który przez cały ten okres nie wykonał żadnej czynności zmierzającej do jego załatwienia. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że odpowiedź na pytanie: "Ile zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. zostało przeprowadzonych w Szpitalu od początku 2019 r. z podziałem na miesiące?", stanowi informację publiczną przetworzoną. Wnioskodawca występujący o udostępnienie informacji publicznej na etapie składania wniosku nie musi wiedzieć, że żądana przez niego informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej. W chwili formułowania i kierowania wniosku nie musi zatem wskazywać powodów, dla których spełnienie jego żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego. Stosownie do art. 14 ust. 2 u.d.i.p., to dysponent informacji publicznej przetworzonej powinien powiadomić pisemnie wnioskodawcę o takim jej charakterze i wskazać, że jej udostępnienie może nastąpić niezwłocznie po wykazaniu, w zakreślonym terminie, powodów, dla których spełnienie żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego. Wnioskodawca musi mieć bowiem realną możliwość uzyskania informacji, a co za tym idzie, możliwość wykazania w zakreślonym przez podmiot zobowiązany terminie, że zachodzi przesłanka warunkująca uzyskanie informacji, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. W sytuacji, gdy wnioskodawca w terminie 14 dni nie ustosunkuje się do wezwania, wówczas zajdzie podstawa do wydania decyzji o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), natomiast gdy wnioskujący nie wykaże interesu publicznego, organ winien wydać decyzję odmawiającą udzielenia żądanej informacji. Brak wykazania przez wnioskodawcę powodu, dla którego spełnienie jego żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego, nie jest brakiem formalnym wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W tej sytuacji, nawet brak jakiejkolwiek reakcji wnioskodawcy na informację organu, że żądana informacja publiczna jest informacją przetworzoną, nie zwalnia organu od załatwienia wniosku w jednej z wyżej opisanych form. Z tych wszystkich względów Sąd, zobowiązując Szpital do załatwienia wniosku strony skarżącej z [...] maja 2019 r., stwierdził, że bezczynność tego podmiotu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O kosztach postępowania, na które składają się: wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej (480 zł), orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.