II SAB/Lu 630/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Maria Wieczorek-Zalewska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na przewlekłość postępowania Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie wniosku z dnia 2 października 2006 r. dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów; w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić J. H. przyznania prawa pomocy. J. H. w dniu 14 lipca 2014 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadniła tym, że jest osobą niepełnosprawną, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i studiującą córka, z którymi zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 67 m2, utrzymującą się z renty w kwocie 1.108,19 złotych brutto oraz renty żony w kwocie 870,96 złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 1.979,15 złotych brutto. Skarżący podkreślił, że zarówno on, jak i żona cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy, badania kosztują od 1.500 złotych do 2.000 złotych. Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył wydatki związane z kosztami swojego leczenia– 200 złotych, koszty bieżących remontów – 100 złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej – 350 złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drzewa do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie 700 złotych. Skarżący oświadczył, że ponosi też koszty studiów córki oraz, iż z powodu powyższych wydatków nie posiada środków finansowych na zakup odzieży. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. (sygn. akt II SAB/Lu 630/13) odmówił J H przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Niezbędne są zatem rzetelne informacje o wysokości kosztów utrzymania koniecznego oraz rzetelne informacje o realnej wysokości środków finansowych, którymi dysponuje wnioskodawca. Tymczasem udzielone przez skarżącego informacje – zebrane w toku postępowania - o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego są niewiarygodne i to nie tylko dlatego, że wysokość tych kosztów u skarżącego nie zmienia się od 18 października 2012 r., ale i dlatego, iż do stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego zalicza on opłacanie podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy nie wykazuje, aby był właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. Skarżący nie przedstawiając dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, dokumentu wskazującego na wysokość dochodów żony w kwocie brutto i netto oraz, czy i jakie nieruchomości posiada, w sytuacji uzasadnionych wątpliwości, co do rzetelności informacji dotyczących tych okoliczności zawartych na druku PPF, uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny możliwości finansowych ponoszenia przez niego kosztów sądowych niniejszego postępowania. Wyjaśnił, że na podstawie pisma skarżącego z dnia 13 lipca 2014 r. przesłanego w sprawie II SAB/Lu 171/14 ustalił, że skarżący aktualnie osiąga dochody w kwocie 1.108,19 złotych tytułem renty i innych źródeł utrzymania nie posiada. Nie posiada żadnych faktur VAT związanych z kosztami utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego, gdyż dowodem tych wydatków są paragony, których nie przechowuje. W piśmie tym oświadczył również, że nie może przedłożyć zaświadczenia z uczelni córki, gdyż ta zdała wszystkie egzaminy i wyjechała. Odnośnie natomiast wezwania do przedstawienia wysokości wydatków związanych z utrzymaniem studiującej córki oraz kosztów leczenia żony skarżący oświadczył, że w żadnym składanym dotychczas przez niego oświadczeniu kosztów tych nie podawał, gdyż są one w różnej wysokości. Poinformował jednocześnie, że córka miała zaciągnięty kredyt studencki w banku, z którego obecnie nie korzysta. Natomiast na leczenie żony przeznacza tyle ile może, zaś pozostałe koszty pokrywa starsza córka. Do pisma skarżący dołączył potwierdzenie wypłaty/odbioru renty z miesiąca maja 2014 r., z którego wynika, że otrzymuje on rentę w kwocie 1.904,84 złotych brutto – 1.108,19 złotych netto. Natomiast wezwaniem z dnia 22 lipca 2014 r. zobowiązał skarżącego do nadesłania aktualnego dokumentu źródłowego wskazującego na wysokość renty małżonki w kwotach brutto i netto, dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego za okres maj, czerwiec i lipiec 2014 r., oświadczenia wskazującego kwotę, którą przeznacza na leczenia żony oraz kwotę, którą na ten cel przeznacza najstarsza córka i wskazania jak często ma to miejsce, oświadczenia wskazującego na wysokość opłat związanych z wynajmem domu, wraz z umową jego najmu oraz oświadczenia wyjaśniającego jak często i w jakiej wysokości ponosi koszty zakupu węgla i drzewa do ogrzewania domu i ogrzania wody oraz aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu gminy wskazującego jakie nieruchomości i o jakiej powierzchni należą do niego bądź aktualnej decyzji wymiarowej podatku od nieruchomości. Poinformowano jednocześnie skarżącego, że wezwanie jest następstwem tego, iż w okresie 6 miesięcy w innych sprawach, które toczyły się z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie składane przez niego wnioski o przyznanie prawa pomocy uzasadnił tymi samymi okolicznościami, które powołał w oświadczeniu złożonym na druku PPF w niniejszej sprawie. Ponadto mając na uwadze treść pisma skarżącego z dnia 13 lipca 2014 r. złożonego w sprawie II SAB/Lu 171/14 wyjaśnienia wymaga, jaką kwotę przeznacza na leczenie żony a jaką kwotę na ten cel przekazuje najstarsza córka. Wyjaśnienia wymaga również to, jak często i w jakiej wysokości ponosi wydatki na zakup opału do ogrzania domu i wody. Już bowiem z zasad doświadczenia życiowego wynika, że kwoty przeznaczane na ten cel będą różne w zależności od pory roku czy też ilości osób przebywających w gospodarstwie domowym. Wątpliwości budzi również kwestia płacenia przez skarżącego podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy na druku PPF nie wykazuje jakichkolwiek nieruchomości które należałyby do niego. Jednocześnie zawrócono skarżącemu uwagę na to, że za opłaty związane z energię elektryczną wystawione są faktury VAT, które należy nadesłać. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 1 sierpnia 2014 r. zatytułowane "sprzeciw", w którym zaskarżył zarządzenie, zarzucając referendarzowi sądowemu, iż w wezwaniu nie została wskazana nazwa i data orzeczenia na podstawie którego podjął on czynności wskazane w wezwaniu i nie podał poprawnej podstawy prawnej wezwania. Skarżący oświadczył, że nie może wykazać czegoś, czego nie posiada a jego dochody wystarczają jedynie na przeżycie. Skarżący stwierdził, że referendarz sądowy nie ma prawa żądać od niego dokumentów wskazanych w wezwaniu w każdej oddzielnej sprawie. Żądane dokumenty przesłane zostały w sprawie II SAB/Lu 171/14. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Wskazał, że referendarz sądowy "zastosował nie dozwolone chwyty, aby nie udzielić pomocy prawnej", a wezwania do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające "z art. 252 i nast. P.p.s.a., czy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia...". Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zarządzenia do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF, jak i "o przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej dla osoby żyjącej w głębokim ubóstwie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 P.p.s.a., poprzez ustanowienie adwokata. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. spoczywa zatem na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy wyżej wymienione oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie sprostanie tym wymaganiom powoduje, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozwalający na przyznanie prawa pomocy. Oceniając zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze informacje przedstawione przez stronę nie tylko z badanym wnioskiem, ale także podane w urzędowym formularzu PPF z dnia 10 sierpnia 2014 r., złożonym do sprawy o sygn. akt III SA/Lu 541/14, a ponadto informacje wynikające z akt sprawy o sygn. I SA/Lu 455/14. Analiza oświadczeń złożonych w sprawie niniejszej i w sprawie III SA/Lu 541/14 oraz dokumentów z akt sprawy o sygn. I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne) pozwala stwierdzić, że podawane informacje na temat stanu rodzinnego skarżącego, kosztów utrzymania koniecznego rodziny, są ze sobą sprzeczne, a także że skarżący nie ujawnił w pełni swego stanu majątkowego. Przede wszystkim we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w przedmiotowej sprawie skarżący nie ujawnił, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 5,9043 ha fiz. (3.7782 ha przeliczeniowych.) oraz 0,0528 ha fiz. lasu, która to okoliczność wynika ze znajdującej się w aktach sprawy I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne) decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., nr FN: 3123.70064.2014.LZP.1 w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. W przedmiotowym wniosku, w części dotyczącej majątku skarżący podał "nie posiadam nieruchomości rolnej", "nie posiadam innych nieruchomości", co stoi w ewidentnej sprzeczności z opisanymi wyżej danymi. W świetle podanych przez skarżącego informacji uznać należy, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżący podając informacje niepełne i sprzeczne z jego rzeczywistym stanem rodzinnym i majątkowym, nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Powyższe uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.