II SAB/Lu 70/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu do załatwienia wniosku skarżącego A. S. z dnia [...] II. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa; III. zasądza od Prezesa Sądu na rzecz skarżącego A. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego .... polegającą na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 19 lutego 2015r. Jak wynika z akt sprawy we wniosku tym (złożonym drogą mailową) skarżący domagał się elektronicznej (zanonimizowanej) wersji wyroku tegoż Sądu z dnia 22 maja 2014r. (I C 97/04). Mailem z tego samego dnia tj. 19 lutego 2015r. skarżący został poinformowany, że w bazie danych nie ma sprawy o sygn. I C 97/04, poza tym pierwsze repertoria elektroniczne wdrożono w Sądzie Rejonowym .... w 2005r., a więc nie obejmują one orzeczeń za lata poprzednie. Z daty wskazanego wyroku wynika jednak, że prawdopodobnie chodzi o sprawę I C 97/14, ale z uwagi na to, że w sądach rejonowych nie działa jeszcze internetowy Portal Orzeczeń (który zresztą nie będzie obejmował spraw z 2014r., tylko późniejsze), to wnioskodawca może uzyskać wskazany wyrok wyłącznie w I Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego ... po wykazaniu interesu prawnego. W związku z powyższym, skarżący ponowił swój wniosek, tym razem na piśmie, precyzując, że chodzi o wyrok o sygn. I C 97/14, a nie I C 97/04, a wobec nieudzielenia żądanej informacji wniósł skargę na bezczynność. W odpowiedzi na tę skargę Prezes Sądu Rejonowego .... wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniejsze wyjaśnienia udzielone skarżącemu, że do chwili obecnej nie funkcjonuje w Sądzie Rejonowym ... Portal Orzeczeń ze zanonimizowanymi sprawami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie właściwy organ (lub - jak na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm., dalej "u.d.i.p.") - inny podmiot wykonujący zadania publiczne) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." (por. wyroki NSA z dnia 20 lipca 1999 r., sygn. akt I SAB 60/99, OPS 2000, Nr 6, poz.87 oraz z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1904/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z przepisów u.d.i.p. wynika, że podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej – a takim jest w świetle art. 4 ust. 1 u.d.i.p. prezes sądu - ma obowiązek podjąć określone w tej ustawie czynności (nawet jeśli, żądane informacje nie stanowią informacji publicznej) - w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p. (14 dni od dnia złożenia wniosku). Jeśli zatem wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną podmiot ten ma obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno – technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) lub 2) wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, np. wynikające z art. 5 u.d.i.p. (zaznaczyć należy, że w razie odmowy udostępnienia informacji publicznej, do wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie obowiązane są na mocy art. 17 ust. 1 u.d.i.p. poza organami administracji publicznej również inne podmioty wymienione w art. 4 u.d.i.p.), lub 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie (nie dłuższym jednak niż 2 miesiące), w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (w sytuacji powiadomienia wnioskodawcy o braku możliwości realizacji jego żądania w sposób lub w formie określonych we wniosku, ze wskazaniem innego sposobu lub formy bezzwłocznego udostępnienia informacji, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się - art. 14 ust. 2 u.d.i.p.) lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. Jeżeli jednak objęta wnioskiem informacja nie ma charakteru informacji publicznej, organ ma natomiast obowiązek powiadomić o tym pisemnie wnioskodawcę, przy czym poinformowanie to nie wymaga formy decyzji administracyjnej, o jakiej stanowi art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Badając skargę stwierdzić należy, że Prezes Sądu Rejonowego .... nie podjął żadnej z czynności wskazanych w powołanych przepisach. Skarżący domagał się udostępnienia mu zanonimizowanego, konkretnie wskazanego wyroku tegoż Sądu wraz z uzasadnieniem, o doprecyzowanej sygnaturze, co usunęło początkowe wątpliwości w tym zakresie. Prezes Sądu Rejonowego ... w ogóle nie odniósł się do tego wniosku. Skarżący otrzymał jedynie informację pochodzącą od informatyka Sądu Rejonowego .... – M. T., z której nie wynika, by był on osobą umocowaną do załatwiania w imieniu Prezesa Sądu wniosków o udostępnienie informacji publicznej, w tym sporządzonych w dopuszczalnej, elektronicznej formie. Już z tego powodu należy uznać, że Prezes Sądu Rejonowego ... był w niniejszej sprawie bezczynny, skoro nie podjął samodzielnie żadnych czynności w związku z wnioskiem skarżącego, a z akt nie wynika, by informatyk M. T. działał w tym zakresie w jego imieniu. Ponadto udzielone przez informatyka wyjaśnienia, które sprowadzają się do tego, że wyrok z uzasadnieniem nie może być udostępniony, gdyż w Sądzie Rejonowym ... nie ma jeszcze elektronicznego Portalu Orzeczeń, nie mieszczą się w żadnej z grup czynności wskazanych w powołanych wyżej przepisach u.d.i.p. Konkretny wyrok sądowy wraz z uzasadnieniem stanowi informację publiczną, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. "a" u.d.i.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015r. nadanym ustawą z dnia 7 listopada 2014r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. z 2014r., poz. 1662, zob. także wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 kwietnia 2014r., II SA/Go 127/14), a z pisma informatyka wynika, że objęty wnioskiem skarżącego wyrok z dnia 22 maja 2014r., sygn. akt I C 97/14 znajduje się w posiadaniu Sądu Rejonowego .... - Prezes tego Sądu powinien więc udostępnić wyrok zgodnie z wnioskiem, co wynika z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. Jeśli jednak byłoby to niemożliwe, powinien dokonać czynności, o których mowa w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. tj. poinformować na piśmie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem wraz ze wskazaniem w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. Za wykonanie tego obowiązku nie może być natomiast uznana ogólnikowa informacja, że skarżący może zwrócić się o wydanie mu wyroku w I Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego .... po wykazaniu swojego interesu prawnego. Nawet jeśli skarżący posiadałby możliwość uzyskania tego wyroku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), co mu zasugerowano, to nie wyłącza to żądania udostępnienia tego wyroku w trybie u.d.i.p. Przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym przepisy ustawy nie naruszają innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi (...), zawiera normę kolizyjną, która nie pozwala na stosowanie przepisów tej ustawy wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej (zob. I. Kamińska, M.Rozbicka – Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2012, s. 28), a za takie przepisy nie można zasadniczo uznać przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te umożliwiają udostępnienie odpisów, kopii i wyciągów z akt sprawy (a więc i orzeczeń sądowych) wyłącznie ograniczonej grupie podmiotów (stronom i uczestnikom w postępowaniu procesowym, art. 9 k.p.c., a w postępowaniu nieprocesowym także każdemu, kto tę potrzebę dostatecznie usprawiedliwi, art. 525 k.p.c.). Szczegółowy tryb udostępniania tych dokumentów określa natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 253), który jednak z uwagi na to, że ma charakter normy podustawowej nie może być traktowany jako "inna ustawa", o której mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc tryb udostępniania akt sprawy sądowej unormowany w tym Regulaminie, niezależnie od tego czy i w jakim zakresie jest odmienny od trybu przewidzianego w u.d.i.p., w ogóle nie może być rozważany jako "kolizyjny" (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012r., IV SAB/GL 69/11). Natomiast powołane przepisy art. 9 i art. 525 k.p.c., poza ograniczeniami podmiotowymi, w porównaniu z u.d.i.p., nie przewidują żadnego szczegółowego trybu udostępnienia akt sprawy sądowej, w tym stanowiących informację publiczną orzeczeń sądowych i nie wprowadzają żadnych innych i bardziej rygorystycznych niż u.d.i.p. ograniczeń w tym zakresie. Nie mogą więc być one traktowane jako przepisy "określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi". Zdaniem Sądu, poglądu takiego nie podważa to, że przepisy art. 9 i art. 525 k.p.c. odnoszą się, jak wskazano, do ograniczonej grupy podmiotów, podczas gdy u.d.i.p. umożliwia dostęp do informacji publicznej każdemu, niezależnie od interesu prawnego czy faktycznego (art. 2 ust. 1 i 2 u.d.i.p.). Przyznanie z tego powodu pierwszeństwa stosowania k.p.c. przed u.d.i.p. (jako odmiennego uregulowania trybu i zasad udostępniania informacji publicznej, art. 1 ust. 2 u.d.i.p.) i w konsekwencji przyjęcie, że dokumenty stanowiące informację publiczną, znajdujące się w aktach sądowych spraw cywilnych mogą być udostępniane wyłącznie w trybie k.p.c. naruszałoby wyrażone w art. 61 Konstytucji prawo obywatela do informacji, gdyż ograniczałoby krąg osób uprawnionych do uzyskania takich informacji tylko do podmiotów wskazanych w art. 9 i art. 525 k.p.c. Z kolei przyjęcie, że inne osoby, nie wymienione w art.9 i art. 525 k.p.c. mogłyby żądać w takiej sytuacji tych samych informacji w trybie u.d.i.p., byłoby nie do pogodzenia z Konstytucyjną zasadą równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji. Z tych względów stwierdzić należy, że udostępnienie dokumentów z akt sądowych spraw cywilnych stanowiących informację publiczną jest możliwe zarówno w trybie k.p.c., jak i u.d.i.p. Dodatkowym argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest unormowanie art. 6 ust.1 pkt 4 lit. "a" u.d.i.p., które wprost stanowi, że informację publiczną stanowi treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć (...), a od 1 stycznia 2015r. także treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Z powyższego wynika, że skoro ustawodawca w u.d.i.p. wskazał wyraźnie na orzeczenia organów administracji publicznej i sądów, to jego intencją było objęcie tych dokumentów w pierwszej kolejności przepisami tej ustawy, a nie przepisami ustaw procesowych (w szczególności postępowania cywilnego, karnego, administracyjnego). O ile zatem tryby przewidziane w ustawach procesowych nie wprowadzają w konkretnym przypadku ograniczeń w zastosowaniu przepisów u.d.i.p., stosowanie przepisów tej ustawy jest dopuszczalne niezależnie od uprawnień wynikających z ustaw procesowych. Dodatkowo wskazać należy na praktykę upubliczniania zanonimizowanych orzeczeń sądowych (w tym stanowiących informację publiczną) na specjalnie w tym celu utworzonych stronach internetowych, dostępnych powszechnie i bez ograniczeń. Praktyka ta wprawdzie nie jest realizacją obowiązku ustawowego, gdyż brak jest takich przepisów, ale jest wykonaniem zarządzeń prezesów poszczególnych sądów powszechnych, w tym Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a w odniesieniu do sądów administracyjnych - Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydawanych w ramach przysługujących im uprawnień (w szczególności art. 22 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - w odniesieniu do sądów powszechnych, czy art. 11, art. 2, art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz.12 69 ze zm. – w odniesieniu do sądów administracyjnych) i podyktowanych realizacją wyrażonego w art. 45 Konstytucji prawa do sądu (np. Zarządzenie Nr 9 Prezesa NSA z dnia 11 lipca 2007r. w sprawie utworzenia Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach sądów administracyjnych i udostępniania orzeczeń przez Internet, Zarządzenie Nr 11/2012 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2012r. w sprawie anonimizacji i udostępniania orzeczeń Sądu Najwyższego oraz informacji o sprawach sadowych w Sądzie Najwyższym). W trakcie procesu legislacyjnego jest również rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie orzeczeń, których treść podlega obowiązkowemu centralnemu udostępnieniu (projekt z dnia 22 maja 2014r.), które reguluje m.in. sposób i tryb anonimizacji i udostępniania takich orzeczeń w utworzonym już przez Ministerstwo Sprawiedliwości i działającym systemie teleinformatycznym, zwanym "Portalem Orzeczeń", w którym już są publikowane orzeczenia wielu sądów powszechnych. Praktyki tej nie sposób pominąć dokonując wykładni art. 1 ust. 2 u.d.i.p. W sytuacji, gdy w większości orzeczenia sądowe (jakkolwiek zanonimizowane) podlegają faktycznie upublicznieniu, ogólny pogląd, że przepisy ustaw procesowych (postępowania cywilnego, karnego etc.) mają pierwszeństwo przed u.d.i.p. stanowiłby naruszenie standardów państwa demokratycznego, prawnego i sprawiedliwego i związanej z nimi zasady zaufania obywatela do państwa działającego poprzez organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Jest to więc dodatkowa argumentacja przemawiająca za przyjęciem poglądu, że orzeczenia sądowe stanowiące informację publiczną mogą być udostępnianie zarówno w trybie u.d.i.p., jak i przepisów ustaw procesowych. W konsekwencji, nawet gdyby skarżący A. S. był uprawniony do żądania wydania wyroku wraz z uzasadnieniem w trybie k.p.c. (jako osoba należąca do kręgu podmiotów wymienionych w art. 9 bądź art. 525 k.p.c., czego jednak Prezes Sądu Rejonowego ... nie ustalił), miałby on prawo uzyskać ten wyrok także w trybie u.d.i.p. Z tego względu lakoniczna informacja informatyka Sądu Rejonowego ... skierowana do skarżącego nie świadczy o podjęciu przez Prezesa Sądu Rejonowego ... czynności wynikających z u.d.i.p. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - na podstawie art. 149 § 1 zdanie 1 P.p.s.a. - zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego ...do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 19 lutego 2015 r. w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy i po uprawomocnieniu się wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1 zdanie 2 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.