II SO/Lu 16/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Kierek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2006r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. i M. małżonków W. z udziałem Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie dotyczącej nakazania przedłożenia określonych dokumentów - w zakresie sprzeciwu A. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt II SO/Lu 16/06 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a przyznać A. W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt II SO/Lu 16/06 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przyznał A. i M. małżonkom W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej przez nich skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. A. i M. małżonkowie W. wnosili o przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych. Referendarz sądowy ustalił, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe wraz z trojgiem uczących się dzieci, z którymi zamieszkują w domu o pow. 69m2, utrzymują się z wynagrodzenia za pracę A. W. w kwocie 652,78 zł netto oraz kwoty 183zł netto otrzymywanej za wynajem należącego do nich drewnianego domu parterowego o pow. 63m2. M. W. jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawcy są właścicielami działki siedliskowej o pow. 0,4915ha oraz parterowego budynku gospodarczego o pow. 37m2. Budżet ich gospodarstwa domowego obciążają wydatki związane z opłacaniem podatku od nieruchomości w rocznej kwocie 659zł, kosztów wody i odprowadzania ścieków w rocznej kwocie 600zł, opłaty za usługi przesyłowe i energię elektryczną oraz gaz w rocznej kwocie 1400zł, opłaty za telefon i internet w rocznej kwocie 1400zł oraz opłat na zimę w kwocie 2000zł. W ocenie referendarza sądowego sytuacja majątkowa uzasadnia częściowe przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, który wynosi 500zł, a jednocześnie jest niezbędny dla wszczęcia postępowania w sprawie. Natomiast z uwagi na to, że znaczną część wydatków ponoszą oni okresowo (opał na zimę, podatek od nieruchomości), to mają oni możliwość poczynienia oszczędności na ewentualne przyszłe koszty sądowe, związane np. z wniesieniem skargi kasacyjnej. Na postanowienie referendarza A. W. wniosła sprzeciw, w którym domagała się zwolnienia w całości od kosztów sądowych. W sprzeciwie podniosła, że przy dochodach wynoszących ok.167zł miesięcznie na osobę jej rodzina nie jest w stanie zaoszczędzić środków finansowych na ewentualne przyszłe koszty sądowe, bowiem co miesiąc brakuje im ok.800-1000zł, które pożyczają od rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, na jej wniosek, w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245§3) Skarżąca wnosiła o częściowe przyznanie prawa pomocy, tj. o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi procesową gwarancję ochrony praw strony i choć - z uwagi na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana rozważnie, to jednak nie może być iluzoryczna. Stanowisko takie zaakcentował Sąd Apelacyjny w Białymstoku w postanowieniu z dnia 23 maja 1996r., sygn. I ACZ 186/96, OSAB 1996, nr 2, poz.22, powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz.284 ze zm.). Z większą ostrożnością należy jednak rozpoznawać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie zarówno od kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, aniżeli wniosek jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego tylko prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być przyznawane w sytuacjach nadzwyczajnych, wyjątkowych, a więc w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002r., OZ 862/04), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym może być stosowane nawet wówczas, gdy wnioskodawca posiada pewne środki finansowe, ale przeznaczenie ich na wydatki sądowe spowodowałoby uszczerbek koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny wprawdzie nie charakteryzuje się ubóstwem, ale uniemożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych. Zachodzą zatem podstawy przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji postanowienia.