II SO/Lu 64/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S. P. w przedmiocie wymierzenia Kołu Łowieckiemu Nr [...] "P" w B. P. grzywny za nieprzekazanie do sądu skargi z dnia 18 lipca 2014 r. dotyczącej udostępnienia informacji publicznej w sprawie wniosku z dnia 13 czerwca 2014 r. - w zakresie wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. w zakreślonym terminie złożył na urzędowym formularzu druk "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wezwany następnie do sprecyzowania zakresu tego żądania, w piśmie z dnia 12 listopada 2014 r. oświadczył, że domaga się ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od wpisu w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada wystarczających dochodów na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku ani zasobów finansowych, zaś gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie [...] złotych brutto oraz z dochodów z pracy w redakcji w kwocie [...] złotych brutto. Jego łączny miesięczny dochód wynosi zatem [...] złotych brutto. Żona skarżącego utrzymuje się natomiast z emerytury w kwocie [...] złotych brutto. Między skarżącym a jego żoną w 1994 r. zniesiono umownie wspólność majątkową małżeńską. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że żona nie łoży na jego utrzymanie, wobec czego nie uwzględnił jej dochodu w rubryce nr 10 urzędowego formularza. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2014 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania S. P. prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Podkreślił, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, spoczywa na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Skarżący nie ujawnił natomiast w pełni sytuacji finansowej swojej i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonki. Oświadczenie złożone przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF z dnia 8 października 2014 r. pozostaje bowiem w sprzeczności z informacjami wynikającymi z akt spraw, w których skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że wykazany w urzędowym formularzu dochód skarżącego w łącznej kwocie [...] zł (renta – [...] zł i [...] zł wynagrodzenie za pracę) i dochód żony w wysokości [...] zł zostały podane w kwocie brutto, jak też, że są jedynymi dochodami rodziny. Jak bowiem wynika z akt sprawy II SAB/Lu 237/1, a także potwierdzeń odbioru/wypłaty dołączonych do sprawy II SAB/Lu 35/14, renta inwalidzka skarżącego wynosi [...] zł brutto i [...] zł netto, zaś bezpośrednio z tego świadczenia potrącane są alimenty na rzecz jego żony w kwocie [...] zł. Natomiast emerytura żony skarżącego wynosi [...] zł brutto i [...] zł netto. Z kolei kwotę [...] zł wynagrodzenia za pracę (honorarium redakcyjne) skarżący również przekazuje swojej małżonce tytułem alimentów. Ponadto z pism skarżącego z 17 lipca i 1 sierpnia 2014 r., złożonych w sprawie II SAB/Lu 237/14 wynika, że skarżący sporadycznie otrzymuje wsparcie od dorosłych dzieci, jak również sam podejmuje się dodatkowych zajęć, celem zwiększenia dochodów. Budżet domowy uzupełniany jest również środkami finansowymi pochodzącymi z debetu na karcie kredytowej, który wynosi [...] zł. Odnośnie zaś stałych miesięcznych wydatków, skarżący sprawie II SAB/Lu 237/14 wyjaśnił, że nie prowadzi ewidencji wydatków, a w związku z wahaniem się cen produktów spożywczych, nie jest w stanie podać konkretnej kwoty kosztów utrzymania koniecznego. Referendarz podniósł ponadto, że w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawnił, że jest prezesem zarządu "A" Spółki z o.o. z siedzibą w Lublinie, która jest właścicielem mieszkania (ok. [...] m2 wraz z klatką schodową), w którym mieszka skarżący wraz z żoną, korzystając w tym zakresie z prawa dożywocia oraz, że spółka ta ponosi wszelkie koszty jego eksploatacji (informacje wynikające z akt sprawy III SAB/Lu 237/14, k-53 akt sądowych oraz z oświadczenia skarżącego z dnia 16 września 2014 r. złożonego w sprawie II SAB/Lu 405/14). Wobec powyższych okoliczności – zdaniem referendarza – brak jest podstaw do uznania, że skarżący znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek, bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wraz z rodziną ma bowiem zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania mieszkania. Ponadto skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody wynoszące [...] zł brutto i [...] zł netto miesięcznie, przy czym fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej między skarżącym i jego żoną – w ocenie referendarza – nie ma znaczenia przy ocenie zdolności skarżącego ponoszenia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego, referendarz zwrócił również uwagę, że skoro skarżący pełni funkcję prezesa zarządu spółki kapitałowej posiadającej określony majątek, to nawet jeśli nie otrzymuje z tego tytułu stosownego wynagrodzenia, ma możliwość wygenerowania dla siebie takiego dochodu. Skoro zaś skarżący dobrowolnie wyzbył się prawa do należnych mu środków finansowych, to nie może oczekiwać, że koszty prowadzonych przez niego postępowań sądowych zostaną przerzucone na Skarb Państwa, a w praktyce na współobywateli. W dniu 29 września 2014 r. (data wpływu) skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził jedynie, że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie robi wszystko, mimo ewidentnych dowodów na konieczność udzielenia pomocy, aby uniemożliwić mało zamożnym osobom korzystania z konstytucyjnych praw obywatelskich". Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie zaś do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma ustalenie kondycji finansowej strony. Podkreślić należy, że inicjatywa dowodowa w tym zakresie leży po stronie wnioskodawcy, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W ocenie Sądu, S. P. nie wykazał, by w jego przypadku występowały opisane w tym przepisie przesłanki do przyznania prawa pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Przede wszystkim należy wskazać, że słuszne było stanowisko referendarza sądowego, iż umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z obowiązku pomocy finansowej między małżonkami. Stanowisko to, wyrażane powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 47/13, LEX nr 1302753 oraz z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 62/13, LEX nr 1299277, a także postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1390/13, LEX nr 1472018). Skoro zaś skarżący i jego żona, zamieszkując wspólnie, osiągają dochody wynoszące łącznie – jak prawidłowo ustalił referendarz – [...] zł brutto ([...] zł netto), przy czym – jak wynika z oświadczenia strony złożonego w sprawie II SAB/Lu 237/14 (k. 53) oraz z oświadczenia skarżącego z dnia 16 września 2014 r. złożonego w sprawie II SAB/Lu 405/14 – nie ponoszą oni kosztów utrzymania mieszkania, nie sposób przyjąć, że poniesienie przez skarżącego w niniejszej sprawie kosztów postępowania, które każdorazowo nie przekroczą kwoty [...] zł, jak również ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego – nawet przy uwzględnieniu nieregularnych wydatków, jakie skarżący ponosi na zakup leków, a które to wydatki przedstawiał w innych sprawach, w których domagał się przyznania prawa pomocy (np. II SAB/Lu 35/14) – mogłoby spowodować uszczerbek w kosztach utrzymania skarżącego i jego żony, tym bardziej, że sporadycznie (w trudnych sytuacjach) ma on również zapewnione wsparcie finansowe od dzieci (pisma skarżącego z dnia 17 lipca 2014 r. oraz z dnia 1 sierpnia 2014 r. złożone w sprawie II SAB/Lu 237/14), jak również – jak wynika ze złożonego w niniejszej sprawie pisma z dnia 8 września 2014 r. – ma on możliwość zgromadzenia środków finansowych pozwalających na ponoszenie części kosztów postępowania. Nadto należy przyznać zasadność argumentacji referendarza sądowego zawartej w objętym sprzeciwem postanowieniu, dotyczącej faktu sprawowania przez S. P. funkcji prezesa zarządu Spółki z o.o. z siedzibą w Lublinie, która jest właścicielem mieszkania, w którym zamieszkuje skarżący wraz z żoną. Słuszne jest bowiem przekonanie, że sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej co do zasady łączy się z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia. Założyć więc należy, że skarżący taki dochód uzyskuje, czego nie wykazał w zawartym w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu, które zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nawet zaś, gdyby skarżący nie uzyskiwał wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu wskazanej wyżej Spółki, to potencjalnie ma on możliwość uzyskania takiego dochodu. Spółka dysponuje bowiem majątkiem, z którego może czerpać korzyści. Skarżący działając w ramach wymaganej przeciętnej staranności i dbałości o swój interes powinien był natomiast takie dochody zagwarantować sobie, co wydaje się oczywiste mając na uwadze wysokość wykazanych przez niego dochodów oraz wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych, w tym zwłaszcza alimentów na rzecz żony, które są w realiach powszechnych bardzo wysokie, gdyż wynoszą [..] zł miesięcznie. Dodatkowo w tym miejscu należy podnieść, że z akt sądowych sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14 wynika, iż skarżący pełnił do niedawna również funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – [...] Spółce z o.o. z siedzibą w Lublinie. Adres tej Spółki był tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącego – ul. [...] w L. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego – H. P., mieszkająca w tym samym budynku. Z akt tych wynika nadto, że w dniu 18 lipca 2014 r. zmieniona została umowa Spółki, zaś w dniu 18 sierpnia 2014 r. orzeczeniem Sądu Rejonowego w Lublinie z siedzibą w Świdniku VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wprowadzone zostały zmiany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dotyczące tego podmiotu, polegające m.in. na zmianie firmy, siedziby i adresu Spółki, udziałowców, a także składu władz Spółki. Z tą datą ujawniono, że skarżący i jego żona przestali pełnić funkcje członków władz Spółki (wydruk z Internetowego Monitora Sądowego i Gospodarczego – k. 55 akt sąd. sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14). Sąd podziela stanowisko, że wskazane wyżej okoliczność nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wyzbycie się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodów w sytuacji, gdy z jego inicjatywy wszczęte zostało postępowanie sądowe i miał on świadomość konieczności ponoszenia kosztów tego postępowania, świadczy o celowym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków finansowych prowadzącym do uniknięcia spełnienia obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. W tej sytuacji uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie prowadziłoby, w ocenie Sądu, do niczym nieuzasadnionego przenoszenia na podatników kosztów sądowych, do których ponoszenia obowiązany jest skarżący. Mając zatem na uwadze wysokość miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony, treść oświadczenia skarżącego o możliwości zgromadzenia przez niego środków finansowych, a także choćby hipotetyczną możliwość uzyskiwania przez skarżącego dochodów z tytułu sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej, jak również fakt wyzbycia się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodu w takiej spółce, uznać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania i ustanowienia adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.