II SO/Lu 65/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na bezczynność Koła [...] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem z dnia [...] r. - w zakresie wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. w zakreślonym terminie złożył na urzędowym formularzu druk "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowym. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie [...]złotych brutto oraz z dochodów z pracy w redakcji w kwocie [...]złotych brutto. Jego łączny miesięczny dochód wynosi zatem [...] złotych brutto. Żona skarżącego utrzymuje się natomiast z emerytury w kwocie [...]złotych brutto. Między skarżącym a jego żoną zniesiono umownie wspólność majątkową małżeńską. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że żona nie łoży na jego utrzymanie. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania S. P. prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz sądowy wyjaśnił, że na podstawie zeznań podatkowych [...] wnioskodawcy i jego żony za rok [...], znajdujących się w aktach sprawy II SA/Lu [...], ustalił, że w roku tym wnioskodawca osiągnął dochód w kwocie [...]złotych, zaś jego żona w kwocie [...]złotych. Dodatkowo, na podstawie pisma wnioskodawcy z dnia 16 kwietnia 2014 r., złożonego do akt sprawy II SAB/Lu [...]. referendarz ustalił, że skarżący płaci alimenty w kwocie [...]złotych potrącane bezpośrednio z jego renty inwalidzkiej w tym kwota [...]złotych przekazywana jest bezpośrednio z W. B. E. do rąk uprawnionej oraz kwota [...]złotych honorarium redakcyjnego, które wnioskodawca również przekazuje małżonce. S. P. nie posiada żadnego wartościowego sprzętu myśliwskiego, a posiadane śrutówki z [...] r. i z roku [...] warte są około [...] złotych za sztukę, roczny koszt przynależności do koła łowieckiego wynosi [...] złotych (składka do koła), a dodatkowo [...] złotych skarżący uiszcza tytułem składki do PZŁ. Od [...] r. skarżący nie ponosi kosztów polowań i amunicji, gdyż od tego roku nie bierze czynnego udziału w polowaniach, poprzestając jedynie na towarzyszeniu osobom zaprzyjaźnionym. Jego koszty utrzymania koniecznego i leczenia wynoszą zaś [...]. Ponadto, na podstawie pism wnioskodawcy z dnia 17 lipca 2014 r. oraz z dnia 1 sierpnia 2014 r., złożonych do akt sprawy II SAB/Lu [...], referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca sporadycznie (w chwilach szczególnego niedostatku) otrzymuje wsparcie od dorosłych dzieci. Różnica pomiędzy wysokością wydatków na leczenie i kosztami utrzymania wnioskodawcy wynikają zaś z różnych kwot wydatkowanych na powyższe potrzeby. Wnioskodawca nie prowadzi ewidencji wydatków, a w związku z wahaniem się cen produktów spożywczych, nie jest w stanie podać konkretnej kwoty kosztów utrzymania koniecznego. Wnioskodawca sporadycznie podejmuje się dodatkowych zajęć, celem uzupełnienia dochodów oraz sporadycznie korzysta z pomocy rodziny. Różna wysokość wydatków skutkuje tym, że gdy są one niższe pozwala, wnioskodawca ma możliwość odłożyć jakąś kwotę, zaś gdy rosną, powstaje zadłużenie. Środki uzupełniające budżet pochodzą również z debetu na karcie kredytowej, który obecnie wynosi [...]. Referendarz wskazał również, że wnioskodawca w piśmie z dnia 26 czerwca 2014 r. złożonym do akt sprawy II SAB/Lu [...] oświadczył, iż wraz z żoną zamieszkują w mieszkaniu należącym do spółki prawa handlowego, gdzie korzystają z prawa dożywocia oraz, że spółka ta ponosi wszystkie koszty eksploatacji tegoż mieszkania. Z pisma tego wynika ponadto, że aktualne koszty utrzymania skarżącego wynoszą minimum [...] miesięcznie z czego kwota [...] to koszty leczenia. Pismo to zawiera też oświadczenie, że dochody nie wystarczają wnioskodawcy na pokrycie kosztów utrzymania koniecznego, co zmusza go do korzystania z pomocy rodziny. Na podstawie dołączonych do akt sprawy II SAB/Lu [...] potwierdzeń odbioru/wypłaty referendarz sądowy ustalił, że H. P. (żonie) z renty wnioskodawcy tytułem alimentów przekazywana jest kwota [...]złotych. Emerytura H. P. wynosi [...] złotych brutto – [...] złotych netto, zaś renta wnioskodawcy - [...] złotych brutto, przy czym wypłacana jest mu ona w kwocie [...]złotych netto. Na podstawie dołączonych do akt II SAB/Lu [...] faktur VAT za zakup leków referendarz sądowy ustalił ponadto, że w dniu 23 lipca 2014 r. żona wnioskodawcy dokonała zakupu leków na łączną kwotę [...]złotych, zaś on na kwotę [...]złotych. W oparciu o nadesłane przez wnioskodawcę do sprawy II SO/Lu [...] pismo z dnia 11 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy ustalił, że żona wnioskodawcy nie posiada rachunku bankowego zaś jego wynagrodzenie za pracę w redakcji przekazywane jest przelewem na konto. Różna wysokość przelewów z redakcji spowodowana jest tym, że wraz z wynagrodzeniem na konto przelewane są również zwroty kosztów podróży służbowych. Wnioskodawca wyjaśnił też, że na poczet jego kosztów utrzymania koniecznego składają się wydatki na wyżywienie oraz odzież. Znaczną ich część stanowią wydatki na leki. Z dołączonej zaś umowy o pracę wynika, że wnioskodawca zatrudniony jest na [...] etatu na czas nieokreślony za wynagrodzeniem [...] złotych miesięcznie. Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia referendarz sądowy nie przychylił się do wniosku S. P.. Stwierdził, że zarówno wnioskodawca, jak i jego żona, osiągają stałe dochody (w 2013 r. osiągnęły one odpowiednio [...] zł oraz [...] zł), jak również mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Nawet zatem jeżeli weźmie się pod uwagę to, że wnioskodawca kwotę [...]złotych przekazuje na rzecz żony w formie alimentów wraz z kwotą [...]złotych otrzymywanego przez niego honorarium za pracę w redakcji co powoduje, iż jego realny dochód wynosi łącznie [...] złotych netto nie można – w ocenie referendarza – przyjąć, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy był zasadny. Dla oceny jego zasadności – jak stwierdził referendarz powołując się na orzecznictwo NSA – nie ma bowiem znaczenia umowna rozdzielność majątkowa między wnioskodawcą a jego żoną. Nie można bowiem przyjąć, aby rozdzielność majątkowa małżeńska zwalniała współmałżonka z pomocy finansowej. Skoro zaś wnioskodawca ponosi stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego w kwocie [...]złotych (pismo z dnia 16 kwietnia 2014 r.) do [...] złotych (pismo z dnia 26 czerwca 2014 r.) przy realnych dochodach w kwocie [...]złotych, zdaniem referendarza, należy uznać, że aby ponosić koszty utrzymania musi on korzystać ze wsparcia finansowego nie tylko dzieci, które jest wszak sporadyczne, ale i żony, której realny dochód osiąga kwotę [...]złotych netto, a zatem jest ona w stanie udzielać pomocy finansowej wnioskodawcy, tym bardziej, że nie obciąża ją ponoszenie kosztów eksploatacji mieszkania. Ponadto referendarz zwrócił uwagę, że z pisma wnioskodawcy z dnia 31 sierpnia 2014 r. (k. 11) wynika, iż ma on możliwość zgromadzenia środków finansowych pozwalających na ponoszenie części kosztów postępowania. Wobec powyższego referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca ma możliwość poniesienia kosztów sądowych bez narażenia siebie i żony na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego, zwłaszcza, że w niniejszej sprawie koszty te każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]zł. W dniu 29 września 2014 r. (data wpływu) skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając mu krzywdzącą dla niego interpretację przedłożonych danych, w szczególności wobec faktu, że obecnie jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, a wcześniej w wielu sprawach sądy pozytywnie rozpatrywały jego wniosku o udzielenie pomocy prawnej. Zdaniem skarżącego, orzeczenie to pomija wszystkie logiczne argumenty przedstawione przez skarżącego i jest sprzeczne z "zasadami życia społecznego" oraz "elementarnym poczuciem sprawiedliwości". Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie zaś do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma ustalenie kondycji finansowej strony. Przedmiotem żądania skarżącego w niniejszym postępowaniu było zwolnienie w całości od kosztów sądowych, co w świetle art. 245 § 3 p.p.s.a. stanowi wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, w przypadku S. P. opisana w tym przepisie przesłanka nie występuje. Przede wszystkim należy wskazać, że słuszne było stanowisko referendarza sądowego, iż umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z pomocy finansowej między małżonkami. Wymaga podkreślenia, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ [...], LEX nr 1302753 oraz z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ [...], LEX nr 1299277, a także postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa [...], LEX nr 1472018). Skoro zaś skarżący i jego żona, zamieszkując wspólnie, osiągają dochody rzędu odpowiednio [...] zł netto i [...] zł netto, przy czym – jak wynika z niewadliwych ustaleń referendarza sądowego opartych na oświadczeniu strony złożonym w sprawie II SAB/Lu [...] – nie ponoszą oni kosztów utrzymania mieszkania, nie sposób przyjąć, że poniesienie przez skarżącego w niniejszej sprawie kosztów postępowania, które każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]zł – nawet przy uwzględnieniu nieregularnych wydatków, jakie skarżący ponosi na zakup leków – mogłoby spowodować uszczerbek w kosztach utrzymania skarżącego i jego żony, tym bardziej, że sporadycznie (w trudnych sytuacjach) ma on również zapewnione wsparcie finansowe od dzieci (pisma skarżącego z dnia 17 lipca 2014 r. oraz z dnia 1 sierpnia 2014 r. złożone w sprawie II SAB/Lu [...]), jak również – jak wynika ze złożonego w niniejszej sprawie pisma z dnia 31 sierpnia 2014 r. – ma on możliwość zgromadzenia środków finansowych pozwalających na ponoszenie części kosztów postępowania. Należy ponadto wskazać, że Sądowi wiadome jest z urzędu, iż skarżący S. J. P. pełni funkcję prezesa zarządu "A. " Spółki [...] z siedzibą w [...] która jest właścicielem mieszkania, w jakim mieszka skarżący wraz z żoną oraz która to Spółka ponosi wszystkie koszty eksploatacji tego mieszkania (wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego – k. 53 akt sąd. sprawy o sygn. akt II SAB/Lu [...]). Trzeba podkreślić, że sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej łączy się co do zasady z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia. Założyć więc należy, że skarżący taki dochód uzyskuje, czego nie wykazał w zawartym w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu, które zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nawet jednak, gdyby skarżący nie uzyskiwał wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu wskazanej wyżej Spółki, to potencjalnie ma on możliwość uzyskania takiego dochodu. Spółka dysponuje bowiem majątkiem, z którego może czerpać korzyści. Nadto, w ocenie Sądu, skarżący działając w ramach wymaganej przeciętnej staranności i dbałości o swój interes powinien był takie dochody zagwarantować sobie, co wydaje się oczywiste mając na uwadze wysokość wykazanych przez niego dochodów oraz wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych, w tym zwłaszcza alimentów na rzecz żony, które są w realiach powszechnych bardzo wysokie, gdyż wynoszą [...] zł miesięcznie. Ponadto z akt sądowych sprawy o sygn. akt II SAB/Lu [...] wynika, że skarżący pełnił do niedawna również funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – "R. " Spółce [...] z siedzibą w [...] Adres tej Spółki był tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącego – ul. [...] w [...]. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego – H. P., mieszkająca w tym samym budynku. Z akt tych wynika nadto, że w dniu 18 lipca 2014 r. zmieniona została umowa Spółki, zaś w dniu 18 sierpnia 2014 r. orzeczeniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą [...] [...] Wydział [...] wprowadzone zostały zmiany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dotyczące tego podmiotu, polegające m.in. na zmianie firmy, siedziby i adresu Spółki, udziałowców, a także składu władz Spółki. Z tą datą ujawniono, że skarżący i jego żona przestali pełnić funkcje członków władz Spółki (wydruk z Internetowego Monitora Sądowego i Gospodarczego – k. 55 akt sąd. sprawy o sygn. akt II SAB/Lu [...]). Wskazana wyżej okoliczność nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wyzbycie się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodów w sytuacji, gdy z jego inicjatywy wszczęte zostało postępowanie sądowe i miał on świadomość konieczności ponoszenia kosztów tego postępowania, świadczy o celowym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków finansowych prowadzącym do uniknięcia spełnienia obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. W tej sytuacji uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie prowadziłoby, w ocenie Sądu, do niczym nieuzasadnionego przenoszenia na podatników kosztów sądowych, do których ponoszenia obowiązany jest skarżący. Mając zatem na uwadze wysokość miesięcznych dochodów netto skarżącego i jego żony, treść oświadczenia skarżącego o możliwości zgromadzenia przez niego środków finansowych, a także choćby hipotetyczną możliwość uzyskiwania przez skarżącego dochodów z tytułu sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej, jak również fakt wyzbycia się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodu w takiej spółce, uznać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Oceny tej nie zmienia powołana w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący w innych sprawach wielokrotnie miał przyznawane prawo pomocy. Orzeczenia te nie są bowiem wiążące dla Sądu w niniejszej sprawie i nie determinują tego, że w każdym kolejnym postępowaniu jego wnioski o przyznanie prawa pomocy powinny być uwzględniane. Skarżący, który – co Sądowi wiadome jest z urzędu – zainicjował w ostatnim czasie kilkadziesiąt postępowań sądowoadministracyjnych, powinien się liczyć z koniecznością uiszczania opłat sądowych, a w tym kontekście zmniejszenie swoich możliwości pozyskiwania dochodów – o czym mowa była wyżej – jest w ocenie Sądu okolicznością obciążającą negatywnie skarżącego. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.