III SA/Lu 106/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 maja 2009 r. sprawy ze skargi R. Z. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. znak [...] skierowaną do małżonków R. i K. Z., wydaną na podstawie art. 36, art. 41a oraz art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), w związku z art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.) oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wskazał, że zgodnie z pouczeniem podanym w decyzji z dnia 11 grudnia 2008 r., jej adresaci, R. i K. Z. mieli prawo zwrócić się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Odbiór decyzji pokwitował syn stron, w dniu 16 grudnia 2008 r., a zatem termin złożenia odwołania upłynął w dniu 30 grudnia, 2008 r. Jako że wniosek został nadany w urzędzie pocztowym dopiero w dniu 6 stycznia 2009 r. tj. 7 dni po upływie terminu, z uwagi na niedotrzymanie terminu złożenia wniosku, nie może być on rozpatrzony. Na decyzję tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła K. Z., która podnosi, że z przyczyn rodzinnych i związanych z godzinami pracy nie mogła się odwołać w terminie. Dodatkowo wskazała, że jej mąż przebywa w zakładzie karnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ wskazał dodatkowo, że w dniu 17 lutego 2009 r. do Placówki Terenowej KRUS w Ł. wpłynęła skarga K. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. Na mocy zaskarżonej decyzji KRUS stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. znak [...] o rozłożeniu spłaty zaległości na raty nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników przez R. Z. Decyzja o rozłożeniu zaległości na raty wygasła w części dotyczącej nieopłaconej należności w kwocie 22.107,52 zł z powodu braku wpłat rat i składek bieżących. W decyzji zawarte zostało pouczenie o prawie strony do wystąpienia o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Decyzja zastała doręczona 16 grudnia 2008 r., odebrał ją syn skarżącej J. Z.. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i podtrzymanie ratalnego systemu spłaty zadłużenia w poprzednio ustalonych ratach został przez K. Z. wysłany w dniu 6 stycznia 2009 r. Organ uznał, że zainteresowana nie zachowała terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, i że uchybienie terminu nastąpiło z jej winy. W ocenie organu przekroczenie terminu zostało spowodowane brakiem porozumienia i komunikacji pomiędzy skarżącą i jej synem, który odebrał decyzję i nie powiadomił nikogo o tym fakcie. Badając akta administracyjne sprawy Sąd ustalił, że Prezes KRUS (dalej, jako organ): - w dniu 31 marca 2006 r. wydał decyzję o rozłożeniu na raty składek na ubezpieczenie społeczne rolników (za okres od I kwartału 1997 r. do 4 kwartału 2005 r.) adresując ją do małżonków R. i K. Z.. Z decyzji tej nie wynika, kto jest płatnikiem tych składek, a z uzasadnienia wynika, że wniosek o rozłożenie został złożony przez K. Z. (k. 166 akt administracyjnych). Natomiast w aktach znajduje się wykaz zadłużenia za ten okres dotyczący R. Z. (k. 163 – 164). - w dniu 11 grudnia 2008 r. wydał decyzję o wygaśnięciu decyzji z dnia 31 marca 2006 r. o rozłożeniu na raty składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a decyzję tę skierował do R. Z. Odwołanie od decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniosła K. Z.. W dniu doręczenia decyzji, odebranej w domu przez syna stron, a więc w dniu 16 grudnia 2008 r. R. Z. przebywał w zakładzie karnym, który opuścił w dniu 13 lutego 2009 r. Prezes KRUS zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał wobec małżonków R. i K. Z. Skargę do sądu wniosła K. Z.. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 12 lutego 2009 r., dołączone przez skarżącą, z którego wynika, że R. Z. odbywa zastępczą karę pozbawienia wolności od dnia 8 grudnia 2008 r. do dnia 13 lutego 2009 r. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż wskazane. Na wstępie podnieść należy, że w stanie sprawy nie jest wiadomo, kto w postępowaniu administracyjnym był stroną, a więc czyjego interesu prawnego postępowanie dotyczyło. W konsekwencji nie ustalono, komu decyzje powinny być doręczane, kto i w jakim terminie może wnosić od nich odwołanie, oraz kto może wystąpić do sądu administracyjnego ze skargą. Jest to konsekwencją wadliwie prowadzonego postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Prezes Kasy (...) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, (...) może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Organ wydał na tej podstawie decyzję z dnia [...] marca 2006 r. wobec obojga małżonków, mimo, że wniosek złożyła K. Z. Z treści decyzji nie wynika nawet, kto jest dłużnikiem, a więc czy oboje małżonkowie są płatnikami składek na ubezpieczenie, jako rolnicy (art. 4 ust. 1 ustawy), a działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek obojga małżonków, a więc obowiązek opłacenia składki ciąży na nich solidarnie, czy też jedno z nich jest rolnikiem w rozumieniu ustawy, a drugie jest ubezpieczonym domownikiem. Ma to zasadnicze znaczenie, bo dług z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników i innych osób ubezpieczonych istnieje tylko w stosunku do rolnika (rolników), a nieubezpieczonych domowników. Również decyzja o rozłożeniu długu na raty mogła zostać wydana tylko w stosunku do dłużnika – a została wydana wobec obojga małżonków, choć na wniosek jednego z nich. Solidarność dłużników jest instytucją znaną z prawa cywilnego, a zgodnie z art. 373 kc - zwolnienie z długu lub zrzeczenie się solidarności przez wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników. Pamiętać też należy, że zgodnie z art. 52 ust 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio m. in. art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, zgodnie, z którym - do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Jeżeli nawet zobowiązanie było solidarne, to wniosek został złożony przez jednego ze współodpowiedzialnych za składki, zaś decyzja została skierowana również do współmałżonka, a więc osoby niebędącej stroną postępowania w tym zakresie. W takiej sytuacji decyzja byłaby nieważna (art. 156 § 1 pkt 4 kpa). Mimo zaś, że decyzja o rozłożeniu na raty – z niezrozumiałych przyczyn – została wydana na oboje małżonków, to decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r. o wygaśnięciu tamtej decyzji została wydana już tylko w stosunku do R. Z. Dalej idąc tym śladem – wobec tego, że adresatem decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. był R. Z., nie jest zrozumiałe, dlaczego organ uznał decyzję za doręczoną mu w sytuacji, gdy w dacie doręczenia – [...] grudnia 2008 r. – R. Z. przebywał w zakładzie karnym, a zatem jasne jest, że nie można mu było doręczyć pisma pod adresem domowym, w tym również w trybie tzw. doręczenia zastępczego, poprzez dorosłego domownika. Skarżąca podniosła zaś w odwołaniu kwestię osadzenia męża w zakładzie karnym. Kolejną niewyjaśnioną przez organ kwestią jest to, czy skarżąca wnosząc odwołanie od decyzji wydanej wobec R. Z. czy uczyniła to we własnym imieniu, czy w imieniu męża. Rozważając istotę sprawy ustaleń i oceny wymagają następuje kwestie: Jeżeli K. Z. wniosła podanie w imieniu męża, to należy zbadać, czy była do tego umocowana i czy taka była jej intencja, a także to, czy zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2009 r. stwierdzająca uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie został wydana przed doręczeniem samej decyzji stronie – R. Z., co oznaczałoby nieważność takiej decyzji. Jeżeli wniosła ona podanie we własnym imieniu, trzeba zbadać, czy w ogóle miała ona do tego prawo, a więc, czy postępowanie dotyczyło jej interesu prawnego, mimo, że toczyło się pod jej nieobecność. Interes prawny musi zostać ustalony na gruncie prawa materialnego i skutku, jaki mogłaby wywołać wobec niej decyzja o wygaśnięciu wobec jej męża decyzji o rozłożeniu na raty długu na mocy decyzji, wydanej wobec obojga małżonków. Nie wiadomo, co ustalił organ w powyższych kwestiach i dlaczego decyzję stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania wydał w stosunku do obojga małżonków, mimo, że odwołanie wniosła K. Z., a jej mąż, właściwy adresat decyzji pierwszoinstancyjnej, w dacie orzekania w trybie odwoławczym tejże decyzji pierwszoinstancyjnej nawet jeszcze nie otrzymał. Jak wyżej wskazano, błędnie przeprowadzone postępowanie w sprawie uniemożliwia ustalenie, czyich interesów dotyczy sprawa i kto powinien być stroną, bez cofnięcia się w sprawie do początku, a więc ustalenia, kto jest rolnikiem w rozumieniu ustawy, czyli kto jest ewentualnym dłużnikiem KRUS i kogo dotyczył wniosek o rozłożenie należności na raty, a więc kto ma rzeczywisty interes prawny w sprawie, a kto jedynie formalny przymiot strony, wynikający ze statusu adresata wydanych decyzji administracyjnych. Z tego powodu decyzja podlega uchyleniu, natomiast Prezes KRUS rozpoznając ponownie wniosek skarżącej z dnia 9 stycznia 2009 r., ustali strony postępowania w oparciu o materialnoprawny interes wynikający z toczącego się postępowania, ustali daty doręczenia decyzji każdej ze stron, ustali, w czyim imieniu wniesione jest odwołanie, i dopiero wówczas oceni, czy jest ono dopuszczalne i czy jest ono wniesione w terminie. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, należało orzec, jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ppsa, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej orzeczenie jako negatywne i tak nie podlega wykonaniu, nie jest więc możliwe wstrzymanie jego wykonania.