III SA/Lu 111/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozadawca), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi F. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wydaną wobec F. R. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 13.672,82 zł. wskazanych przez zobowiązanego we wniosku o umorzenie z dnia 22 września 2009 r., w tym z tytułu: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres I 1999 r. – XII 1999 r. w kwocie 3.691,30 zł., - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 3 sierpnia 2009 r. w kwocie 7.673 zł., - dodatkowej opłaty w kwocie 1.100 zł., - kosztów upomnienia w kwocie 7,40 zł., - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres III. 1999 r. - IV 1999 r., VIII. 1999 r. - XII. 1999 r. w kwocie 397,12 zł., - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 3 sierpnia 2009 r. w kwocie 804 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący pismem z dnia 22 września 2009 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia na ubezpieczenia społeczne oraz składek i odsetek za zwłokę na ubezpieczenie zdrowotne wskazanych przez Oddział w piśmie z dnia 7 sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. rozpatrując wniosek uwzględnił przedstawione przez zobowiązanego dowody, jednak przeprowadzone postępowanie nie wykazało, iż zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) i decyzją z dnia 19 listopada 2009 r. Zakład odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Zakład wydając zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę, iż podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec zobowiązanego. Organ wskazał też, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 7 stycznia 2004 r. umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji jednakże nie daje to podstawy do umorzenia ze względu na posiadany przez dłużnika majątek nieruchomy. Skarżący jest właścicielem następujących nieruchomości: posiada dom o powierzchni 110m2 a także działki w obrębie A. - o łącznej powierzchni 3,39 ha, oraz działki o łącznej powierzchni 0,97 ha (KW Nr [...]), ponadto w obrębie A. – kolejne działki oraz w ¼ części las z powierzchni 2,86 ha (KW Nr [...]), a także działkę – las w ¼ części o pow. 1,07 ha (KW Nr [...]), z którego można egzekwować należności. Przedmiotowe należności korzystają z zabezpieczenia hipotecznego w KW Nr [...]. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. Wydział Ksiąg Wieczystych. W związku z powyższym nie zachodzą przesłanki umorzenia wskazane w pkt 3, 5 i 6 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1543) koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą 8,80 zł., wobec kwoty zadłużenia wynoszącej 13.672,82 zł. nie zachodzi więc przesłanka umorzenia określona w pkt. 4a. W sprawie niniejszej nie ma więc miejsca żadna z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład stwierdza więc, iż w tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza gdy zobowiązany posiada majątek nieruchomy, z którego Zakład może zaspokoić przedmiotowe należności. Dodatkowo organ ustalił, że skarżący posiada gospodarstwo rolne i z tego tytułu oboje z żoną są ubezpieczeni w KRUS. Zobowiązany ma na utrzymaniu troje niepracujących dzieci, w tym jednego niepełnosprawnego syna S.. Syn G. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. We wniosku o umorzenie skarżący przedstawił następujące roczne wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny: KRUS - 2.320 zł., energia elektryczna - 2.300 zł., węgiel na zimę - 1.000 zł., telefon 550 zł., woda 170 zł., wywóz śmieci 160 zł. Zobowiązany nie może zarejestrować się w Urzędzie Pracy, ponieważ ma ponad 2 hektary pola. Skarżący podniósł, że nie ma dochodów z gospodarstwa rolnego ponieważ nie można niczego sprzedać, a jeżeli już to za "marne grosze", które nie wystarczają na podstawowe potrzeby rodziny. Dłużnik uprawia tylko na potrzeby rodziny, zboże, ziemniaki, hoduje tylko jedna krowę i jedną świnię. We wniosku o umorzenie skarżący podał również, że w 2005 r. zachorował i przeszedł operację. Jego żona także choruje i leczy się od 2005 r. Zakład analizując zebrane materiały ustalił, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4,36 ha fizyczne z tego 2,9085 ha przeliczeniowe. Dochód roczny z gospodarstwa rolnego przy stawce 2.056 zł./ha wynosi 5.979,88 zł. z tego 498,32 zł. Jak podaje zobowiązany we wniosku o umorzenie na jego utrzymaniu pozostaje troje pełnoletnich niepracujących dzieci, w tym niepełnosprawny syn S.. We wniosku o umorzenie zobowiązany poinformował, że syn G. R. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku na dowód czego dołączona została decyzja z Powiatowego Urzędu Pracy w B.. Po przeanalizowaniu przedmiotowej decyzji wynika jednakże, że syn G. R. utracił status osoby bezrobotnej z dniem 21 sierpnia 2009 r. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynikające z przedłożonych przez dłużnika dokumentów to: opłata za energię elektryczną 2.329,39 zł. rocznie, z tego 194,11 zł. miesięcznie, opłata za wodę 41,84 zł. za trzy miesiące z tego 13, 94 zł. miesięcznie, opłata za wywóz nieczystości stałych 151,24 zł., rocznie, telefon 42,70 zł. miesięcznie. Zobowiązany ponosi wydatki związane z opłatą składek w KRUS 879 zł. za kwartał z tego 293 zł. miesięcznie. Skarżący we wniosku o umorzenie poinformował, iż ponosi wydatki związane z zakupem węgla na zimę w kwocie 1.000 zł., a w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek dłużnik podał, iż posiada zobowiązania z tytułu podatku rolnego. Do wniosku o umorzenie nie dołączone zostały żadne dokumenty na potwierdzenie powyższych zobowiązań wnioskodawcy. Zgodnie z informacją Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. z dnia 29 września 2009 r. skarżący nie korzysta z pomocy społecznej tej placówki. W ocenie Zakładu zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należnych składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty oraz kosztów upomnienia jak również nie udowodnił, że uregulowanie należności spowoduje negatywne konsekwencje dla niego i jego rodziny. Z miesięcznego zestawienia dochodów (498,32 zł.) i udokumentowanych wydatków (581,56 zł.) rodziny zobowiązanego wynika, że występuje znaczna dysproporcja pomiędzy wydatkami a dochodami rodziny skarżącego. Zobowiązany nie wskazał oraz nie udokumentował skąd czerpie środki finansowe, z których pokrywałby wydatki w kwocie przekraczającej dochody. W ocenie Zakładu świadczy to o tym, że rodzina osiąga dochody, których nie ujawnia. Uwzględniając powyższe zdaniem Zakładu ze zgromadzonych dowodów nie wynika jednoznacznie, że sytuacja zobowiązanego jest wyjątkowo trudna, aby podjęcie spłaty zadłużenia groziło w sposób oczywisty zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Skarżący we wniosku o umorzenie poinformował, że w dniu 30 czerwca 1999 r. spaleniu uległa stodoła, a w niej cały materiał drzewny zgromadzony w celu dalszej obróbki w zakładzie stolarskim. Wnioskodawca pozostał bez pieniędzy, bez materiału, bez możliwości wykonywania zamówień. Zdaniem Zakładu zdarzenie to ma one wpływu na obecną analizę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący wyrejestrował działalność w ZUS z dniem 15 stycznia 2000 r., wykreślenie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 3 lutego 2000 r. Pożar stodoły wraz z znajdującym się w niej materiałem drzewnym miał miejsce w czerwcu 1999 r., zatem zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez zobowiązanego nastąpiło po sześciu miesiącach od daty pożaru. Ponadto zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ponownie podnosząc ciężką sytuację majątkową, wywołaną m. in. przez pożar. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasada. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako ppsa) – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią m. in. przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Decyzja, która ma podjąć organ, ma charakter uznaniowy, o czym przesądza treść art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ może, choć nie musi umorzyć należności z tytułu składek, ale może to uczynić tylko wówczas, gdy składki są nieściągalne, albo zachodzą inne szczególne względy wskazane w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365). Stanowisko organu w tym zakresie jest więc trafne. Zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Organ należycie wyjaśnił te kwestię. Poza sporem jest, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, które mogą być przedmiotem egzekucji. Organ przeprowadził wnikliwie analizę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, ustalając w możliwy prawnie sposób możliwości płatnicze skarżącego, dostrzegając przy tym nieujawnione źródła przychodu, którymi muszą być tłumaczone wyższe wydatki niż deklarowane przychody. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przepisy zawarte w ustawie systemowej oraz przepisach wykonawczych w rozporządzeniu z 2003 r., umożliwiają Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek. Przepisy te – w przeciwieństwie do przepisów egzekucyjnych ograniczających egzekucję z majątku dłużnika z przyczyn humanitarnych – mają na celu głównie racjonalizację postępowania w sytuacji, gdy negatywny wynik dalszych czynności jest w zasadzie z góry wiadomy i umożliwiają formalne zakończenie postępowania mimo braku ściągnięcia należności, do czego organ jest w normalnej sytuacji zobowiązany. Organ może z tego przywileju (odstąpienia od egzekucji i umorzenia należności) nie skorzystać. Nie dająca się usunąć niejasność wyjaśnień skarżącego, nie pozwalająca na racjonalne uzasadnienie skąd czerpie środki na życie, może stanowić dostateczną przyczynę odmowy umorzenia należności. Skoro zatem zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżona decyzja prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.