III SA/Lu 12/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Radosław Stelmasiak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku F. K., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 2001 r. do III kw. 2004 r. w kwocie 10019,06 zł. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 855/12 uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaną w pierwszej i drugiej instancji. Sąd uznał, że organ administracji nie ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i nie ocenił rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. W ocenie Sądu, organ w ogóle nie ustalił wydatków ponoszonych przez skarżącego, przede wszystkim tych służących zaspakajaniu podstawowych potrzeb koniecznych dla codziennej egzystencji, takich jak: koszty utrzymania domu, koszty wyżywienia, wydatków związanych z leczeniem. Organ nie ustalił czy skarżący pokrywa koszty utrzymania dzieci wspólnie z żoną i jak dzieli koszty wynikające z najmu domu. Decyzją z [...] sierpnia 2013 r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił F. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 10019,06 zł za okres od IV kw. 2001 r. do III kw. 2004 r. Organ ustalił, że F. K. posiada nieruchomość o powierzchni 0,11 ha fizycznych, natomiast żona E. K. posiada gospodarstwo o powierzchni 4,55 ha fizycznych, co stanowi 5,83 ha przeliczeniowych, za które pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2012 w wysokości 8640,39 zł, co miesięcznie daje około 720 zł. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 628,43 zł. E. K. posiada dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1318,05 zł. Małżonkowie K. korzystają z pomocy opieki społecznej i otrzymują zasiłek rodzinny na trójkę dzieci w łącznej kwocie 507 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Na wrzesień 2013 r. przyznano im dodatek do zasiłku w wysokości 300 zł z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Małżonkowie ponoszą stałe wydatki z tytułu: składki na ubezpieczenie społeczne rolników, podatku rolnego – w kwocie 124 zł, czynszu najmu mieszkania – w kwocie 900 zł miesięcznie, wywozu śmieci – 36,92 zł, dostaw wody – 152,82 zł, prądu –364 zł oraz za telefon – 215,29 zł. Skarżący podał, że na utrzymanie dzieci ponosi miesięcznie wydatki w wysokości po 200 zł na osobę za wyżywienie oraz 200 zł na leczenie własne i dzieci. Mając na względzie treść art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ podniósł, że ulga w postaci umorzenia należności stosowana jest wyjątkowo i tylko w uzasadnionych przypadkach, a przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu brane są pod uwagę m.in. okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika i których wystąpienie miało wpływ na powstanie zwłoki w opłacaniu składek, takie jak zdarzenia losowe i klęski żywiołowe oraz inne nadzwyczajne zdarzenia powodujące pozbawienie zobowiązanego możliwości opłacania składek. Przy tym wystąpienie tego rodzaju okoliczności nie powoduje automatycznie umorzenia składek, gdyż uwzględniane są również sposób i czas powstania zadłużenia, możliwość jego spłaty we wcześniejszym okresie, wykorzystanie udzielonych ulg w spłacie należności i ogólna sytuacja materialna rolnika. W okolicznościach sprawy powstanie długu z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne nie jest wynikiem zdarzeń losowych, które w sposób znaczący ograniczyłyby zdolności płatnicze rodziny. W związku z powyższym Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uznał za zasadną odmowę umorzenia zaległych składek. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] października 2013 r., znak [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie F. K. zakwestionował powyższą decyzję Prezesa KRUS i podniósł, że w okresie obejmującym zaległości nie prowadził gospodarstwa rolnego. Podkreślił, że wyłączny dochód uzyskuje z tytułu pracy w szkole podstawowej w K. w wysokości 628 zł. Skarżący podniósł, że nie powinien być brany pod uwagę majątek żony, ponieważ posiadają rozdzielność majątkową. Stwierdził również, że zasiłek rodzinny nie stanowi jego dochodu, ponieważ przeznaczony jest na wychowanie i naukę dzieci. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2013 r. nie narusza prawa. Stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego Rolników lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Natomiast w myśl art. 41a ust. 2 cytowanego przepisu, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik może także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 2) dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 3) kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. Z treści powyższych przepisów wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania administracyjnego jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie naruszono wskazanych reguł postępowania. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, poddały go ocenie, ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie dyspozycję przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Prawidłowe jest stanowisko organu, że brakuje podstaw do uznania, że występuje ważny interes skarżącego przemawiający za uwzględnieniem jego wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że za sytuację uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek uznać należy taki stan, w którym wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu. Taka sytuacja w przypadku skarżącego nie zachodzi. W toku postępowania organy wykazały również, że pozostające do spłaty zaległości nie są nieściągalne w rozumieniu art. 41a ust. 2 ustawy. W tym miejscu przypomnieć należy, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie już orzekał. W wyroku z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 855/12, Sąd uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2012 r. oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2012 r. Sąd uznał, że organ administracji nie ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i nie ocenił rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Podkreślenie takie jest konieczne, bowiem zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Sądu, wytyczne i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w powyższym wyroku zostały wykonane przez organy administracji ponownie rozpatrujące sprawę. Organ prawidłowo ustalił, że skarżący F. K. posiada nieruchomość o powierzchni 0,11 ha fizycznych, natomiast żona E. K. posiada gospodarstwo o powierzchni 4,55 ha fizycznych, co stanowi 5,83 ha przeliczeniowych, za które pobrała dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2012 w wysokości 8640,39 zł (miesięcznie ok. 720 zł). F. K. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 628,43 zł, natomiast E. K. posiada dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1318,05 zł (kwota ta została ustalona zgodnie z ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1381, z późn. zm.) i prawidłowo obliczona). Małżonkowie K. korzystają z pomocy opieki społecznej i otrzymują zasiłek rodzinny na trójkę dzieci w łącznej kwocie 607 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Na wrzesień 2013 r. przyznano im dodatek do zasiłku w wysokości 300 zł z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Małżonkowie ponoszą stałe wydatki z tytułu: składki na ubezpieczenie społeczne rolników, podatku rolnego – 124 zł, czynszu najmu mieszkania – 900 zł miesięcznie, wywozu śmieci – 36,92 zł, dostaw wody – 152,82 zł, prądu – 364 zł oraz za telefon – 215,29 zł. Skarżący podał, że na utrzymanie dzieci ponosi miesięcznie wydatki w wysokości po 200 zł na osobę na wyżywienie oraz 200 zł na leczenie własne i dzieci. Wszystkie powyższe okoliczności zostały uwzględnione przez organ przy ocenie zasadności wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego twierdzenie, iż w okresie, w którym powstało zadłużenie skarżący nie prowadził gospodarstwa rolnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych, w 2005 r. F. K. otrzymał dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2004 w wysokości 61965,95 zł (k. 174 akt adm.). Nie można również zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że nie posiada gospodarstwa rolnego. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] czerwca 2010 r. i pisma Starostwa Powiatowego w Ś. z dnia [...] lipca 2010 r. wynika, że skarżący jest właścicielem działki w miejscowości M. K. D. o powierzchni 0,11 ha (k. 262 i 264 akt adm.). W toku postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dowodów zaprzeczających powyższym ustaleniom. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, zarówno F. K., jak i E. K., w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 30 września 2004 r. podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników. Świadczy o tym decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2004 r., Nr [...] (k. 120 akt adm.), która wobec braku zaskarżenia stała się ostateczna. Należy również zauważyć, że fakt pozostawania małżonków K. w rozdzielności majątkowej małżeńskiej ustalonej między nimi umową z dnia [...] lipca 2001 r. nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, bowiem obowiązek opłacania składek ciąży również na E. K. jako osobie podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił sytuację majątkową skarżącego w zakresie dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego rodziny i słusznie uznał, że spłata powstałych zaległości nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Organ wyjaśnił również stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.